سیدمجتبی نواب صفوی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سید مجتبی میرلوحی که بعداً نام خانوادگی مادرش نواب صفوی را برگزید. پدرش نام فرزند را سید مجتبی می‌گذارد تا در لحظه لحظه زندگی به یاد خاندان پیامبر باشد. نواب پس از گذراندن تحصیلات در علوم حوزوی و علوم جدید، و ایفای نقش اساسی در صحنه سیاسی کشور و جهان اسلام، سرانجام در سن ۳۱ سالگی در پی ترور علاء، توسط رژیم پهلوی به اعدام محکوم گشته، پس از دو ماه شکنجه در نیمه‌شب دوازدهم دی‌ماه ۱۳۳۴ش به شهادت رسید.


شرح حال اجمالی

[ویرایش]

سید مجتبی میرلوحی که بعداً نام خانوادگی مادرش نواب صفوی را برگزید، در ۱۳۰۳ش در خانی‌آباد تهران زاده شد. پدرش نام فرزند را سید مجتبی می‌گذارد تا در لحظه لحظه زندگی به یاد خاندان پیامبر باشد. پدرش سید جواد، روحانی و مادرش علویه‌ای مؤمن بود.
[۱] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶.
سید جواد که تحت فشار رژیم رضاشاهی لباس روحانیت را ترک کرده بود، جهت دادرسی مظلومان وکالت دادگستری را برگزید، تا اینکه در یک مشاجره با داور، وزیر وقت عدلیه، به مدت سه سال روانه زندان شد و در حدود ۱۳۱۴ یا ۱۳۱۵ش درگذشت.
[۲] خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۱۵۶.
[۳] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۴.
خانواده سیدمجتبی در مدت زندان و پس از وفات پدر، توسط دایی وی سید محمود نواب صفوی اداره می‌شد.
[۴] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۶.
نواب پس از گذراندن تحصیلات در علوم حوزوی و علوم جدید،
[۵] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶.
[۶] عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۰.
[۷] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ج۱، ص۴۴.
ازدواج با نیره سادات نواب احتشام دختر یکی از رهبران قیام مشهد در برابر بی‌حجابی در ۱۳۲۶ش
[۸] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۹-۳۶.
که حاصل آن سه دختر به نام‌های فاطمه، زهرا و صدیقه، که بعد از شهادت نواب به دنیا آمد.
[۹] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۲۷.
و ایفای نقش اساسی در صحنه سیاسی کشور و جهان اسلام، سرانجام در سن ۳۱ سالگی در پی ترور علاء، توسط رژیم پهلوی به اعدام محکوم گشته، پس از دو ماه شکنجه در نیمه‌شب دوازدهم دی‌ماه ۱۳۳۴ش به شهادت رسید،
[۱۰] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۳۸.
[۱۱] دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، ج۲، ص۴۴۴-۴۴۶.
پیکر وی ابتدا در مسگرآباد تهران دفن گردیده، سپس به وادی‌السلام قم انتقال یافت.
[۱۲] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۶۸ - ۱۶۹.


پدر نواب و رژیم رضاخان

[ویرایش]

رضا خان که بتازگی از طرف دولت استعمارگر انگلیس به سلطنت رسیده است از مخالفان سر سخت اسلام و روحانیت است. از نخستین کارهای او منع به کارگیری تاریخ هجری قمری است. تاریخ هجری شمسی جایگزین تاریخ قمری می‌شود و او نام این تهاجم وسیع بر ضد فرهنگ اسلامی را طرد یک سنت عربی تحمیل شده می‌نامد. بعد از تغییر تاریخ، بر سر گذاشتن کلاه پهلوی شبیه کلاه سربازی، برای همه اجباری می‌گردد. چیزی نمی‌گذرد که او مدارس را مختلط اعلام می‌کند و دختر و پسر را در کنار هم قرار می‌دهد. پسرها باید هنگام مدرسه رفتن، شلوار کوتاه بپا کنند و دخترها باید حجاب اسلامی را به کناری نهند.
همزمان با اسلام زدایی رضا خان، حضرت آیت ا لله حائری( قدس سره)، برخی از روحانیان شهرستانها و شاگردان درس خود را فرمود تا با استخدام در وزارت دادگستری، مقام قضاوت را در دست روحانیت نگاه دارند، که پدر نواب صفوی یکی از آنهاست و شاید به اشاره آیت الله حائری به این مهم اقدام کرده باشد.
در این حال روحانیان بیدارگر با تهاجم فرهنگی استعمار و اسلام زدایی رضا خان به مبارزه برمی‌خیزند و بر ضد وی قیامهای اصلاحی مختلفی را بر پا می‌دارند. در چنین زمانی است که آقا سید جواد میر لوحی، پدر سید مجتبی مجبور می‌گردد از پوشیدن لباس روحانیت صرف نظر کند. رضا خان دستور داده است تا مردم همه از لباس یک شکل استفاده کنند در این زمان آقا سید جواد از فرصت استفاده نموده، برای احقاق حقوق مظلومان، در دادگستری وکیل دعاوی می‌شود.
[۱۳] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص ۱۴.


تحصیلات

[ویرایش]

