سیدمحمدحسن آقانجفی قوچانی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آقا نَجَفیِ قوچانی، سیدمحمد حسن‌ بن سیدمحمد نجفی (۱۲۹۵-۱۳۶۳ق/۱۸۷۸-۱۹۴۴م)، فقیه، حکیم و ادیب می‌باشد.


ولادت

[ویرایش]

آقانجفی در روستای خسرویه از توابع قوچان به دنیا آمد.

پدر

[ویرایش]

پدرش سیدمحمد که در خسرویه به کشاورزی اشتغال داشت به تحصیل فرزندش رغبت بسیار نشان می‌داد.

شروع تحصیلات

[ویرایش]

چون او را به مکتب سپرد، کتاب‌های فارسی مرسوم و جزواتی از قرآن مجید و مقداری ترسّل و نصاب و حساب جُمَل و اعداد هندسی را خواند، ولی تمایلی به ادامه تحصیل نشان نداد.
گرچه پدرش اهل علم نبود، اصرار داشت فرزندش برای ادامه تحصیل به مکتب برود.

← تحصیل در مشهد


در ۱۳ سالگی از خسرویه به شهر قوچان رفت و پس از ۳ سال تحصیل، پیاده از راه سبزوار و نیشابور، به مشهد رفت و در مدرسه «دو درب» ادبیات و سطح را تا قوانین فراگرفت.

← تحصیل در اصفهان


در ۱۳۱۳ق/۱۸۹۵م در سن ۲۰ سالگی همراه یکی از همدرسانش پیاده از راه کویر طبس وارد یزد شد و از آن‌جا به اصفهان رفت و در مسجد عربون ساکن گردید. در اصفهان منظومه حاج‌ملاهادی سبزواری را نزد آخوند کاشی، رسائل را از شیخ عبدالکریم گزی و حکمت را نزد میرزاجهانگیرخان قشقایی فرا گرفت. گاهی نیز در درس فقه و خارج آقانجفی اصفهانی حاضر می‌شد.
تحصیلات آقانجفی قوچانی در اصفهان با دشواری بسیار همراه بود چنان‌که گاه ناچار می‌شد برای گذران زندگی، برخی از کتاب‌های خود را به بهای اندک بفروشد.

← تحصیل در نجف


وی پس از ۴ سال توقف در اصفهان، روانه عراق شد و پیاده آهنگ نجف کرد. و چون بدان‌جا رسید، در حجره‌ای متروک واقع در یکی از مدارس شهر ساکن شد. در نجف به حوزه درس آخوند ملامحد کاظم خراسانی راه یافت و تصمیم گرفت برای ادامه تحصیل در آن‌جا بماند. وی سخت به آخوند ملامحمد کاظم خراسانی ارادت می‌ورزید به گونه‌ای که در جنبش مشروطیت و قیام آخوند و علمای نجف از طرفداران مشروطیت گشت و حقایقی از جنبش روحانیت را در کتاب سیاحت شرق یاد کرد.

← اساتید دیگر


شریعت اصفهانی و محمدباقر اصطهباناتی نیز از استادان او بودند.

درجه اجتهاد

[ویرایش]

وی در ۳۰ سالگی به درجه اجتهاد رسید.

بازگشت به قوچان

[ویرایش]

در آخرین روزهای توقف در نجف، از فوت پدرش در قوچان آگاه شد و ناگزیر پس از ۲۰ سال توقف در آن شهر، در ۱۳۳۸ق/۱۹۲۰م به ایران آمد و برای زیارت به مشهد رفت. پس از توقفی کوتاه در مشهد، به درخواست مردم قوچان وارد این شهر شد و ماندگار گشت.

← مقام فقاهت و حاکمیت


وی متجاوز از ۲۵ سال از عمر خود را در مقام فقاهت و حاکمیت شرع در قوچان گذراند و در ضمن به اداره حوزه علوم دینی پرداخت.

