شهادت امام جواد

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حضرت امام محمد بن علی بن موسی الرضا (علیه‌السّلام) نهمین پیشوای شیعیان امامی مذهب که از برگزیدگان خدا می‌باشد، در سال ۱۹۵ هـ در مدینه، چشم به جهان گشود. آن حضرت در سال ۲۲۰ هـ در سن ۲۵ سالگی و پس از ۱۷ سال امامت و پیشوایی شیعیان به شهادت رسید و در بغداد در قبرستان قریش در کنار قبر جدش موسی بن جعفر (علیه‌السّلام) دفن شد. مادر ایشان کنیزی بنام "سبیکه نوبیه" بود. بنا به نقلی از خویشاوندان ماریه قبطیه مادر ابراهیم، پسر نبی اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بوده است.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

السلام علیک ایها الایة العظمیقال علی بن موسی الرضا (علیه‌السّلام): «هذا المولود الذی لم یولد مولود اعظم برکة علی شیعتنا منه» «این فرزندی (امام جواد) است که با برکت‌تر از او برای شیعیان ما متولد نشده است» مشخصات فردی امام جواد (علیه‌السّلام): اسم: محمد، کنیه: ابوجعفر، ابوجعفر الثانی القاب: جواد، تقی، قانع، مرتضی، نجیب، عالم
[۶] قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۶۷، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
نام پدر: علی بن موسی الرضا ثامن الائمه (علیه‌السّلام) نام مادر: سبیکه، امام رضا (علیه‌السّلام) ایشان را خیزران نامید.
[۷] قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۶۷، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
تاریخ تولد: نوزدهم شهر رمضان یا نیمه آن، ولی ابن عیاش ولادت حضرت را دهم رجب ذکر کرده و در دعای ناحیه مقدسه: «اللهم انی اسئلک بالمولودین فی رجب محمد بن علی الثانی وابنه علی بن محمد المنتخب» مؤید قول او است.
[۸] قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۶۷، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
و در سال ۱۹۵ هجری قمری محل تولد: مدینه مدت عمر: مشهور ۲۵ سال و سه ماه و ۱۲ روز مدت امامت: ۱۷ سال، خلفای هم عصر: مامون و معتصم عباسی، فرزندان پسر: امام علی النقی (علیه‌السّلام)، ابوجعفر موسی المبرقع ایشان جد سادات رضوی است.
[۱۱] قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۹۸، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
نقش خاتم: حسب الله حافظی تاریخ شهادت: اشهر آن است که در آخر ماه ذیعقده سال ۲۲۰ هجری شهید شد. محل دفن: کاظمین

مشهورترین لقب

[ویرایش]

مشهورترین لقب حضرت «جواد» است و القاب دیگری همچون زکی، مرتضی، قانع، منتجب و... داشته‌اند. کنیه ایشان ابوجعفر است که معمولا در روایات تاریخی ابوجعفر ثانی ذکر می‌شود تا با ابوجعفر اول، یعنی امام باقر (علیه‌السّلام) اشتباه نشود.

تبعید به بغداد

[ویرایش]

مامون حضرت جواد (علیه‌السّلام) را بعد از شهادت پدر بزرگوارش امام رضا (علیه‌السّلام) به بغداد طلبید و دختر خود‌ ام الفضل را به تزویج حضرت درآورد. چرا که از طرفی امام را در کنترل خود داشت و از طرفی آمد‌وشد شیعیان را با حضرت زیر نظر می‌گرفت. حضرت جواد (علیه‌السّلام) پس از اینکه به بغداد تشریف برد، از سوء معاشرت مامون در اذیت و آزار بود. از وی خواست که به حج بیت الله الحرام برود. وقتی حضرت به مدینه رسیدند در آنجا توقف کردند تا آنکه مامون در سال ۲۱۸ هـ در هفدهم رجب مرد و برادرش معتصم به قدرت رسید. چون معتصم از فضائل و کمالات حضرت امام جواد (علیه‌السّلام) مطلع شد، به واسطه حسد و ترس از اینکه حضرت در رشد تشیع در حرمین (مکه و مدینه) به مقصود برسند، در صدد برآمد که چاره‌ای بیندیشد. پس آن حضرت را به بغداد فرا خواند. حضرت امام جواد (علیه‌السّلام) چون قصد رفتن به بغداد نمودند، حضرت امام علی النقی (امام هادی (علیه‌السلام) را جانشین خود در مدینه کردند و در حضور اکابر شیعه و ثقات اصحاب خود نص صریح بر امامت آنحضرت نمودند و کتب علوم الهی و اسلحه و آثار حضرت رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و سایر پیامبران را به فرزند خود امام هادی (علیه‌السّلام) دادند و دل به شهادت داده و با فرزند گرامی خود وداع کردند و روانه بغداد شدند. در روز ۲۸ محرم سال ۲۲۰ هـ وارد بغداد شدند و معتصم در اواخر همین سال آنحضرت را به زهر کین شهید کرد.

