شاه شجاع کرمانیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



شاه شجاع کرمانی، از صوفیان قرن سوم بود. در برخی منابع او را شاهِ شجاع کرمانی نامیده‌اند. [۱] [۲] وی به ابوالفوارس ملقب بود که احتمالا نشانه‌ای از بزرگ‌زادگی یا مهارت او در اسب‌سواری بوده است. [۳] [۴] گفته‌اند او ملک‌زاده‌ای بود که بعدها زهد پیشه کرد. [۵] [۶]


اهل فتوت

[ویرایش]

مؤلف مزارات کرمان، [۷] روایات افسانه گونه‌ای درباره پادشاهی و توبه او نقل کرده است. سلمی [۸] و انصاری [۹] او را اهل فتوت دانسته‌اند؛ اما چون وی با برخی از ملامتیه، مانند ابوحفص حداد و یحیی‌ بن معاذ، مصاحبت و مکاتبه داشته [۱۰] [۱۱] و نیز مانند ملامتیه از پوشیدن خرقه صوفیه و عبای زاهدان خودداری می‌کرده و قبای عامه را می‌پوشیده است، می‌توان او را واسطه‌ای میان اهل فتوت و اهل ملامت دانست. [۱۲] [۱۳]

رابطه با ابوحفص حداد

[ویرایش]

شاه با مشایخی همچون ابوتراب نَخَشْبی و ابوعبید بُسْری نیز مصاحبت داشت. [۱۴] [۱۵] برخی او را مرید ابوحفص حداد دانسته‌اند، [۱۶] [۱۷] حال آن‌که از ماجرای سفر او به نیشابور و صحبت‌ها و مکاتبات این دو، بیشتر مناسبات دوستانه استنباط می‌شود تا رابطه مریدی و مرادی. [۱۸] [۱۹] [۲۰] اما مشرب عرفانی آن‌ها چندان به هم نزدیک بوده است که وقتی شاه شجاع به همراه شاگردش، ابوعثمان حِیری، برای دیدار ابوحفص به نیشابور سفر کرد، ابوعثمان را برای شاگردی نزد ابوحفص حداد باقی گذاشت. [۲۱] [۲۲]

ویژگی‌های تصوف

[ویرایش]

از زندگی شاه شجاع حکایاتی نقل شده که نشان‌دهندۀ بی‌اعتنایی وی به جمع ظاهری طاعات و عبادات و توجه به باطن و حقایق معنوی آن است. از جمله گفته شده است که پنجاه حج خود را، در ازای نان دادن به درویشی، فروخت [۲۳] [۲۴] روزبهان بقلی [۲۵] این حکایت را جزو شطحیات وی آورده و در توضیح آن گفته که آن چهل حج پیاده، حجاب رؤیت حق بوده و با توجه به این‌که اصل عبادت، اخلاص است و التفات بر عبادت، شرک؛ لذا فروختن چهل حج به دو نان، به قصد از بین بردن شرک بوده است.
شاه توجه و دیدن مقامات عرفانی را، به عنوان اهداف غایی، مخالف کمال می‌دانست. از سخنان اوست که اهل فضل صاحب فضل باشند تا آنگاه که فضل خود نبینند، چون بدیدند، دیگر فضل باقی‌نماند، و اهل ولایت را همچنین ولایت تا آنگاه است که ولایت خود نبینند. [۲۶] [۲۷] [۲۸] از دیگر ویژگی‌های تصوف او اهمیت دادن به خوف در مقابل رجا [۲۹] [۳۰] و تفضیل فقر و درویشی بر توانگری است. [۳۱] [۳۲] گفته‌اند وی در رد یحیی‌ بن معاذ رازی، که رساله‌ای در تفضیل توانگری بر درویشی داشته، رساله‌ای در تفضیل فقر و درویشی بر توانگری نوشته است. [۳۳] [۳۴]

← ریاضت‌ها


از حوادث زندگی او، که در تذکره‌ها بسیار از آن یاد شده، ریاضت‌ها و شب زنده‌داری‌های چهل سالۀ اوست. گفته‌اند که وی در یکی از شب زنده‌داری‌هایش ناگهان خوابش برد و چون شهودی در آن خواب به او دست داد، پس از آن همواره به دنبال آن بود که بخوابد تا شاید آن شهود تکرار شود. در همین مورد از او شعری نیز نقل شده است. [۳۵] [۳۶] [۳۷]