سید مجتبی هنوز اندک سالی است که با دنیای خردسالی فاصله گرفته است. او سوره‌های قرآن را به تشویق پدر و مادر خویش حفظ می‌کند و با پدر روحانی خود در مجالس پر نور قرائت قرآن شرکت فعال دارد. قرآن مجید کتاب زندگی اوست و به آن عشق می‌ورزد. هفت ساله است که راهی دبستان می‌شود و تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان حکیم نظامی تهران و دبیرستان را در مدرسه صنعتی آلمانی‌ها گذراند. سیّد مجتبی عشق و علاقه زیادی به دروس اسلامی دارد و مایل است به دروس حوزه بپردازد. لیکن دایی وی که سرپرستی او را بر عهده گرفته و خود قاضی دادگستری است با سیّد مخالفت می‌کند.
[۱۴] عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۰.
سید مجتبی از عقیده خود دست بر نمی‌دارد و به دلیل علاقه به فراگیری دروس اسلامی همزمان با تحصیل در دبیرستان، دروس حوزوی را نیز در مسجد قندی خانی‌آباد و سپس مدرسه مروی فراگرفت.
[۱۵] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶.
[۱۶] عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۰.
[۱۷] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۴۴.
وی دروس حوزوی خود را در فقه، اصول، تفسیر قرآن، اصول سیاسی و اعتقادی در نجف نزد آیات عظام علامه امینی، حسین قمی، محمد تهرانی و مدنی تا پایان سطح ادامه داد.
[۱۸] سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۴۹.
[۱۹] سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۶۳.
در بیان استعداد و تلاش سید مجتبی همین بس که علامه امینی (صاحب الغدیر) در توصیف وی می‌گوید: «یک سال که آقا سید مجتبی از من تعلیم گرفت دیگر چیزی نماند که به او نیاموخته باشم.»
[۲۰] امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۵۵.


← سخنرانی در جمع دانش‌آموزان


سید در عصری واقع شده است که نظام آموزشی غرب در کشور به صورت نوشدارویی برای پیشرفت به مردم عرضه می‌شود. وی در یکی از مدارس غربی تحصیل می‌کند. در مدرسه چیزهایی مطرح است که با آرمانهای اسلامی وی سازگار نیست. او در فرصتهای مناسب آنچه را فهمیده به همکلاسیهای خویش می‌گوید و اوضاع سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کشور را برای آنان شرح می‌دهد. سید در ۱۷ آذر ۱۳۲۱ ش. در یک سخنرانی پرشور از دانش‌آموزان می‌خواهد تا به سوی مجلس رفته، نسبت به هجوم اجانب و تهدید فرهنگ غرب اعتراض نمایند و در‌خواستشان را طرح کنند.
[۲۱] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۶ - ۲۰۷.
[۲۲] عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۱۸.
با سخنرانی سیّد دانش آموزان مدرسه دست به تظاهرات می‌زنند. از مدرسه آلمانی ها به مدرسه ایرانشهر و از آنجا به دارالفنون رفته، مدارس را تعطیل می‌کنند و با هم به طرف مجلس حرکت می‌کنند. در بین راه از مردم هم افرادی به آنها می‌پیوندند. تظاهرات با شکوهی روی می‌دهد و با تیر اندازی ماموران به سوی مردم دو نفر کشته می‌شوند و چیزی نمی‌گذرد که دولت قوام سقوط می‌کند.

ویژگی‌ها

[ویرایش]

نواب صفوی در عین داشتن جثه‌ای نحیف، به لحاظ جسمی، سالم، چالاک و نظیف، شجاع و ورزشکار بود.
[۲۳] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۴۸.
بسیاری از روزها را روزه داشت و پاسی از شب را به مناجات با خدا می‌گذراند. به هنگام نماز گویی به عرش سفر می‌نمود و گاه برخی از رکوع‌هایش به دو ساعت می‌رسید.
[۲۴] خزعلی، ابوالقاسم، متن سخنرانی آیت‌الله خزعلی در بزرگداشت شهادت سید مجتبی نواب صفوی، ص۱۲.
[۲۵] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۶۲.
[۲۶] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۲۱.
[۲۷] خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۱۶۰.
از وی همواره به عنوان مرد علم و عمل یاد می‌شود. ملاک و معیار وی در همه مسائل خدا و اسلام بوده،
[۲۸] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۴۰ - ۴۸.
نمونه بارز اشداء علی الکفار و رحماء بینهم بود. رئوف و مهربان بوده، نهایت احترام را به مادر و خانواده خود می‌گذاشت. نزد مردم فردی متواضع بود و در عین تنگدستی در حد توان خود به نیازمندان کمک می‌نمود، ولی در برابر هرگونه ظلم و بی‌عدالتی و پایمال شدن احکام اسلامی بسیار باصلابت عمل می‌نمود.
[۲۹] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۲۲-۲۲۷.
نواب در تامین مخارج زندگی از شهریه حوزه استفاده نمی‌کرد، بلکه در کنار تحصیل علم با کار در مشاغل مختلف مایجتاج زندگی خویش را تهیه می‌نمود.
[۳۰] سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۱۲۱.


فعالیت‌های مذهبی و سیاسی و اجتماعی

[ویرایش]

با توجه به آشنایی نواب با علوم اسلامی، علوم جدید و مسائل روز دنیا، وی از همان دوران نوجوانی سعی در آشنا نمودن افراد با احکام اسلامی و عمل بدان به عنوان نجات‌بخش انسان‌ها در همه ابعاد زندگی اعم از فردی و اجتماعی داشت. در زمان رژیم رضاشاهی که سخن از دین جرم به حساب می‌آمد، نواب در دبیرستان صنعتی آلمانی‌ها برای دوستان خود جلسات بحث دینی گذاشته و مسائل سیاسی و فرهنگی و اقتصادی روز و خطر هجوم اجانب به‌ویژه به لحاظ فرهنگی که بنیادهای مذهبی را تهدید کرده و انسان معاصر را به بردگی می‌کشاند را تشریح کرده و اوضاع آشفته کشور ناشی از تهاجم قوای روس و انگلیس را هشدار می‌داد.
[۳۱] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۶.
[۳۲] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۷.
حتی یکبار برای احقاق حقوق اجتماعی مردم، با شرکت دانش‌آموزان برخی دبیرستان‌ها و پیوستن تعدادی از مردم تظاهراتی به سمت مجلس در ۱۷ آذر ۱۳۲۱ش برپا نمود که البته با درگیری‌هایی همراه بوده، نواب تحت تعقیب قرار گرفت.
پس از اتمام تحصیلات دبیرستان، در خرداد ۱۳۲۲ش به استخدام شرکت نفت آبادان درآمد.
[۳۳] ویژه‌نامه همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی و یاران وفادارش، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص۲۰.
وی با برگزاری جلسات دینی برای کارگران، با تشریح نابرابری‌های موجود به روشنگری‌های خود در برابر استعمار ادامه داد. از جمله صحبت‌های وی در اعتراض به این جمله که در نقاط مختلف شهر از سوی کارکنان انگلیسی نوشته بود: «ورود ایرانی و سگ ممنوع» می‌گفت: «نفت برای ملت ایران است و خارجی‌ها آمده‌اند برای ما کار کنند، نه اینکه ما را تحت سلطه خود درآورند و قسمت‌هایی از آبادان را گرفته اجازه ورود به ما نمی‌دهند. »
[۳۴] سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۳۲ - ۳۳.
تا اینکه به دلیل درخواست حکم قصاص مشابه در قبال تنبیه یکی از کارگران توسط یک مهندس انگلیسی درگیری رخ داده، نواب به عنوان محرک جریان، تحت تعقیب قرار گرفت.

