سوره انسان

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سوره انسان هفتاد و ششمین سوره قرآن می‌باشد.


معرفی

[ویرایش]

سوره انسان یا «سوره دهر» یا «سوره هل اتی» به هفتاد و ششمین سوره قرآن اطلاق می شود. از این سوره در باب صلات سخن رفته است.

وجه تسمیه سوره انسان

[ویرایش]

قرآن کتاب هدایت و موضوع هدایت، انسان است. «انسان» جدای از الفاظ مترادف آن، به تنهایی ۶۵ بار در قرآن آمده است. موضوع بحث در این سوره به ویژه در آیه نخست آن (هل اتی علی الانسان حین من الدهر لم یکن شیئا مذکورا)؛ «انسان» است. از آن جا که محور این سوره، «انسان» و عمل و اخلاص و ایثار و عاقبت کار او در قیامت و نعمت‌های خوب برای نیکان است، به سوره «انسان» نامگذاری شده است.

محتوای سوره انسان

[ویرایش]

این سوره در آغاز، خلقت انسان را بعد از آن که نامی از او در میان نبود، خاطرنشان می‌سازد؛ و در ادامه، به خلقت انسان و قرارگرفتن او بر سر دو راهی «شکر» و «کفران» اشاره می‌کند. و سپس می‌فرماید که خدای تعالی او را به راهی که تنها راه اوست هدایت کرد، حال یا این انسان شکر هدایتش را می‌گزارد، و یا کفران می‌کند. آن گاه می‌فرماید برای کافران انواعی از عذاب و برای ابرار الوانی از نعمت آماده کرده، و اوصاف آن نعمت‌ها را در طی هجده آیه شرح می‌دهد، و همین دلیل است بر اینکه مقصود اصلی هم بیان همین نعمت‌ها بوده؛ و پس از بیان اوصاف آن نعمت‌ها، روی سخن را به رسول گرامی خود نموده می‌فرماید:
قرآن نازل شده از ناحیه اوست، و مایه تذکر بشر است، پس باید که در برابر حکم پروردگار خود صابر باشد، و هوا و هوس‌های کفار را پیروی نکند، و باید که پروردگار خود را صبح و شام به یاد بیاورد و برای او شب‌ها به سجده بیفتد، و شبی طولانی تسبیح گوید.

محل نزول سوره انسان

[ویرایش]

برخی بر این باورند این سوره به شهادت سیاقی که دارد یا همه‌اش و یا دست کم اوائل آن که دوازده آیه است، در مدینه و نه آیه ذیلش در مکه نازل شده است. روایات ائمه اهل بیت علیه‌السّلام همه متفقند بر این که این سوره در مدینه نازل شده، روایات اهل سنت هم در این باره بسیار زیاد است. با این حال بعضی گفته‌اند: این سوره تمامیش در مکه نازل شده است.

شأن نزول سوره انسان

[ویرایش]

این سوره در شان و فضیلت اهل بیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین علیه‌السّلام نازل شد و داستان معروف نذر این بزرگواران و اطعام کریمانه آنان را مطرح می‌کند که خداوند این صفات عالی آنان را ستود. ثعلبی در تفسیرش، زمخشری در الکشاف، اوحدی و اخطب خوارزم از عامه، و امامیه بالاتفاق گفته‌اند سوره «هل اتی» در شان اهل بیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم نازل شده است؛ به ویژه آیات ۷ تا ۹. کتاب‌های مستقلی درباره این سوره نوشته شده است.

ویژگی‌های سوره انسان

[ویرایش]

۱. دارای ۳۱ آیه، ۲۴۰ یا ۲۴۳ کلمه و ۱۰۵۰، ۱۰۵۴ یا ۱۰۸۹ حرف است.
۲. در ترتیب نزول، نود و هشتمین و در قرآن کریم هفتاد و ششمین سوره است. پس از سوره الرحمن و پیش از سوره طلاق نازل شد.
۳. به نظر مشهور مدنی است و آیه مکی ندارد.
۴. از سوره‌های مفصل طوال و بخشی از یک حزب است.
۵. برخی مفسران معتقدند در این سوره نسخی واقع نشده است، و در مقابل، برخی دیگر گفته‌اند در این سوره دو یا سه آیه منسوخ وجود دارد.

مطالب مهم سوره انسان

[ویرایش]

۱. اشاره به خلقت انسان و ماده اولیه آفرینش او؛
۲. هدایت تکوینی و تشریعی انسان از سوی خداوند؛
۳. اراده و آزادی انسان در تعیین سرنوشت خود؛
۴. وضعیت کافران در روز قیامت؛
۵. ویژگی‌های پارسایان در قیامت؛
۶. داستان نذر خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و بیان اخلاص و ایثار آنان؛
۷. نکات اخلاقی همچون صبر، کناره‌گیری از گناهکاران و….
[۲] هاشم زاده هریسی، هاشم، ۱۳۱۷، شناخت سوره‌های قرآن، صفحه ۴۹۳-۴۹۲.
[۵] رامیار، محمود، ۱۳۰۱ - ۱۳۶۳، تاریخ قرآن، صفحه ۵۸۹.
[۸] جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، جلد۱، صفحه ۳۱۷.


استحباب قرائت سوره انسان

[ویرایش]

قرائت سوره انسان در نماز صبح به ویژه در رکعت اول آن در روز دوشنبه و پنج شنبه و نیز در رکعت هشتم نماز شب، مستحب است.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

اسامی سوره انسان.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. انسان/سوره۷۶.    
۲. هاشم زاده هریسی، هاشم، ۱۳۱۷، شناخت سوره‌های قرآن، صفحه ۴۹۳-۴۹۲.
۳. فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، ۷۲۹ - ۸۱۷ق، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، جلد۱، صفحه ۴۹۴-۴۹۳.    
۴. زرکشی، محمد بن بهادر، ۷۴۵ - ۷۹۴ق، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، جلد۱، صفحه ۱۹۴.    
۵. رامیار، محمود، ۱۳۰۱ - ۱۳۶۳، تاریخ قرآن، صفحه ۵۸۹.
۶. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۰۵ -، تفسیر نمونه، جلد۲۵، صفحه (۳۲۷-۳۵۰).    
۷. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۰۵ -، تفسیر نمونه، جلد۲۵، صفحه ۳۲۵.    
۸. جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، جلد۱، صفحه ۳۱۷.
۹. طباطبایی، محمد حسین، ۱۲۸۱ - ۱۳۶۰، المیزان فی تفسیر القرآن، جلد۲۰، صفحه ۱۲۰.    
۱۰. جواهر الکلام ج۹، ص۴۰۱.    
۱۱. جواهر الکلام ج۱۸، ص۱۵۰.    
۱۲. جواهر الکلام ج۹، ص۴۰۳-۴۰۴.    
۱۳. جواهر الکلام ج۹، ص۴۱۹.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه فارسی علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «سوره انسان».    
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۱، ص۷۲۶.    






جعبه ابزار