تاریخ شهادت

[ویرایش]

در تاریخ شهادت حضرت امام جواد (علیه‌السّلام) اختلاف است. در کشف الغمه از محمد بن طلحه نقل شده است که حضرت در ذیحجه سال ۲۲۰ هـ در زمان خلافت معتصم به شهادت رسیده‌اند. ابن خشاب از محمدبن سنان نقل می‌کند که حضرت در روز سه شنبه، ششم ذیحجه سال ۲۲۰ از دنیا رفتند.
در اعلام الوری آمده است که حضرت در روز آخر ذی قعده سال ۲۲۰ از دنیا رفته‌اند. شهید نیز در دروس قائل به قول طبرسی در اعلام الوری شده است. در عیون المعجزات نیز آمده است که حضرت در روز سه شنبه، پنجم ذیحجه از دنیا رفت.
مرحوم شیخ عباس قمی در منتهی الآمال خود می‌گوید: اشهر آنست که حضرت در آخر ماه ذیقعده سال ۲۲۰ هـ شهید شد و این بعد از دو سال و نیم از فوت مامون بود، چنانچه خود آنحضرت می‌فرمود: «الفرج بعد المامون بثلثین شهرا»
[۱۸] شیخ عباس قمی، منتهی الامال، تهران، چاپخانه خورشید، ۱۳۳۱ هـش. ص۲۳۵.


شهادت امام جواد

[ویرایش]

قبل از بیان کیفیت شهادت امام باید مقدمتا گفت که مامون بعد از شهادت امام رضا (علیه‌السّلام) امام جواد را به بغداد طلبید و دختر‌ ام الفضل را تزویج آن حضرت نمود بعد از مدتی از مامون رخصت طلبید به حج بیت الله الحرام متوجه شد و بعد به مدینه رفت و تا وفات مامون در مدینه توقف نمود. وقتی معتصم به خلافت رسید آن حضرت را به بغداد خواست حضرت فرزند خویش امام علی النقی (علیه‌السّلام) را خلیفه و جانشین خود گردانید در حضور اکابر شیعه و ثقات اصحاب خود نص صریح بر امامت آن حضرت نمود و در روز ۲۸ محرم سال ۲۲۰ هجری وارد بغداد شد و معتصم در اواخر همان سال حضرت را شهید کرد.
[۱۹] قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۹۵، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.


کیفیت شهادت

[ویرایش]

کیفیت شهادت حضرت امام جواد (علیه‌السّلام) در منابع تاریخی متفاوت است؛ ولی قول مشهور آن است که همسرش‌ ام الفضل دختر مامون به تحریک عمویش معتصم آن حضرت را مسموم کرد زیرا که‌ ام الفضل در زندگی مشترک خود با امام جواد (علیه‌السّلام) از دو جهت ناکام مانده بود:
نخست آنکه از آن حضرت دارای فرزندی نشد. دوم آنکه امام نیز چندان توجهی به وی نداشت.
فرزندانش عموما از‌ ام ولدهای آن حضرت متولد شدند. حتی‌ ام الفضل یک بار نامه‌ای نگاشت و از امام نزد مامون شکایت کرد و از اینکه امام چند کنیز دارد، گله نمود. ولی مامون در جواب او نوشت: ما تو را به عقد ابوجعفر در نیاوردیم که حلالی را بر او حرام کنیم. دیگر از این شکایت‌ها نکن.
و کیفیت مسموم کردن هم چنین بود که معتصم‌ ام الفضل را به قتل امام راضی کرد و زهری برای او فرستاد که در طعام حضرت داخل کند‌ ام الفضل انگور رازقی را زهرآلود کرده به نزد آن امام مظلوم آورد و چون حضرت از آن تناول نمود اثر زهر در بدن مبارکش ظاهر شد.