هجرت به نجف

[ویرایش]

نواب با استفاده از فرصت به نجف رفته، تحصیلات حوزوی خود را ادامه داد.
[۳۵] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۷ - ۲۰۸.
[۳۶] عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۵.
سیّد مجتبی تجربه‌های زیادی از زندگی آموخته و زندگی مردمان بسیاری را دیده و با شیوه زندگی آنها آشنا شده است. اکنون در نجف اشرف برای انجام کاری آمده است و آن آموزش صحیح اسلام است، آن گونه که بتواند مسیر حرکت او را در این دنیای رنگارنگ مشخص نماید. هدف از زندگی چیست؟ سید در ضمن آموزش می‌خواهد جواب این سؤال را آن‌سان که باید، دریابد. سعادت به استقبال سید آمده است. او می‌تواند در مدرسه قوام از مدارس حوزه علمیه نجف اقامت گزیند. در همان روزها علامه امینی در یکی از حجره‌های فوقانی مدرسه کتابخانه‌ای دایر کرده و به تالیف «الغدیر» مشغول است. این امر سبب می‌شود که مهاجر عاشق که تازه از ایران رسیده است با حضرت علامه امینی آشنا گردد. سیّد که علوم مقدماتی را در تهران به انجام رسانیده، در نجف به دنبال اساتیدی است که سطوح عالی را از آنها بیاموزد.

اساتید

[ویرایش]

از جمله اساتیدی که وی از آنها فقه و اصول، تفسیر قرآن و اصول سیاسی و اعتقادی را آموخت، نامبردگان ذیل اند: ۱ـ حضرت علامه نستوه آیت الله امینی ۲ـ حضرت آیت الله العظمی حاج آقا حسین قمی ۳ـ حضرت آیت الله آقا شیخ محمد تهرانی. سیّد بزرگوار نوّاب از این سه استاد گرانقدر علاوه بر علوم متداول حوزه، اصول فلسفه سیاسی اسلام را آموخت و با فقه سیاسی اسلام آشنا شد.

بازگشت به ایران

[ویرایش]

وی در نجف، با مطالعه کتاب کسروی با نام شیعی‌گری که مذهب تشیع را مورد حمله قرار داده بود و نشان دادن آن به علمای نجف و مرتد دانستن کسروی توسط برخی از علمای و نیز سایر اقدامات کسروی که مبتنی بر دین‌زدایی بود. (تا جایی که اول دی ماه را با عنوان «جشن کتابسوزان» کتابهای سعدی، حافظ، مولوی،. . . و حتی قرآن و مفاتیح را می‌سوزاند) نواب احساس تکلیف نموده در ۱۳۲۳ش به ایران آمد.
[۳۷] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۶.
وی در آبادان با کسانی که تحت‌تاثیر شبهات کسروی قرار گرفته بودند صحبت نموده، با کسروی نیز به مناظره پرداخت، اما وی از نظرات خویش دست برنداشت. «باهماد آزادگان، نام باشگاه کسروی است. نواب چند روزی در مورد دین و مسائل اجتماعی با وی بحث می‌نماید. لیکن او قانع نمی‌شود. دو دستگی در جمع حاکم می‌شود.
حرف آخر سید به کسروی این است که: «من به تو اعلام می‌کنم و تو را به عنوان یک مانع نسبت به مذهب، حتی نسبت به مملکتم می‌دانم.»
[۳۸] عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص ۲۵.
«موقعی که عضوی از پیکر انسانی چنان فاسد شود که نه تنها موجب فساد دیگر اعضای آن پیکر گردد، بلکه تباهی خود آن عضو با مجموع اعضای دیگرش را نتیجه دهد، نباید در ریشه‌کن کردن آن هیچ گونه مسامحه‌ ای روا داشت. زیرا این مسامحه چه ناشی از ترحم و مهر و محبت باشد و چه معلول بی توجهی به اهمیّت حیاتی قضیه، موجب از ارزش افتادن و تباهی دیگر اعضای پیکر جامعه خواهد گشت.»
[۳۹] جعفری، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، محمدتقی، ج۲۲، ص۵۶.
پس از اتمام حجت با کسروی، نواب درصدد برآمد حکم مرتد که اعدام است را در مورد وی اجرا نماید. ترور کسروی در اردیبهشت ۱۳۲۴ش توسط نواب به علت فرسودگی اسلحه موفق نبود. نواب پس از دستگیری با پیگیری علما آزاد گشت، اما بار دوم نواب با کمک دوستانش توانست کسروی را در ۲۰ اسفند ۱۳۲۴ش با موفقیت ترور نماید.
[۴۰] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۸.
[۴۱] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۸ - ۱۹.
[۴۲] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶-۳۹.
[۴۳] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۴۲- ۴۹.


