شفع و وتر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



نماز نافله شب، جزء نمازهای مستحبی و یازده رکعت، پیش از اذان صبح، که هشت رکعت آن «نافله شب» نام دارد، دو رکعتش به نام «شفع»، و یک رکعت دیگرش به نام «وتر» است.


معنای شفع و وتر

[ویرایش]

• «وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ؛ و به زوج و فرد (به همه مخلوقات كه زوجند، و به خداوند كه فرد است، يا به نماز شفع و وتر در آخر شب)،»
در اینکه شفع و وتر در نماز شب به چه معنا است؟ مفسران اقوال و احتمالات فراوانی ذکر کرده‌اند: بعضی بالغ بر بیست قول و بعضی از آن هم فراتر رفته و بالغ بر سی و شش قول نقل کرده‌اند!و مهمترین آنها اقوال زیر است.

← اعداد زوج و فرد


منظور از شفع و وتر اعداد زوج و فرد است، مطابق این تفسیر خداوند به کل اعداد که از زوج و فرد تشکیل شده است سوگند یاد کرده، اعدادی که همه محاسبات و نظام‌ها بر محور آن می‌چرخد، و سراسر عالم هستی را فرا می‌گیرد، گویی فرموده است قسم به نظم و حساب، و در حقیقت مهمترین مطلب در جهان هستی همین مساله نظم و حساب و عدد است و در زندگی انسان‌ها نیز پایه اصلی را تشکیل می‌دهد.

← مخلوقات و خدا


منظور از شفع مخلوقات است چرا که همه آنها دارای زوج و قرینی هستند و منظور از وتر خدا است که هیچ شبیه و نظیر و مانند ندارد، بعلاوه ممکنات همگی مرکب از ماهیت و وجود هستند که در فلسفه از آن تعبیر به زوج ترکیبی می‌شود، تنها هستی بی انتها و بدون ماهیت ذات پاک خدا است؛ این تفسیر در بعضی از روایات معصومین به آن اشاره شده است. ابو سعید خدری آن را از پیغمبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نقل کرده است. یا میتوان چنین گفت: منظور از زوج و فرد کل مخلوقات جهان است که از یک نظر بعضی زوجند و بعضی فرد.

← تعداد رکعات نمازها


منظور از شفع و وتر نمازها است که بعضی از نظر تعداد رکعات زوج است و بعضی فرد یا اینکه منظور همان نماز شفع و وتر است که در آخر نافله شب خوانده می‌شود.

← روز ترویه و عرفه


منظور از شفع روز ترویه (هشتم ماه ذی الحجة که حاجیان آماده کوچ به عرفات می‌شوند) و منظور از وتر روز عرفه است که زائران خانه خدا در عرفاتند، یا اینکه منظور از شفع روز عید قربان (دهم ذی الحجه) و منظور از وتر روز عرفه است، این تفسیر نیز در روایات معصومین آمده است.
عمده آن است اگر الف و لام در این دو کلمه برای عموم باشد همه این معانی در آن جمع می‌گردد، چرا که هر کدام از این تفسیرها و غیر اینها بیان مصداقی است از مصداقهای شفع و وتر، و ذکر هر یک به خصوص به معنی انحصار در آن مفهوم نیست، بلکه از قبیل تطبیق بر یک مصداق روشن است. ولی اگر الف و لام در آنها برای عهد باشد اشاره به زوج و فرد خاصی است، و در اینجا به تناسب سوگندهای گذشته دو معنی از همه مناسبتر است نخست اینکه منظور روز عید و روز عرفه باشد که با شب‌های دهگانه آغاز ذی الحجه مناسبت کامل دارد، و مهمترین قسمت‌های مناسک حج در آنها انجام می‌شود، و یا اینکه نمازها است به تناسب سوگند به فجر که وقت سحرگاهان و وقت راز و نیاز به درگاه پروردگار است به خصوص اینکه هر دو تفسیر در روایاتی که از معصومین نقل شده نیز وارد است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج۸۷، ص۱۹۴.    
۲. فجر/سوره۸۹، آیه۳.    
۳. فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر فخر رازی، ج۳۱، ص۱۶۳.    
۴. طباطبایی، سید محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۴۶۷.    
۵. آلوسی، شهاب الدین، روح المعانی، ج۱۵، ص۳۳۵.    
۶. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۳۴۷.    
۷. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۳۴۷.    
۸. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۳۴۷.    
۹. آلوسی، شهاب الدین، روح المعانی، ج۱۵، ص۳۳۵.    
۱۰. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۳۴۷.    
۱۱. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۶، ص۴۴۴.    


منبع

[ویرایش]
پایگاه اطلاع رسانی حوزه، برگرفته از مقاله «شفع و وتر».    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | نماز شب




جعبه‌ابزار