نقل دیگر

[ویرایش]

در تفسیر عیاشی ذیل آیۀ شریفۀ «والسارق و السارقه...» چنین آمده است؛ زرقان دوست و ملازم ابن ابی داود (احمد بن ابی داوود که در عهد مامون و معتصم و واثق و متوکل قاضی بغداد بود.) می‌گوید: روزی ابن ابی داود از مجلس معتصم غمگین برگشت. علت غمگین بودنش را پرسیدم گفت امروز دوست داشتم که بیست سال پیش مرده بودم، گفتم چرا؟ گفت از جهت ابن جعفر محمد بن علی بن موسی که نزد امیرالمؤمنین معتصم اتفاق افتاد. گفتم چه شد؟ گفت دزدی آوردند که اقرار به دزدی کرده بود خلیفه خواست حد بر او جاری کند سپس علما و فقها را در مجلس جمع کرد و محمد بن علی را نیز حاضر کرد. سپس از ما پرسید که دست دزد را از کجا باید قطع کرد؟ من گفتم از مچ دست. دلیلش را پرسید گفتم در آیه تیمم، خداوند می‌گوید: «فامسحوا بوجوهکم وایدیکم» و عده‌ای از اهل مجلس با من موافقت کردند و بعضی دیگر از فقها، گفتند باید دست را از مرفق (آرنج) باید برید. دلیل آن‌ها را هم پرسید گفتند به دلیل آیۀ وضو: «وایدیکم الی المرافق»
بعد از آن متوجه محمد بن علی شد و گفت یا اباجعفر تو چه می‌گویی؟ اباجعفر گفت یا امیرالمؤمنین فقها در این مورد حرف زدند. گفت مرا با گفته ایشان کاری نیست آنچه تو می‌دانی بگو. حضرت فرمود یا امیرالمؤمنین مرا از این سؤال معاف‌دار. معتصم گفت تو را به خداوند قسم می‌دهم به آنچه می‌دانی ما را آگاه کنی. حضرت فرمود: حال که مرا به خداوند قسم دادی، می‌گویم؛ که حاضران در سنت خطا کردند. حد دزد آن است که چهار انگشت او بریده شود. معتصم گفت دلیل این حرف چیست؟ فرمود به دلیل حدیث پیامبر که فرمود در سجده هفت عضو باید به زمین برسد پیشانی، کف دستان، زانوها و انگشت پاها، اگر دست دزد را از مچ یا آرنج قطع کنی دیگر کف دست باقی نمی‌ماند که با آن سجده کند و خداوند تعالی می‌فرماید: «و ان المساجد لله» «یعنی همین اعضای هفت‌گانه» معتصم تعجب کرد از این استدلال امام و امر کرد فقط انگشتان دزد را قطع کنند. ابن داود گفت قیامتم برپا شد و آرزو کردم که‌ ای کاش زنده نبودم.