فدائیان اسلام

[ویرایش]

ماجرای کسروی که باعث شده بود نواب به ایران بیاید و نیز نابهنجاری‌های فرهنگی و اجتماعی در جامعه و به خطر افتادن دین و فرهنگ اسلامی نواب را بر آن داشت با تاسیس گروهی با نام «جمعیت مبارزه با بی‌دینی» که بعداً نام «جمعیت فدائیان اسلام» به خود گرفت، در صدد مبارزه با مفاسد اجتماعی، کجروی‌ها و انحرافات عقیدتی و فرهنگی در جامعه برآید
[۴۴] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۴۶.
[۴۵] امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۶۶.
و تا زمان شهادت اجرای اهداف خود را چه در دوران زندان، فرار یا آزادی ادامه داد. او در بر پایی این سازمان اسلامی می‌گوید: در خواب جدّم سید الشهداء‌ را دیدم که بازوبندی به بازویم بست و روی آن نوشته شده بود «فدائیان اسلام».
وی بلافاصله پس از آزادی از زندان از ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۶ش با سفر به شهرهای مختلف و ملاقات با مردم و علما ضمن تبلیغ دین به جذب افراد شجاع، معتقد و مبارز برای فدائیان اسلام پرداخت.
[۴۶] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۳۱ - ۳۲.
[۴۷] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۴۱.
پس از آن با تحت تعقیب قرار گرفتن وی به مبارزه مخفی روی آورد.
[۴۸] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۹.
در همین ایام حضرت آیت الله العظمی آقا سید ابوالحسن اصفهانی وفات می‌یابد. به همین مناسبت عده‌ای از دولتمردان ایران برای عرض تسلیت به مراجع نجف از طرف شاه راهی نجف می‌شوند. در یکی از مجالس که فرستادگان شاه حضور دارند. جناب نواب منبر رفته، ضمن حمله شدید به دولت «قوام السلطنه» (نخست وزیر وقت) می‌گوید: چطور شما برای فوت یک نفر روحانی بزرگ به نجف آمده و به مقامات روحانی تسلیت می‌گویید در حالی که روحانی دیگری همچون آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی را در ایران به جرم دفاع از اسلام به زندان افکنده‌اید؟!
ایشان آزادی حضرت آیت الله کاشانی و فدائیان اسلام را در جلسه مطرح می‌نماید و حوزه علمیه نجف اشرف آزادی زندانیان را از مقامات مسئول می‌خواهند و پس از چندی خواسته‌شان جامه عمل می‌پوشد. بعد از آزادی آیت الله کاشانی دیدارهایی با ایشان صورت می‌گیرد. جناب نواب نظرات خود را به ایشان عرضه می‌دارد و اعلام می‌کند که در صدد ایجاد حکومت اسلامی در ایران است، حضرت آیت الله کاشانی که از مبارزان و مجاهدان بزرگ عصر خویش است و در گذشته در جنگ انگلیس با عراق شرکت فعال داشته و در اثر همین فعالیتها به ایران تبعید شده است اینک با نواب میثاق می‌بندد تا در ایران حکومت اسلامی بنا نهند.

نواب در زندان مصدق

[ویرایش]

هم‌پیمانی با آیت‌الله کاشانی در اواسط ۱۳۲۴ش مبنی بر اجرای احکام اسلام
[۴۹] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۵۶ - ۵۷.
و حمایت از جبهه ملی به توصیه آیت‌الله کاشانی (در آن زمان آیت‌الله کاشانی در لبنان در تبعید به سر می‌بردند.) نقش اساسی در راه یافتن آیت‌الله کاشانی به مجلس، نخست‌وزیری مصدق و ملی شدن صنعت نفت داشت.
[۵۰] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۹.
[۵۱] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۸۲-۹۱.
[۵۲] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۱۱۰-۱۱۴.
[۵۳] خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۱۰۷-۱۳۲.
نواب که با گفتگو با آیت‌الله کاشانی و مصدق در اینکه پس از کسب قدرت به اجرای احکام اسلام بپردازد، پس از تعلل مصدق و کنار آمدن آیت‌الله کاشانی با شاه در مرحله پیش از ملی شدن صنعت نفت و سپس اجرای احکام و نهایتاً اختلاف به وجود آمده بین آنان باعث شد نواب توسط دولت مصدق که از جانب نواب احساس خطر می‌کرد، دستگیر شده، به مدت ۲۰ ماه زندانی گردید و یک روز پس از کودتا علیه مصدق آزاد شد.
[۵۴] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۱۰ - ۲۱۱.
[۵۵] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۹۱.
[۵۶] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۱۴۱.
[۵۷] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی) ص۹۴- ۹۶
[۵۸] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۸۴- ۸۹.


منشور حکومت اسلامی

[ویرایش]

جناب نواب صفوی با تالیف کتابی تحت عنوان «جامعه و حکومت اسلامی» و انتشار آن در آبان سال ۱۳۲۹ روش صحیح حاکمیت را بیان می‌دارد. او معتقد است جز با حرکت ریشه‌ای و تقویت فرهنگ اصیل اسلامی در جامعه با استکبار جهانی نمی‌توان مقابله کرد. این سید مجاهد به پیروی از نامه حضرت امیر المؤمنین علی علیه السّلام به مالک اشتر، اصول سیاسی اسلام را به مردم بیان می‌کند و به شاه و غاصبان حکومت هشدار می‌دهد که در صورت اجرای نکردن دستورهای اسلامی به دست فرزندان مقتدر و فداکار اسلام از بین خواهند رفت.
نواب صفوی در جهت نیل به حکومت اسلامی و استقرار مدینه قرآنی غدیر گام بر می‌دارد و خود را به قالبهای نظام مشروطه محدود نمی‌سازد. در این مسیر وی علاوه بر استادش در نجف اشرف (علامه امینی)، از حضرت امام خمینی در حوزه علمیه قم منشور حکومت اسلامی را فرا می‌گیرد و بی محابا به بر پایی آن نظام مقدس اقدام می‌نماید.

