سوره رعد

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سوره رعد، سيزدهمين سوره قرآن است. با توجه به ذکر واژه «رعد» در آیه ۱۳اين سوره و تبيين پديده‌هاى آسمانى همچون رعد ، صاعقه ، ابرهای باران‌زا و…، اين سوره، «رعد» ناميده شد.


غرض سوره

[ویرایش]

غرض اين سوره بيان حقیقت قرآنى است كه بر رسول خدا (ص) نازل شده، و اين كه اين قرآن معجزه و آيت رسالت است‌. اين سوره همانند ساير سوره‌هاى مكى چون در آغاز دعوت پیامبر (ص) و به هنگام درگيرى شديد با مشرکان نازل شده است، بيش تر پيرامون مسائل عقيدتى به ويژه دعوت به توحید و مبارزه با شرک و اثبات معاد سخن مى‌گويد. و پس از اشاره به حقانيت و عظمت قرآن، به بيان آیات توحيد و اسرار آفرينش كه نشانه‌هاى ذات پاك خدا هستند مى‌پردازد.

مفاد سوره

[ویرایش]

گاهى از برافراشتن آسمان‌هاى بى‌ستون، سخن مى‌گويد و زمانى از تسخير خورشید و ماه به فرمان خدا. گاه از گسترش زمین و آفرينش كوه‌ها و نهرها و درختان و ميوه‌ها، و زمانى از پرده‌هاى آرام بخش شب كه روز را مى‌پوشاند. گاه دست مردم را مى‌گيرد و به ميان باغ‌هاى انگور و نخلستان و لابلاى زراعت‌ها مى‌برد، و شگفتي‌هاى آن‌ها را بر مى‌شمرد. سپس به بحث معاد و زندگى نوين انسان و دادگاه عدل پروردگار مى‌پردازد. و اين مجموعه معرفى مبدء و معاد را، با بيان مسئوليت‌هاى مردم و وظائفشان و اين كه هر گونه تغيير و دگرگونى در سرنوشت آن‌ها، بايد از ناحيه خود آنان شروع شود، تكميل مى‌كند.
در ادامه دگر بار به مساله توحيد باز مى‌گردد، زماني از تسبیح رعد و وحشت آدميان از برق و صاعقه، بحث مى‌كند، و زمانى از سجده آسمانيان و زمينى‌ها در برابر عظمت پروردگار. سپس براى اين كه چشم و گوش‌ها را بگشايد و انديشه‌ها را بيدار كند، و بى‌خاصيت بودن بت‌هاى ساخته و پرداخته دست بشر را روشن سازد، آن‌ها را به انديشه و تفكر دعوت مى‌كند و براى شناخت حق و باطل ، مثال مى‌زند، مثال هايى زنده و محسوس، و قابل درك براى همه.

ثمره ایمان

[ویرایش]

و از آنجا كه ثمره نهايى ایمان به توحيد و معاد، همان برنامه‌هاى سازنده عملى است به دنبال اين بحث‌ها، مردم را به وفای به عهد ، صله رحم ، صبر و استقامت، انفاق در پنهان و آشكار و ترك انتقام‌جويى دعوت مى‌كند و دگر بار به آن‌ها نشان مى‌دهد كه زندگى دنیا ناپايدار است، و آرامش و اطمينان جز در سايه ايمان به خدا حاصل نمى‌شود. و سرانجام دست مردم را مى‌گيرد و به اعماق تاریخ مى‌كشاند و سرگذشت دردناك اقوام ياغى و سركش گذشته و آن هايى كه حق را پوشاندند يا مردم را از حق بازداشتند بطور مشخص نشان مى‌دهد، و با تهديد كردن كفار با تعبيراتى تكان دهنده سوره را پايان مى‌بخشد. بدين سان، سوره رعد، از عقايد و ايمان، شروع مى‌شود و به اعمال و برنامه‌هاى انسان‌سازى پايان مى‌يابد.