← مجلس سوال و جواب


زرقان می‌گوید: ابن داود بعد از سه روز نزد خلیفه رفت و گفت همانا خیرخواهی خلیفه بر من واجب است من چیزی می‌گویم که می‌دانم به سبب آن داخل آتش جهنم می‌شوم. معتصم پرسید که چیست؟ گفت خلیفه به خاطر امری از امور دین علما، وزراء، نویسندگان و لشکریان را جمع می‌کند و از آن‌ها جواب مسئله را می‌خواهد آن‌ها جواب مسئله را می‌گویند ولی خلیفه او کسی جواب می‌پذیرد که نصفی از آن جماعت او را امام و پیشوای خود می‌دانند و خلیفه را غاصب حق او می‌شمارند، در این موقع معتصم رنگش متغیر شد و متوجه تذکر ابن ابی داود شد و گفت خدا تو را جزاء خیر دهد که مرا آگاه کردی. روز چهارم یکی از نویسندگان وزیر خود را طلبید و به او امر کرد که حضرت را دعوت کند و زهر در طعام ایشان کند. آن وزیر حضرت را دعوت کرد حضرت نپذیرفت و فرمود می‌دانید که من در مجالس شما حاضر نمی‌شوم گفت: دعوت از شما به خاطر این است که هم می‌خواهم خانه خویش به مقدم شما متبرک نمایم، و هم شما را اطعام نموده باشم. هم چنین فلان وزیر آرزوی ملاقات شما را دارد و می‌خواهد که به صحبت شما مشرف شود. امام به منزل آن وزیر تشریف آورد چون طعام آوردند و حضرت تناول فرمود اثر زهر در گلوی خود حس کرد پس بلند شد و اسب خود را طلبید. صاحب‌خانه خواست که امام بماند حضرت فرمود خارج شدن من از این خانه به نفع توست تا ماندن در اینجا بعد از همان روز و شب مرغ روحش به بهشت برین پر کشید.

← عاقبت قاتل معصوم


در کتاب عیون المعجزات آمده است که: چون حضرت جواد (علیه‌السّلام) وارد بغداد شد و معتصم ناکامی و انحراف‌ ام الفضل را از آنحضرت دید، او را طلبید و وی را بر قتل حضرت ترغیب کرد و زهری برای او فرستاد که در طعام آنحضرت بریزد. ‌ام الفضل انگور رازقی را زهرآلود کرده به نزد آن امام مظلوم آورد و چون حضرت از آن تناول نمود، اثر زهر در بدن مبارک حضرت ظاهر شد. ‌ام الفضل از کرده خویش پشیمان شد و به گریه و زاری پرداخت حضرت فرمودند:
«حالا که مرا کشتی گریه و زاری می‌کنی؟ بخدا سوگند که به بلایی مبتلا خواهی شد که درمان نداشته باشد»
بعدها بیماری در وی ایجاد شد و هر چه اطباء معالجه کردند، فایده نداشت تا آنکه از حرم معتصم بیرون آمد و آنچه داشت از مال دنیا صرف مداوای آن بیماری کرد و چنان گرفتار شد که دست نیاز به سوی مردم دراز می‌کرد و با بدترین حال مرد.
مسعودی در اثبات الوصیه قریب به همین جریان را نقل کرده الا آنکه گفته معتصم و جعفربن مامون هر دو‌ ام الفضل را واداشتند بر کشتن آن حضرت و جعفربن مامون به سزای این کار در حال مستی در چاه افتاد و او را مرده از چاه بیرون آوردند.
[۲۶] قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ص۲۳۳، تهران، چاپخانه خورشید، ۱۳۳۱ هـش.


← نقل علامه مجلسی


علامه مجلسی در جلاء العیون نقل کرده که چون مردم با معتصم بیعت کردند، در صدد تفقد از احوال حضرت امام جواد (علیه‌السّلام) برآمد. پس به "عبدالملک زیات" والی مدینه نامه نوشت که آنحضرت را با‌ ام الفضل روانه بغداد کند. چون حضرت وارد بغداد شد به ظاهر به احترام حضرت پرداخت و تحفه‌ها برای آنحضرت و‌ ام الفضل فرستاد. پس شربت پرتقالی بوسیله غلام خود به نام (اشناس) برای امام فرستاد و اشناس به او گفت: پیش از شما امیرالمؤمنین به احمد بن ابی داود و سعید بن خضیب و گروهی از بزرگان از این شربت نوشانیده و امر کرده شما هم آن را با آب یخ بنوشید. این را گفت و یخ آماده کرد. امام فرمود: «در شب آن را می‌نوشم»
اشناس گفت: باید خنک نوشیده شود و الآن یخ آن آب می‌شود و اصرار کرد و امام با علم به عمل آنان آن را نوشید.
علامه جعفر مرتضی عاملی می‌گوید:
[۲۹] عاملی، جعفر مرتضی، زندگانی سیاسی امام جواد علیه السلام، ص۱۲۸، ترجمه سید محمد حسینی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
شاید معتصم در یک روز سه بار به مسموم ساختن امام (علیه‌السّلام) اقدام کرده تا مطمئن شود به هدف خود می‌رسد. چنانکه در روایت "اشناس" نیامده بود که امام (علیه‌السّلام) با نوشیدن آن شربت به شهادت رشید.