فعالیت‌های جمعیت فدائیان اسلام

[ویرایش]

شرکت در برگزاری تظاهرات ۳۱ اردیبهشت ۱۳۲۷ش در همدردی با مردم فلسطین طی اشغال اراضی و تشکیل دولت اسرائیل، ثبت‌نام از داوطلبان جنگ با اسرائیل که دولت اجازه اعزام به آنها نداد،
[۵۹] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۶۹.
[۶۰] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۳۷.
شرکت در کنگره بین‌المللی فلسطین در اردن و سخنرانی وی مبنی بر اسلامی خواندن مساله فلسطین نه عربی بودن آن، ملاقات با شاه حسین و دعوت وی به اجرای اسلام، رفتن به مصر به دعوت اخوان‌المسلمین،
[۶۱] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۱۶۸-۱۷۳.
[۶۲] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۱۰۲.
[۶۳] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ۱۳۹-۱۴۸.
سفر به چند کشور عربی لبنان، سوریه، عراق،
[۶۴] خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۶۴، ۱۷۶-۲۱۱.
[۶۵] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۹۸.
[۶۶] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۰۲.
تلاش برای ایجاد وحدت اسلامی،
[۶۷] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۶۶.
[۶۸] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۴۸.
ممانعت از دفن رضاشاه در نجف و قم،
[۶۹] دوانی، علی، مفاخر اسلام: معاصران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ج۱۳، ص۵۳۳.
ترور نافرجام هژیر، ترور رزم آرا و علم
[۷۰] ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۹-۲۱۲.
[۷۱] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۷۷.
[۷۲] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۰۷.
[۷۳] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۶۷.
که تیری بر قلب استعمار و کوتاه شدن دست اجانب بود،
[۷۴] خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۶۱.
و... فعالیت در قالب هیات‌های مذهبی و مسافرت به شهرهای مختلف در تبلیغ دین اسلام که پس از شهادت وی نیز ادامه یافت، از دیگر اقدامات ضداستبدادی و ضداستعماری این جمعیت بود.
[۷۵] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۲۰.
[۷۶] امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۳۴۴ - ۳۵۰.
[۷۷] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۴۰.


← کنگره اسلامی


شب معراج رسول اکرم صلی الله علیه و اله، ۲۷ رجب ۱۳۵۰ ق. مطابق با ۱۹۳۱ م. است. از اندیشمندان اسلامی دورترین نقاط جهان دعوت به عمل آمده تا خشم امت اسلامی را در مورد انتقال اراضی مسلمانان به یهودی ها به معرض نمایش گذارند و نظرات خویش را برای آزادی قدس بیان دارند.
یازدهم شهریور ۱۳۳۲ مجاهد نستوه دست به این سفر مقدس می‌زند تا با حمایت از مردم مسلمان فلسطین، سیاست صهیونیستی انگلستان را محکوم سازد. مسیر حرکت نواب از ایران به بغداد و از آنجا به بیروت و بیت المقدس است. وی در اولین جلسه از جلسات شش روزه کنگره عظیم اسلامی با نطقهای حماسی خویش به زبان عربی، فریاد بیدار باش سر می‌دهد و زمانی که برای تماشای بخش اشغالی قدس می‌روند با لحنی آمرانه همراهان را به نماز می‌خواند. نماز در مسجد مخروبه‌ای که در یک کیلومتری شهر قدس قرار دارد. وی می‌گوید: هر کس آماده شهادت است، همراه ما شود.
تمامی اعضا به امامت آن سید مجاهد نماز می‌گزارند. سربازان اسرائیلی مسلح، دست روی ماشه مسلسلها، از کار سیّد در حیرت می‌مانند. سید با این حرکت یاد آور می‌شود که برای آزادی قدس باید با پرچم سرخ شهادت به میدان رفت.

← سفر به مصر


پس از پایان کنگره اسلامی، نماینده جمعیت اخوان المسلمین مصر با نواب صفوی آشنا می‌شود و شیفته وی می‌گردد و از او دعوت می‌کند تا به سفر خویش ادامه داده، از مصر هم دیدن نماید. نداشتن امکانات مالی این سفر را به تعویق می اندازد، تا حضرت علامه امینی زمینه سفر را آماده می‌سازد. دولت ژنرال نجیب بر سر کار است و در بین آنها بر سر قدرت بین نجیب و عبد الناصر کشمکش وجود دارد. در این حال دو جوان از جمعیت اخوان المسلمین به شهادت رسیده‌اند و از نواب دعوت می‌شود تا در دانشگاه الازهر قاهره سخنرانی کند.
ماموران نظامی با شلیک تیر نظم مجلس را بر هم می‌زنند و چند نفر پلیس نواب را تحت الحفظ به وزارت کشور می‌برند و مورد بازجویی قرار می‌دهند. سید می‌گوید: در مصر باید احکام قرآن اجرا گردد. باید مصر وابستگی خود را قطع کند و کانال سوئز ملی شود. دولت مصر جمعیت اخوان المسلمین را منحل اعلام می‌کند و اخراج فوری نواب را صادر می‌نماید امّا بعد دستور پذیرایی وی به حسن البائوری (وزیر اوقاف مصر) ابلاغ می‌شود. نواب طی ملاقاتهایی با نجیب و جمال عبد الناصر، موقعیت اخوان المسلمین را برای تحکیم دولت انقلابی مصر یاد آور می‌شود.

← آموزش و مبارزه


وی حتی پس حافظ قرآن شدن معجزه‌وار کربلایی کاظم که فردی بی‌سواد و از اهالی کاشان بود، در راستای تبلیغ اسلام وی را همراه خود به مناطق مختلف برده و نیز از خبرنگاران می‌خواست به عنوان معجزه قرآن با وی مصاحبه نمایند.
[۷۸] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۵۲.

نواب حتی زندان را به محل آموزش و مبارزه تبدیل نموده بود.
[۷۹] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۸۸.
زمان فرار نیز که با اسم مستعار زندگی می‌کرد، دست به اقدامات مذهبی، اجتماعی، بهداشتی و... اجرای احکام اسلامی متعددی دست می‌زد که نمونه بارز آن اقدامات وی در مدت چندماهه اقامت در یکی از روستاهای طالقان است که حدود سی روستا را تحت پوشش خود ساماندهی کرد.
[۸۰] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۵۳-۶۳.