وفات

[ویرایش]

آقانجفی در شب جمعه ۲۶ ربیع‌الثانی ۱۳۶۳ق/۲۰ مارس ۱۹۴۴م در ۶۸ سالگی در قوچان بدرود زندگی گفت و در حسینیّه خود به خاک سپرده شد.
آرامگاه او اکنون زیارتگاه مردم قوچان است.

آثار

[ویرایش]

آثار:
۱- شرح دعای صباح، خطی، وی دعای صباح منسوب به امام‌ علی (علیه‌السلام) را به فارسی برگردانده و آن را شرح کرده است. نگارش این اثر در ۱۳۲۷ق/۱۹۰۹م پایان یافته است؛
۲- عذر بدتر از گناه، درباره مشروطیت ایران، انشای این رساله آمیزه‌ای از نثر عربی و فارسی است، نگارش آن متعلق به ۱۳۲۸ق/۱۹۱۰م؛
۳- سیاحت شرق، این اثر از تألیفات مهم آقانجفی است و درباره سوانح عمر از ابتدای زندگی، گزارش تحصیلات او در شهرهای قوچان، مشهد و اصفهان و چگونگی ورودش به نجف اشرف و تحصیلات نهایی تا رسیدن به درجه اجتهاد است. وی در این کتاب ضمنِ شرح ماجرای زندگی و مشقّات دوران تحصیل که به مناسبت رویدادهای زندگیش پیش آمده، مباحث و معارف اسلامی را به استناد آیات و روایات با قلمی ساده شرح داده است. در این کتاب خواننده با نکات علمی و رویدادهای آن زمان آشنا می‌شود. چون آقانجفی خود در اوایل مشروطیت در نجف بوده، رویدادهای تاریخی و واکنش نهضت مشروطیت را در عراق بویژه در نجف، به تفصیل شرح داده است. مسائل تعلیم و تربیت و تزکیه نفس نیز در این کتاب به چشم می‌خورد. این کتاب در ۱۳۴۷ق/۱۹۲۸م نگارش یافته و در ۱۳۶۲ش در تهران چاپ شده است؛
۴- سیاحت غرب، در کیفیت عالم برزخ و سیر ارواح بعد از مرگ، خطی است و در ۱۳۵۲ق/۱۹۳۳م نگارش یافته است؛
۵- شرح و ترجمه رسالة تُفّاحیّه ارسطو از باباافضل کاشانی، خطی، نگارش ۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م؛
۶- سفری کوتاه به آبادی‌های قوچان، که در ضمن آن به اوضاع اجتماعی و اعتقادی روستاییان نیز پرداخته است؛
۷- اثبات رجعت، خطی، عربی و فارسی، نگارش ۱۳۲۱ش؛
۸- حیوةالاسلام فی احوال آیة الله‌ الملک‌ العلآم، خطی، در شرح حال آخوند ملامحمدکاظم خراسانی.
از وی کتاب‌های دیگری نیز یاد شده است.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) آقانجفی، محمدحسن، سیاحت شرق، به کوشش رمضان‌علی شاکری، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
(۲) حائری، عبدالهادی، تشیّع و مشروطیت در ایران، ص ۱۱۷، ۱۱۸، ۱۴۹، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۰ش.
(۳) شاکری، رمضان‌علی، جغرافیای تاریخی قوچان، ص ۲۲۰، ۲۲۱، فرهنگ و هنر خراسان، ۱۳۴۶ش.
(۴) کفایی، عبدالحسین، مرگی در نور (زندگانی آخوندخراسانی)، ص ۴۴، ۴۵، ۱۰۲-۱۰۶، ۱۲۲، ۱۲۳، ۱۸۵-۱۸۶، ۲۸۳، -۲۸۵، ۲۶۹-۲۷۱، مشهد، زوار، ۱۳۵۹ش.

منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة‌ المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «آقانجفی قوچانی»، ج۱، ص۳۰۱.    






جعبه ابزار