ويژگي‌هاى سوره

[ویرایش]

۱. اين سوره ۴۳ آيه به عدد کوفى، ۴۴ آيه به عدد حجازى، ۴۵ آيه به عدد بصرى، ۴۷ آيه به عدد شامى، ۸۵۵ يا ۸۶۵ کلمه و ۳۵۰۶ يا ۳۵۴۱ حرف دارد.
۲. در ترتيب نزول، نود و ششمين و در مصحف شريف سيزدهمين سوره است و پيش ازسوره الرحمن و پس از سوره محمد (ص) فرو فرستاده شد.
۳. پس از سوره انفال ، دومين سوره از سوره‌هاى مثانى، کمتر از نيم جزء قرآن و هفتمين سوره‌اى است که با حروف مقطعه آغاز شده و آيه ۲۸آن داراى سجده مستحب است.
۴. برخى آن را مکّى و برخى ديگر مدنی دانسته‌اند. شماره ترتيب نزول اين سوره نيز مؤيد مدنى بودن آن است؛ ولى ويژگى‌ها و سياق آیات آن نشان مى‌دهد، مکى است.
۵. يک يا دو آيه منسوخ دارد.

مطالب سوره

[ویرایش]

۱. خداشناسي معجزه و آيت رسالت بودن قرآن؛
۲. معاد و رستاخيز؛
۳. شگفتي‌هاى جهان خلقت و پديده‌هاى آسمانى همچون رعد ، صاعقه و…؛
۴. تاریخ عبرت‌انگيز اقوام و ملل نافرمان؛
۵. مسائل اخلاقى همچون سفارش به صبر و استقامت.
[۴] رامیار، محمود، ۱۳۰۱ - ۱۳۶۳، تاریخ قرآن، ص۵۸۴.
[۹] هاشم زاده هریسی، هاشم، ۱۳۱۷، شناخت سوره‌های قرآن، ص۲۰۰.
[۱۱] جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، ج۱، ص۳۱۷.


احکام سوره رعد

[ویرایش]

از آن در باب صلات سخن گفته‌اند.
سجده کردن هنگام تلاوت پانزدهمین آیه سوره رعد مستحب است.
از امام صادق علیه السّلام روایت شده است: «هرکس سوره رعد را بسیار تلاوت کند، خداوند او را گرفتار صاعقه نمى‌کند، هرچند ناصبى(دشمن اهل بیت علیهم السّلام) باشد و اگر مومن (شیعه) باشد، بى حساب وارد بهشت مى‌گردد و شفاعت او در حق خانواده و برادرانش پذیرفته خواهد شد».
[۱۴] کشف الغطاء، ج۳، ص۴۷۱.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. رعد/سوره۱۳، آیه۱۳.    
۲. رعد/سوره۱۳، آیه۲۸.    
۳. سخاوی، علی بن محمد، ۵۵۸-۶۴۳ق، جمال القراء و کمال الاقراء، ج۱، ص۴۲۰.    
۴. رامیار، محمود، ۱۳۰۱ - ۱۳۶۳، تاریخ قرآن، ص۵۸۴.
۵. فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، ۷۲۹ - ۸۱۷ق، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، ج۱، ص۲۶۲.    
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۴۱.    
۷. زرکشی، محمد بن بهادر، ۷۴۵ - ۷۹۴ق، البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۱۹۴.    
۸. زرقانی، محمد عبد العظیم، ۱۹۴۸- م، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۱۹۷.    
۹. هاشم زاده هریسی، هاشم، ۱۳۱۷، شناخت سوره‌های قرآن، ص۲۰۰.
۱۰. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۰۵، تفسیر نمونه، ج۱۰، ص۱۰۵.    
۱۱. جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، ج۱، ص۳۱۷.
۱۲. طباطبایی، محمد حسین، ۱۲۸۱ - ۱۳۶۰، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۱، ص۲۸۴.    
۱۳. جواهر الکلام، ج۱۰، ص۲۱۱.    
۱۴. کشف الغطاء، ج۳، ص۴۷۱.
۱۵. وسائل الشیعة، ج۶، ص۲۵۱.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «سوره رعد».    
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۴، ص۱۱۸.    






جعبه ابزار