دام اهریمن

[ویرایش]

لازم به ذکر است که محمدرضا پهلوی بعد از ۲۸ مرداد ۱۳۳۳ش به منظور خاموش ساختن حرکت اسلامی سه پیشنهاد که نواب همه آنها را رد کرد توسط امام جمعه به نواب داده شده. وی صد هزار تومان وجه نقد به همراه داشت تا با قبول پیشنهاد به نواب دهد. پیشنهادهای اهریمنی شاه که برای به دام انداختن نواب چیده شده بود، عبارتند از: دادن سفارت یکی از کشورهای اسلامی، دادن منزلی در قم به وی با ماهی ده هزار تومان، تشکیل یک حزب بزرگ اسلامی با همکاری نواب با مخارج دربار. البته پیش از آن تولیت آستان قدس رضوی نیز به وی پیشنهاد شده بود.
[۸۱] سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۱۵۲.
[۸۲] عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۱۲۹.

نواب با کمال قاطعیت به امام جمعه می‌گوید: «خجالت نمی‌کشی مرا به درگاه معاویه دعوت می‌کنی؟»! امام جمعه وجه نقد را برداشته، به سرعت می‌رود. پیش از آن برای رهبر فدائیان اسلام تولیت آستان قدس رضوی پیشنهاد شده و ایشان رد کرده بود.

پیمان شیطانی

[ویرایش]

پیمان شیطانی سنتو مساله‌ای است که پس از آمدن نواب به ایران پیش آمده است. در این پیمان هشت ماده‌ای تلاش بر آن است تا امنیت خاورمیانه به سود امپریالیزم آمریکا و انگلیس تضمین گردد و با خطر کمونیزم مقابله شود. در واقع با وارد شدن ایران به این پیمان، ایران پایگاه نظامی آمریکا در منطقه شناخته خواهد شد. رهبر فدائیان اسلام با انتشار اعلامیه‌ای مخالفت خویش را ابلاغ کرد و گفت: «مصحلت مسلمین دنیا پیوستن و تمایل به هیچ یک از دو بلوک نظامی جهان و پیمانهای دفاعی نبوده، باید برای حفظ تعادل نیروهای دنیا و استقرار صلح و امنیت یک اتحادیه دفاعی و نظامی مستقلی تشکیل دهند.»
بدین وسیله نواب آشکارا در مقابل آمریکا و مهره‌های دست نشانده آن قرار گرفت و به آنها اعلان جنگ داد. این زمانی است که وی به همراه یارانش در این حرکت الهی یکه تاز میدان نبرد با استکبار جهانی هستند. اعدام انقلابی حسین علا، نخست وزیر و طرف ایرانی در انعقاد پیمان سنتو مورد نظر رهبر فدائیان اسلام بود. یاران بسیج می‌شوند تا وی را قبل از خروج از ایران اعدام کنند. ذو القدر در مسجد شاه و سید عبد الحسین واحدی در آبادان این مهم را بر عهده گرفتند. در این نبرد رهبر فدائیان اسلام و یاران ایثارگرش می‌دانستند که با این اقدام مهر شهادت بر شناسنامه زندگی پر بارشان خواهد خورد، از این رو مشتاقانه دست به این کار می‌زدند. آنان کسانی بودند که سالها چوبه دار بر دوش خویش حمل می‌نمودند و خونریز طلب می‌کردند تا با شهادت، سعادت ابدی را در آغوش کشند و به لقای محبوب رسند.
روز پنجشنبه ۲۵/۸/۳۴ مجلس ترحیمی به مناسبت فوت مصطفی کاشانی فرزند ارشد آیت الله کاشانی در مسجد شاه منعقد بود. ساعت ۴۵/۳ بعد از ظهر حسین علا در مسجد حاضر شد. مظفر علی ذو القدر به وی حمله برد ولی بعد از شلیک تیری، فشنگ دوم در لوله گیر کرد. وی تنها توانست علا را مجروح نماید و خودش به دست مأموران دستگیر شد. رهبر فدائیان اسلام به همراه یارانش در منزل آیت الله طالقانی و پس از آن در خانه حمید ذو القدر به سر می‌برند. مأموران عصر چهارشنبه ۱/۹/۱۳۳۴ به منزل ذو القدر وارد می‌شوند و نواب صفوی و سید محمد واحدی را دستگیر می‌کنند. حسین علا با جراحتی که دارد، راهی بغداد است. سید عبد الحسین واحدی و اسد الله خطیبی برای اعدام وی لحظه شماری می‌کنند تا در صورت عدم موفقیت ذو القدر، وی را به هلاکت رسانند، لیکن در ۱/۹/ ۳۴ شناسایی و دستگیر می‌گردند. عبد الحسین واحدی در اتاق تیمور بختیار به دست وی به شهادت می‌رسد و اعدام مهره استعمار با عدم موفقیت روبرو می‌شود. همزمان با دستگیری فدائیان اسلام، آیت الله کاشانی نیز بازداشت می‌گردد.

مبانی فکری جمعیت فدائیان اسلام

[ویرایش]

جمعیت فدائیان اسلام که پیوندی ناگسستنی با نواب صفوی به عنوان رهبر این گروه دارد، با هدف اجرای احکام اسلام، تشکیل حکومت اسلامی با هدف کلان جهانی سازی اسلام، مبارزه با نظام سلطنت و مخالفت با اساس رژیم پهلوی یعنی شاه تاسیس شد.
[۸۳] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۱۰.
[۸۴] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۳۵.
[۸۵] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۱۲.
نواب معتقد بود اصلاح را در دو سطح بالای جامعه یعنی حکومت و مردم باید انجام داد و آگاه ساختن مردم نسبت به مسائل اسلامی اولین گام در این راه است.
[۸۶] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۱۲.
[۸۷] امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۷۷.
وی معتقد بود در راه رسیدن به هدف یا به آن دست یافته یا به شهادت خواهیم رسید
[۸۸] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۱۶۷.
که این شهادت سرآغاز یک حرکت اسلامی خواهد شد.
[۸۹] خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۵۰.
نواب برنامه حکومتی خود را در قالب کتاب «رهنمای حقایق یا جامعه و حکومت اسلامی» در اوایل روی کار آمدن مصدق انتشار داد.
[۹۰] نواب صفوی، سید مجتبی، برنامه حکومتی فدائیان اسلام، ۱۳۸۶.