وفات

[ویرایش]

وی بعد از ۲۷۰ یا قبل از سال ۳۰۰ درگذشت. [۳۸] [۳۹] [۴۰] مزارش احتمالا در کنار مزار خواجه علی سیرجانی، در روستای نصرآباد در مغرب سیرجان بوده است. [۴۱] [۴۲]

آثار

[ویرایش]

گفته‌اند که شاه رساله‌های بسیاری در تصوف داشته است، ولی فقط از مرآةالحکمای او نام برده‌اند. [۴۳] [۴۴] [۴۵] از شاه کرمانی تأویل‌هایی نیز از آیات قرآن نقل شده است. [۴۶] [۴۷]

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن‌ملقن، طبقات الاولیاء، چاپ نورالدین شربیه، مصر ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
(۲) ابونصر سراج، اللمع فی التصوف، چاپ رنلود الن نیکلسون، لیدن ۱۹۱۴.
(۳) ابونعیم، احمد بن عبداللّه، حلیة الاولیاء و طبقات الاصفیاء، بیروت (بی‌تا).
(۴) انصاری، خواجه عبداللّه، طبقات الصوفیه، تهران ۱۳۶۲ش.
(۵) پورمختار، محسن، «بیاض وسواد سیرجانی متنی کهن از اقوال مشاهیر صوفیه تا اوایل سده پنجم» در نامه بهارستان، سال ششم، شماره اول ـ دوم، دفتر ۱۱، زمستان ۱۳۸۵ش.
(۶) زرین‌کوب، عبدالحسین، جستجو در تصوف ایران، تهران ۱۳۵۷ش.
(۷) زرین‌کوب، عبدالحسین، ارزش میراث صوفیه، تهران ۱۳۶۹ش.
(۸) خطیب، سعید، تذکره الاولیاء محرابی کرمانی یا مزارات کرمان، چاپ حسین کوهی کرمانی، انتشارات مرکز کرمان‌شناسی (بی‌تا).
(۹) سلمی، ابوعبدالرحمان، طبقات الصوفیه، چاپ نورالدین شریبه، حلب ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
(۱۰) شیروانی، زین‌العابدین، ریاض‌السیاحه، چاپ اصغر حامد ربانی، تهران (بی‌تا).
(۱۱) جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، تهران ۱۳۸۶ش.
(۱۲) ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفه‌الصفوه، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
(۱۳) بقلی شیرازی، روزبهان، شرح شطحیات، چاپ هنری کربین، تهران ۱۳۶۰ش/۱۹۸۱م.
(۱۴) عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
(۱۵) قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم‌ بن هوازن، رسالۀ قشیریه، چاپ معروف زریق و علی عبدالحمید بلطه‌چی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
(۱۶) لاهوری، غلام سرور، خزینه‌الاصفیا، کانپور ۱۹۲۹.
(۱۷) هجویری، علی‌ بن عثمان جلابی، کشف‌المحجوب، چاپ دکتر محمود عابدی، تهران ۱۳۸۳ش

پانویس

[ویرایش]
 
