شعر آزاد

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



شعر آزاد که در دهه‌های اخیر تحت تاثیر شعر معاصر اروپا به ویژه فرانسه در زبان فارسی راه یافته است، یکی از اقسام شعر فارسی محسوب می‌شود.
این قسم از شعر، شعری است که منطبق با یکی از وزن‌های عروضی قدیم سروده می‌شود اما به جهت نیازهای معنایی، مصرع‌ها (پاره‌ها) در آن کوتاه یا بلند می‌شود.


تحول در شعر فارسی

[ویرایش]

شعر فارسی از نظر محتوا و موضوع تقریباً هم زمان با نهضت مشروطیت دچار تحول گردید سپس این تحول که قالب‌های خاص شعری را به وجود آورد با افرادی چون علی‌اکبر دهخدا و پس از وی ملک‌الشعرای بهار و ابوالقاسم لاهوتی شروع و ادامه پیدا کرد که با دو بیتی‌های پیوسته‌ای (چهار پاره) تا سال ۱۳۲۰ یکی از قالب‌های رایج شعر فارسی را پدید آوردند. رایج‌ترین شکل چهار پاره آن بود که فقط مصرع‌های سمت چپ، قافیه داشته باشند.
در سال ۱۳۱۸ نیما یوشیج با انتشار اشعاری در مجله موسیقی شعر نو یا نیمایی را پدید آورد که علاوه بر تازگی در تشبیهات، قواعد و عروض شعری قدیم را دربرنداشت.

شکستن وزن

[ویرایش]

گفتنی است که شکستن وزن و کم کردن در تعداد ارکان شعر به زمان‌های بسیار دور باز می‌گردد. چنان‌چه خواجه نصیر در تعریف وزن، آن را به دو نوع حقیقی و غیرحقیقی تقسیم می‌کند که مراد وی از وزن حقیقی، ‌ وزن کامل و تام و از وزن غیرحقیقی، وزن شکسته و ناقص بوده است.

شعرای شعر آزاد

[ویرایش]

از شعرای آزاد می‌توان هوشنگ ابتهاج (سایه)، نادر نادرپور، پروین دولت آبادی، سهراب سپهری، مهدی اخوان ثالث را نام برد.

ویژگی‌های شعر آزاد

[ویرایش]

۱) در این قالب شعری، شاعر از بحر برگزیده خارج نمی‌شود اما بسته به مضامینی که به کار می‌برد، می‌تواند وزن‌های مختلفی را به کار برد. چنانچه در به کار بردن قافیه نیز آزاد است. لذا لازم نیست برای پرکردن وزن یا قافیه از کلمات زاید استفاده کند.
شاعر می‌تواند به تناسب معنی مقصود، وزنی را به دلخواه در بحری واحد اختیار کند پس شعر آزاد نیز لزوما دارای وزن می‌باشد.
نیما خود می‌گوید: «وزن است که شعر را متشکل و مکمل می‌کند... من وزن را چه بر طبق کلاسیک و چه بر طبق قواعدی که شعر آزاد را به وجود می‌آورد لازم و حتم می‌دانم.
۲) تقسیم شدن شعر به بندهایی که هر کدام از پاره‌هایی درست شده است و اگر وزنی در شعر دیده شود، از موزون بودن همین پاره‌هاست. به این پایه‌ها می‌توان مصرع نام نهاد.
۳) قافیه در صورتی تغییر می‌کند که یا مطلب عوض شود یا ضرورت موسیقیائی آن را ایجاب کند.
۴) وحدت قالب وجود ندارد و وحدت‌ اندیشه و تصویرگری و نیز مضامین است که طول بندها و پاره‌ها را تعیین می‌کند.
۵) عدم قید تساوی وزن در مصرع‌های مختلف، بدین صورت که هر پاره وزن خاص خود را دارد.
۶) شعر نو در قالب یا وزن هجایی است بر خلاف شعر قدیم که دارای اوزان و بحر بود.

ویژگی شعر نیما

[ویرایش]

نیما ــ که گاه شعر نو را منسوب به وی کرده شعر نیمائی بدان اطلاق می‌کنند ــ شعر را در یک بحر عروضی می‌سراید و هر مصرع را بسته به طول مصرع و نیاز خود برای ادای مضمون بر یک رکن از آن بحر یا بیشتر می‌سراید. او گاه با تکرار بخشی از ارکان بحر را می‌افزاید.
[۱] ماحوزی، مهدی، برگزیده نظم و نثر فارسی، تهران، اساطیر، ‌ چ۵، ۱۳۷۲.
[۲] مدرسی، حسین، فرهنگ صیفی اصطلاحات عروض، تهران، سمت، چ۱، ۱۳۸۵.
[۳] اخوان ثالث، مهدی، بدایع و بدعت‌ها و عطا و لقای نیما یوشیج، تهران، بزرگمهر، چاپ دوم ۱۳۶۹، ص۱۳۵.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. ماحوزی، مهدی، برگزیده نظم و نثر فارسی، تهران، اساطیر، ‌ چ۵، ۱۳۷۲.
۲. مدرسی، حسین، فرهنگ صیفی اصطلاحات عروض، تهران، سمت، چ۱، ۱۳۸۵.
۳. اخوان ثالث، مهدی، بدایع و بدعت‌ها و عطا و لقای نیما یوشیج، تهران، بزرگمهر، چاپ دوم ۱۳۶۹، ص۱۳۵.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «شعر آزاد (نو)»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۰۷/۱۸.    






جعبه‌ابزار