اعضای جمعیت، متشکل از تربیت‌یافتگان اسلام، وفادار و آماده جان‌فشانی،
[۹۱] امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۶۹.
ورزشکار بودن، داشتن احساس مسؤولیت دینی، اخلاص، هدف بودن اسلام، گفتن اذان و نماز اول وقت، تشکیل جلسات تفسیر قرآن و اسلام‌شناسی، گذاردن کلاه و محاسن، داشتن پرچمی به رنگ سبز و سفید، با عبارت لااله‌الاالله، محمد رسول‌الله، علی ولی‌الله
[۹۲] دوانی، علی، مفاخر جهان اسلام، ص۵۳۰- ۵۳۱.
از ویژگی‌های این جمعیت بود. روش مبارزه نواب بدین‌گونه بود که در سطح جامعه به آگاه‌سازی مردم می‌پرداخت و در سطح بالای جامعه و حکومت ابتدا به آگاه‌سازی فرد نسبت به عملی که انجام می‌دهد دست زده، در صورت عدم تاثیر، به وی هشدار می‌داد و در صورت لزوم به ترور وی دست می‌زدند.
[۹۳] نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۱۱۴.
نواب در شرعی بودن اقدامات، به‌ویژه کسب مجوز از علما در ترور افراد بسیار دقیق بود.
[۹۴] خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۵۹ و ۲۱۲.


نواب و علما

[ویرایش]

شخصیت نواب و حرکت وی در اجرای احکام اسلام هرچند مورد قبول علمای آن عصر بود، اما گاه در شیوه اجرا به‌ویژه در مبارزه مستقیم با شاه و ترور اشخاص با بعضی از بزرگان اختلاف داشت. برخی از حرکت‌های مرموز در بیت آیت‌الله بروجردی و نسبت‌های ناروا همچون قصد برهم زدن حوزه و ترور آیت‌الله بروجردی توسط نواب این اختلافات را دامن می‌زد،
[۹۵] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۰۱.
[۹۶] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۵۲ - ۵۳.
[۹۷] ویژه‌نامه همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی و یاران وفادارش، ص۵۵-۵۸.
[۹۸] امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۹۶ - ۹۷.
و گاه واکنش منفی آیت‌الله بروجردی نسبت به برخی حرکات این گروه را به علت شرایط موجود باعث می‌شد، اما از ارادت آنان به وی نکاست. حتی حکم اعدام نواب به گونه‌ای اجرا شد که علما گمان نمی‌بردند وی را به این زودی به شهادت برسانند و حتی طی صحبت آیت‌الله بروجردی با سران رژیم به ایشان قول داده بودند به وی آسیبی نرسانند. پس از شنیدن خبر شهادت نیز آیت‌الله بروجردی از شدت ناراحتی به مدت چند روز فعالیت‌های خود را تعطیل نمودند.
[۹۹] دوانی، علی، مفاخر جهان اسلام، ص۵۳۷-۵۴۶.

امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه) که با نواب در ارتباط بودند،
[۱۰۰] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۴۴.
در راستای آزادسازی نواب از زندان تلاش بسیاری نمودند و پس از انقلاب در دیدار با همسر نواب صفوی درباره ایشان فرمودند که: «راه آقای نواب به قدری خالص و بی‌غل‌وغش بود که حد و مرز نداشت... و به قدری خالصانه و صادقانه بود که نیازی به گفتن من هم ندارد.»
[۱۰۱] احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۴۵.
آیت‌الله خامنه‌ای نیز سرمشق و الگوی آغازین مبارزات اسلامی خود را مرهون نواب و پیروزی انقلاب اسلامی را مدیون شهامت‌ها و از جان‌گذشتگی‌ها و سرانجام شهادت آنها می‌دانند.
[۱۰۲] امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۳۵۳.
آخرین وصیت نواب قبل از اعدام این بود که: «ما شهید می‌شویم، اما بدانید از هر قطره خون ما مجاهدی تربیت خواهد شد و ایران را اسلامی خواهد کرد.»
[۱۰۳] عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۷۰.
[۱۰۴] مجموعه مقالات همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی، ج۱، ‌اندیشه‌های سیاسی ـ اجتماعی.
[۱۰۵] مجموعه مقالات همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی، ج۲، نواب صفوی، زندگی‌نامه و ویژگی‌ها، شکل‌گیری فدائیان اسلام، فدائیان اسلام در تاریخ معاصر ایران و اسناد.
[۱۰۶] مجموعه مقالات همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی، ج۳، فدائیان اسلام، علما، جهان اسلام، خاطرات، کتابشناسی.


شهادت

[ویرایش]