۱. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص۳۷۷، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
۲. جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، ج۱، ص۸۴، تهران ۱۳۸۶ش.
۳. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۱، ص۲۱۱، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۴. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۱، ص۷۵۲، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۵. ابونعیم، احمد بن عبداللّه، حلیة الاولیاء و طبقات الاصفیاء، ج۱۰، ص۲۳۷، بیروت (بی‌تا).
۶. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفه‌الصفوه، ج۴، ص۶۷، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۷. خطیب، سعید، تذکره الاولیاء محرابی کرمانی یا مزارات کرمان، ج۱، ص۱۹۰، چاپ حسین کوهی کرمانی، انتشارات مرکز کرمان‌شناسی (بی‌تا).
۸. سلمی، ابوعبدالرحمان، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۱۵۶.    
۹. انصاری، خواجه عبداللّه، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۲۳۶، تهران ۱۳۶۲ش.
۱۰. ابونصر سراج، عبدالله بن على، اللمع فی التصوف، ج۱، ص۲۳۸، چاپ رنلود الن نیکلسون، لیدن ۱۹۱۴.
۱۱. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص۳۷۹، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
۱۲. جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، ج۱، ص۸۴، تهران ۱۳۸۶ش.
۱۳. زرین‌کوب، عبدالحسین، جستجو در تصوف ایران، ج۱، ص۳۵۰، تهران ۱۳۵۷ش.
۱۴. سلمی، ابوعبدالرحمان، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۱۵۶.    
۱۵. جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، ج۱، ص۸۴، تهران ۱۳۸۶ش.
۱۶. شیروانی، زین‌العابدین، ریاض‌السیاحه، ج۱، ص۵۳۷، چاپ اصغر حامد ربانی، تهران (بی‌تا).
۱۷. لاهوری، غلام سرور، خزینةالاصفیا، ج۲، ص۱۵۸، کانپور ۱۹۲۹.
۱۸. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۱، ص۲۰۴، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۱۹. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص۳۷۹، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
۲۰. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص۴۷۷، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
۲۱. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۱، ص۲۰۴، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۲۲. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص۴۷۶ـ۴۷۷، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
۲۳. انصاری، خواجه عبداللّه، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۲۳۷، تهران ۱۳۶۲ش.
۲۴. جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، ج۱، ص۸۵، تهران ۱۳۸۶ش.
۲۵. بقلی شیرازی، روزبهان، شرح شطحیات، ج۱، ص۱۵۶ـ۱۵۷، چاپ هنری کربین، تهران ۱۳۶۰ش/۱۹۸۱م.
۲۶. ابونعیم، احمد بن عبداللّه، حلیة الاولیاء و طبقات الاصفیاء، ج۱۰، ص۲۳۸، بیروت (بی‌تا).
۲۷. سلمی، ابوعبدالرحمان، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۱۵۷.    
۲۸. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۴، ص۶۸، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۲۹. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۱، ص۲۰۳ـ۲۰۴، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۳۰. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص۴۷۶، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
۳۱. جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، ج۱، ص۸۴، تهران ۱۳۸۶ش.
۳۲. شیروانی، زین‌العابدین، ریاض‌السیاحه، ج۱، ص۵۳۸، چاپ اصغر حامد ربانی، تهران (بی‌تا).
۳۳. جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، ج۱، ص۸۴، تهران ۱۳۸۶ش.
۳۴. شیروانی، زین‌العابدین، ریاض‌السیاحه، ج۱، ص۵۳۸، چاپ اصغر حامد ربانی، تهران (بی‌تا).
۳۵. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۱، ص۲۱۱، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۳۶. قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم‌ بن هوازن، رسالۀ قشیریه، ج۱، ص۳۶۷، چاپ معروف زریق و علی عبدالحمید بلطه‌چی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
۳۷. ابن‌ملقن، طبقات الاولیاء، ج۱، ص۳۶۱، چاپ نورالدین شربیه، مصر ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۳۸. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۴، ص۶۸، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۳۹. جامی، نورالدین عبدالرحمان، نفحات الانس، ج۱، ص۸۴، تهران ۱۳۸۶ش.
۴۰. سلمی، ابوعبدالرحمان، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۱۸۳، چاپ نورالدین شریبه، حلب ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۴۱. پورمختار، محسن، بیاض وسواد سیرجانی متنی کهن از اقوال مشاهیر صوفیه تا اوایل سده پنجم، در نامه بهارستان، ج۱، ص۲۲۶، سال ششم، شماره اول ـ دوم، دفتر ۱۱، زمستان ۱۳۸۵ش.
۴۲. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکرةالاولیاء، ج۱، ص۳۸۱، چاپ محمد استعلامی، تهران ۱۳۷۸ش.
۴۳. سلمی، ابوعبدالرحمان، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۱۵۶.    
۴۴. انصاری، خواجه عبداللّه، طبقات الصوفیه، ج۱، ص۲۳۶، تهران ۱۳۶۲ش.
۴۵. ابن‌جوزی، جمال‌الدین ابی‌الفرج عبدالرحمن‌ بن علی‌، صفةالصفوه، ج۱، ص۲۱۱، چاپ محمود فاخوری، حلب بیروت ۱۳۹۳/۱۹۷۳.
۴۶. ابونصر سراج، عبدالله بن على، اللمع فی التصوف، ج۱، ص۹۱، چاپ رنلود الن نیکلسون، لیدن ۱۹۱۴.
۴۷. زرین‌کوب، عبدالحسین، ارزش میراث صوفیه، ج۱، ص۱۲۲، تهران ۱۳۶۹ش.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «شاه شجاع کرمانی»، شماره۵۹۶۶.    



جعبه‌ابزار