شهر بطحاء

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



شهر بطحاء، در مغرب‌ اوسط از توابع‌ ناحیه تاهرت‌ که‌ از آن‌جا تا تلمسان‌ ۳ یا ۴ روز راه‌ بود.
[۲] محمد مقدسی‌، احسن‌ التقاسیم‌، ج۱، ص۲۱۸، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۹۰۶م‌.



حوادث شهر بطحاء

[ویرایش]

محمد ابن‌ تومرت‌ در ۵۱۳ق‌/۱۱۱۹م‌ به‌ هنگام‌ بازگشت‌ از مشرق‌ ۳ روز با یاران‌ خود در بطحاء اقامت‌ کرد و سپس‌ سفر خود را به‌ سوی‌ فاس‌ ادامه‌ داد. آن‌گاه‌ که‌ عبدالمؤمن‌ خلیفه موحدی‌ قدرت‌ را در دست‌ گرفت‌، بطحاء را توسعه‌ داد و در عمران‌ و آبادانی‌ آن‌ کوشید.
[۳] محمد و محمداخضر حجی‌، حاشیه‌ بر وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۷-۲۸.
[۴] علی‌ بیذق‌، اخبار المهدی‌ ابن‌ تومرت‌ و ابتداء دولة الموحدین‌، ج۱، ص۵۸ -۵۹، به‌ کوشش‌ لوی‌ پرووانسال‌، پاریس‌، ۱۹۲۸م‌.

دشت‌ وسیع‌ بطحاء مرکز اصلی‌ کشت‌ گندم‌ به‌ شمار می‌آمد که‌ از این‌ راه‌ درآمد سرشاری‌ عائد پادشاهی‌ تلمسان‌ می‌شد.
[۵] حسن‌ بن‌ محمد وزان‌ لئون‌ افریقی‌، وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۷-۲۸، ترجمة محمد حجی‌ و محمد اخضر، بیروت‌، ۱۹۸۳م‌.
در سده ۸ق‌/۱۴م‌ به‌ سبب‌ استیلای‌ ابوالحسن‌ مرینی‌ بر بطحاء و نیز انقراض‌ سلسله بنی‌ زیان‌ در تلمسان‌، این‌ شهر رو به‌ ویرانی‌ نهاد و به‌ تدریج‌ خالی‌ از سکنه‌ شد.

آبادانی دوباره

[ویرایش]