۲۵ دی ماه ۱۳۳۴ بیدادگاه دژخیم به سید مجتبی نواب صفوی و سه یار فداکارش حکم اعدام می‌دهد. (آن سه تن عبارتند از: سیّد محمد واحدی، مظفر ذو القدر و خلیل طهماسبی)آنان در ۲۷ همان ماه مطابق با سالگرد شهادت صدیقه طاهره حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) به خیل شهدا می‌پیوندند. وی به هنگام شهادت، در لحظه‌های آخر حیات با لحنی دلنواز آیاتی از قرآن کریم را تلاوت نموده، بانگ اذان سر می‌دهد و نزدیکی های طلوع فجر به آسمانیان می‌پیوندند. شهدا در مسگر آباد به خاک سپرده می‌شوند. وقتی تصمیم گرفته می‌شود تا آنجا پارک شهر شود شبانه از تهران به قم انتقال یافته و در «وادی الاسلام» جای می‌گیرند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶.
۲. خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۱۵۶.
۳. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۴.
۴. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۶.
۵. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶.
۶. عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۰.
۷. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ج۱، ص۴۴.
۸. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۹-۳۶.
۹. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۲۷.
۱۰. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۳۸.
۱۱. دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، ج۲، ص۴۴۴-۴۴۶.
۱۲. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۶۸ - ۱۶۹.
۱۳. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص ۱۴.
۱۴. عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۰.
۱۵. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶.
۱۶. عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۰.
۱۷. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۴۴.
۱۸. سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۴۹.
۱۹. سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۶۳.
۲۰. امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۵۵.
۲۱. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۶ - ۲۰۷.
۲۲. عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۱۸.
۲۳. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۴۸.
۲۴. خزعلی، ابوالقاسم، متن سخنرانی آیت‌الله خزعلی در بزرگداشت شهادت سید مجتبی نواب صفوی، ص۱۲.
۲۵. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۶۲.
۲۶. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۲۱.
۲۷. خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۱۶۰.
۲۸. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۴۰ - ۴۸.
۲۹. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۲۲-۲۲۷.
۳۰. سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۱۲۱.
۳۱. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۶.
۳۲. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۷.
۳۳. ویژه‌نامه همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی و یاران وفادارش، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص۲۰.
۳۴. سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۳۲ - ۳۳.
۳۵. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۷ - ۲۰۸.
۳۶. عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۲۵.
۳۷. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۶.
۳۸. عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص ۲۵.
۳۹. جعفری، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، محمدتقی، ج۲۲، ص۵۶.
۴۰. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۸.
۴۱. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۸ - ۱۹.
۴۲. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۳۶-۳۹.
۴۳. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۴۲- ۴۹.
۴۴. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۴۶.
۴۵. امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۶۶.
۴۶. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۳۱ - ۳۲.
۴۷. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۴۱.
۴۸. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۹.
۴۹. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۵۶ - ۵۷.
۵۰. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۹.
۵۱. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۸۲-۹۱.
۵۲. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۱۱۰-۱۱۴.
۵۳. خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۱۰۷-۱۳۲.
۵۴. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۱۰ - ۲۱۱.
۵۵. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۹۱.
۵۶. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۱۴۱.
۵۷. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی) ص۹۴- ۹۶
۵۸. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۸۴- ۸۹.
۵۹. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۶۹.
۶۰. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۳۷.
۶۱. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۱۶۸-۱۷۳.
۶۲. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۱۰۲.
۶۳. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ۱۳۹-۱۴۸.
۶۴. خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۶۴، ۱۷۶-۲۱۱.
۶۵. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۹۸.
۶۶. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۰۲.
۶۷. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۶۶.
۶۸. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۴۸.
۶۹. دوانی، علی، مفاخر اسلام: معاصران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ج۱۳، ص۵۳۳.
۷۰. ربانی خلخالی، علی، شهدای روحانیت شیعه در یکصد سال اخیر، ص۲۰۹-۲۱۲.
۷۱. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۷۷.
۷۲. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۰۷.
۷۳. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۶۷.
۷۴. خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۶۱.
۷۵. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۲۰.
۷۶. امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۳۴۴ - ۳۵۰.
۷۷. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۴۰.
۷۸. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۵۲.
۷۹. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۸۸.
۸۰. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۵۳-۶۳.
۸۱. سید کباری، سید علیرضا، نواب صفوی، سفیر سحر، ص۱۵۲.
۸۲. عراقی، مهدی، ناگفته‌ها: خاطرات شهید حاج مهدی عراقی، ص۱۲۹.
۸۳. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۱۰.
۸۴. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۳۵.
۸۵. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۲۱۲.
۸۶. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۱۲.
۸۷. امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۷۷.
۸۸. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۱۶۷.
۸۹. خسروشاهی، سید‌هادی، یادواره شهید نواب صفوی، ص۵۰.
۹۰. نواب صفوی، سید مجتبی، برنامه حکومتی فدائیان اسلام، ۱۳۸۶.
۹۱. امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۶۹.
۹۲. دوانی، علی، مفاخر جهان اسلام، ص۵۳۰- ۵۳۱.
۹۳. نواب صفوی، سید مجتبی، فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد،‌اندیشه، ص۱۱۴.
۹۴. خوش نیت، سید حسین، سید مجتبی نواب صفوی،‌اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، ص۱۵۹ و ۲۱۲.
۹۵. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۰۱.
۹۶. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۵۲ - ۵۳.
۹۷. ویژه‌نامه همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی و یاران وفادارش، ص۵۵-۵۸.
۹۸. امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۹۶ - ۹۷.
۹۹. دوانی، علی، مفاخر جهان اسلام، ص۵۳۷-۵۴۶.
۱۰۰. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۴۴.
۱۰۱. احتشام رضوی، نیره سادات، خاطرات نیره السادات احتشام رضوی (همسر شهید نواب صفوی)، ص۱۴۵.
۱۰۲. امینی، داوود، جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسیـ اجتماعی ایران، ص۳۵۳.
۱۰۳. عبدخدایی، محمدمهدی، خاطرات محمدمهدی عبدخدایی (مروری بر تاریخچه فدائیان اسلام)، ص۲۷۰.
۱۰۴. مجموعه مقالات همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی، ج۱، ‌اندیشه‌های سیاسی ـ اجتماعی.
۱۰۵. مجموعه مقالات همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی، ج۲، نواب صفوی، زندگی‌نامه و ویژگی‌ها، شکل‌گیری فدائیان اسلام، فدائیان اسلام در تاریخ معاصر ایران و اسناد.
۱۰۶. مجموعه مقالات همایش بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت نواب صفوی، ج۳، فدائیان اسلام، علما، جهان اسلام، خاطرات، کتابشناسی.


منبع

[ویرایش]
سایت اندیشه قم    
سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «سید مجتبی نواب صفوی»، تاریخ بازیابی ۹۵/۵/۱۹.    






جعبه ابزار