نماز بر پدر

[ویرایش]

پس جنازه آن جناب را بعد از غسل و کفن آوردند و در مقابر قریش در پشت سر جدش امام موسی بن جعفر (علیه‌السّلام) دفن نمودند. و بحسب ظاهر واثق بالله بر آنحضرت نماز خواند و لکن در واقع حضرت امام علی النقی (امام هادی (علیه‌السّلام) از مدینه با طی‌الارض آمد و متصدی غسل و کفن و نماز و دفن پدر بزرگوارش شد.
[۳۰] قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ص۲۳۵، تهران، چاپخانه خورشید، ۱۳۳۱ هـش.


عناوین مرتبط

[ویرایش]

امام جواد علیه‌السلام؛ امامت امام جواد؛ کرامات امام جواد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. کلینی، محمدبن یعقوب، کافی، ج۱، ص۴۹۲، چاپ دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۵ ه ش.    
۲. کلینی، محمدبن یعقوب، کافی، ج۱، ص۴۹۲، چاپ دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۵ ه ش.    
۳. قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، ص۴۸۱، زیارت امام محمد تقی علیه السلام.    
۴. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۳۲۱، نشر دارالکتب اسلامیه، طهران، چاپ پنجم.    
۵. ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۴۸۶، نشر المکتبة الحیدریة، النجف الاشرف.    
۶. قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۶۷، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
۷. قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۶۷، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
۸. قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۶۷، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
۹. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۴۹۲، نشر دارالکتب اسلامیه، طهران، چاپ پنجم.    
۱۰. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۴۹۷، ح ۱۲، نشر دارالکتب اسلامیه، طهران، چاپ پنجم.    
۱۱. قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۹۸، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
۱۲. سید حسینی قزوینی، موسوعة الامام الجواد علیه‌السلام، ص۳۶۹، نشر مؤسسه ولی العصر، چاپ اول، قم.    
۱۳. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۴۹۲، نشر دارالکتب اسلامیه، طهران، چاپ پنجم.    
۱۴. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۵۰، ص۸، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۱۵. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۵۰، ص۱۶، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۱۶. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۵۰، ص۱۲-۱۳، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۱۷. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۵۰، ص۱۴- ۱۵، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۱۸. شیخ عباس قمی، منتهی الامال، تهران، چاپخانه خورشید، ۱۳۳۱ هـش. ص۲۳۵.
۱۹. قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ج۲، ص۳۹۵، نشر سازمان انتشارات جاویدان، چاپ سوم ۱۳۶۷.
۲۰. شیخ مفید، الارشاد، ص۳۲۳.    
۲۱. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۵۰، ص۷۹-۸۰، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۲۲. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ص۳۹۵، نشر مرکز الطباعة و النشر فی مؤسسة البعثه، چاپ اول.    
۲۳. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۵۰، ص۶-۷، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۲۴. عیاشی، محمد بن معسود، تفسیر عیاشی، ج۱، ص۳۲۰، نشر المکتبة الاسلامیة، طهران.    
۲۵. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۵۰، ص۱۷، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۲۶. قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ص۲۳۳، تهران، چاپخانه خورشید، ۱۳۳۱ هـش.
۲۷. ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۴۹۱.    
۲۸. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۵۰، ص۸، چاپ مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ ه.    
۲۹. عاملی، جعفر مرتضی، زندگانی سیاسی امام جواد علیه السلام، ص۱۲۸، ترجمه سید محمد حسینی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
۳۰. قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، ص۲۳۵، تهران، چاپخانه خورشید، ۱۳۳۱ هـش.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «شهادت امام جواد».    
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله « شهادت امام محمد تقی جواد الائمه».    


رده‌های این صفحه : مقالات پژوهه




جعبه ابزار