بعدها عارفی‌ با یاران‌ خود در آن‌جا سکنی‌ گزید. آنان‌ که‌ با دامپروری‌ و کشاورزی‌ امرار معاش‌ می‌کردند، نقش‌ بسزایی‌ در آبادانی‌ مجدد منطقه‌ داشتند. شهرت‌ آن‌ عارف‌ به‌ تدریج‌ در سراسر آسیا و آفریقا پیچید و بر جمع‌ مریدانش‌ افزوده‌ شد؛ چندان‌که‌ ۵۰۰ تن‌ با او در بطحاء به‌ سر می‌بردند و همه‌ ساله‌ شمار فراوانی‌ به‌ قصد دیدار وی‌ با نذورات‌ و هدایای‌ خود به‌ بطحاء روی‌ می‌نهادند.
[۶] حسن‌ بن‌ محمد وزان‌ لئون‌ افریقی‌، وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۸-۲۹، ترجمة محمد حجی‌ و محمد اخضر، بیروت‌، ۱۹۸۳م‌.
امروزه‌ ویرانه‌های‌ بطحاء در مسیر بزرگ‌راه‌ تلمسان‌ به‌ الجزیره‌ به‌ چشم‌ می‌خورد.
[۷] محمد و محمداخضر حجی‌، حاشیه‌ بر وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۸.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) علی ابن‌ اثیر، الکامل‌ فی التاریخ.
(۲) محمد ابن‌ سعد، کتاب‌ الطبقات‌ الکبری، به‌ کوشش‌ زاخاو، لیدن‌، ۱۳۲۲- ۱۳۲۵ق‌.
(۳) محمد ابن‌ عبدالمنعم‌ حمیری‌، الروض‌ المعطار، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
(۴) عبدالله‌ ابن‌ قتیبه‌، عیون‌ الاخبار، بیروت‌، ۱۳۴۳ق‌/ ۱۹۲۵م‌.
(۵) اسماعیل‌ ابن‌ کثیر، البدایة و النهایة، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
(۶) ابوالفدا، تقویم‌ البلدان‌، به‌ کوشش‌ رنو و دوسلان‌، پاریس‌، ۱۸۴۰م‌.
(۷) محمد ازرقی‌، اخبار مکة، به‌کوشش‌ رشدی‌ صالح‌ ملحس‌، مکه‌، ۱۳۵۲-۱۳۵۷ق‌.
(۸) علی‌ بیذق‌، اخبار المهدی‌ ابن‌ تومرت‌ و ابتداء دولة الموحدین‌، به‌ کوشش‌ لوی‌ پرووانسال‌، پاریس‌، ۱۹۲۸م‌.
(۹) محمد و محمداخضر حجی‌، حاشیه‌ بر وصف‌ افریقیا.
(۱۰) حمدالله‌ مستوفی‌، نزهة القلوب‌، به‌ کوشش‌ لسترنج‌، لیدن‌، ۱۳۲۱ق‌/۱۹۰۳م‌.
(۱۱) محمد دمشقی‌، نخبة الدهر، ترجمة حمید طبیبیان‌، تهران‌، ۱۳۵۷ش‌.
(۱۲) محمد ذهبی‌، تاریخ‌ الاسلام‌، به‌ کوشش‌ عمر عبدابلسلام‌ تدمری‌، بیروت‌، ۱۴۰۹ق‌/۱۹۸۹م‌.
(۱۳) محمد بن جریر طبری‌، تاریخ‌ طبری.
(۱۴) عبدالمؤمن‌ بن‌ عبدالحق‌، مراصد الاطلاع‌، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، بیروت‌، ۱۳۷۳ق‌/۱۹۵۴م‌.
(۱۵) جواد علی‌، المفصل‌ فی‌ تاریخ‌ العرب‌ قبل‌ الاسلام‌، بیروت‌، ۱۹۷۷م‌.
(۱۶) حسن‌ بن‌ محمد وزان‌ لئون‌ افریقی‌، وصف‌ افریقیا، ترجمة محمد حجی‌ و محمد اخضر، بیروت‌، ۱۹۸۳م‌.
(۱۷) علی‌ مسعودی‌، مروج‌ الذهب‌، به‌ کوشش‌ باربیه‌ دو منار و پاوه‌ دو کورتی‌، پاریس‌، ۱۸۷۱م‌.
(۱۸) محمد مقدسی‌، احسن‌ التقاسیم‌، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۹۰۶م‌.
(۱۹) یاقوت‌ حموی، معجم بلدان‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. یاقوت‌ حموی، معجم بلدان‌، ج۱، ص۴۴۶.    
۲. محمد مقدسی‌، احسن‌ التقاسیم‌، ج۱، ص۲۱۸، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۹۰۶م‌.
۳. محمد و محمداخضر حجی‌، حاشیه‌ بر وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۷-۲۸.
۴. علی‌ بیذق‌، اخبار المهدی‌ ابن‌ تومرت‌ و ابتداء دولة الموحدین‌، ج۱، ص۵۸ -۵۹، به‌ کوشش‌ لوی‌ پرووانسال‌، پاریس‌، ۱۹۲۸م‌.
۵. حسن‌ بن‌ محمد وزان‌ لئون‌ افریقی‌، وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۷-۲۸، ترجمة محمد حجی‌ و محمد اخضر، بیروت‌، ۱۹۸۳م‌.
۶. حسن‌ بن‌ محمد وزان‌ لئون‌ افریقی‌، وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۸-۲۹، ترجمة محمد حجی‌ و محمد اخضر، بیروت‌، ۱۹۸۳م‌.
۷. محمد و محمداخضر حجی‌، حاشیه‌ بر وصف‌ افریقیا، ج۲، ص۲۸.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «بطحاء»، شماره۴۹۱۹.    


رده‌های این صفحه : آفریقا | جغرافیای اسلامی | مغرب




جعبه ابزار