سلیمان بن عبدالله بحرانی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بَحرانی، سلیمان بن عبدالله بن علی ماحوزی سِتْراوی، فقیه و محدّثِ قرون یازدهم و دوازدهم است.


ولادت و نیاکان سلیمان

[ویرایش]

در رمضان ۱۰۷۵ در روستای دَوْنَج از دهستان ماحوز (از جزیره اوال بحرین) به دنیا آمد؛ چون نیاکان او اهل خارجیّه، از روستاهای سِترَه بودند، ستراوی نیز خوانده شده است.
[۱] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۷، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).


دوران کودکی و تحصیلی سلیمان

[ویرایش]

در هفت سالگی قرآن را حفظ کرد و در ده سالگی به آموختن علوم دینی پرداخت.
[۲] سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۷۹، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
دوران تحصیل را در حَجْر (نزدیک یَمامه) گذراند.
[۳] عبداللّه بن صالح سَمّاهیجی، منیة المُمارسین، نسخه خطی کتابخانه آیة اللّه نجفی مرعشی، ش ۱۰۱۸.


دوران جوانی و ریاست سلیمان

[ویرایش]

در جوانی فقیهی صاحب نظر شد و در ۲۴ سالگی کتابهای ارزشمندی تألیف کرد.
[۴] سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.

با مقام علمی خود، به ریاست دینی بحرین ـ که در آن زمان حوزه علمی پررونقی داشت ـ رسید
[۵] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۷ ـ ۸، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
و بنا بر سنّت رایج در بحرین، به بلاد القدیم، مرکز علما و تجَّار و بزرگان بحرین، انتقال یافت.

وفات سلیمان

[ویرایش]

او در ۱۷ رجب ۱۱۲۱ه، در چهل و پنج سالگی، درگذشت و در زادگاهش در آرامگاه شیخ میثم بحرانی _نیای ابن میثم شارح نهج البلاغه _‌به خاک سپرده شد
[۶] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص ۸، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
.

سلیمان و علوم مختلف

[ویرایش]

بحرانی در علوم مختلف سرآمد بود. شیخ عبداللّه بن صالح سماهیجی، عالم بزرگ اخباری (متوفی ۱۱۳۵)، او را در هوش و دقت و سرعت در جوابگویی و مناظره و بیانِ رسا ستوده و گفته است که در نقل حدیث معتمد بود و همه دانشمندان به فضل او معترف بودند. اطلاعات او بیش‌تر در زمینه حدیث و رجال و تاریخ بود و در مسائل علمی انصاف داشت (گ ۲۱۵ـ۲۱۶ پ).

سلیمان از نگاه سیره نویسان

[ویرایش]

دانشمندان و سیره نویسان متأخر او را محقق و مدق و نادرة العصروالزمان خوانده اند.
[۷] محمدباقربن محمد اکمل بهبهانی، تعلیقة رجالیّه: التعلیقة علی المنهج المقال استرآبادی، ج۱، ص۱۳، تهران ۱۳۰۷.
[۸] حسین بن محمّد تقی نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۳۸۸، چاپ محمد رضا نوری نجفی، تهران۱۳۲۱.
[۹] محمد باقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنّات فی احوال العلماء والسادات، ج۴، ص۱۶، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
[۱۰] عبدالله مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج۲، بخش‌۱، ص۶۳، نجف ۱۳۴۹ـ۱۳۵۲.
[۱۱] عباس قمی، فوائد الرضویّه فی احوال علماء المذهب الجعفریّه، ج۱، ص۲۰۴، (بی جا، بی تا).


اساتید سلیمان

[ویرایش]

بحرانی نزد برخی از فقیهان و محدّثان بحرین تحصیل کرد که عبارت‌اند از: شیخ سلیمان بن علی بن سلیمان بن راشد شاخوری، مجتهد اصولی معروف به ابن أبی ظبیة اصبعی (متوفی ۱۱۰۰)، که بحرانی بیش‌تر تحصیلات خود را نزد او گذرانیده و از او بسیار تمجید کرده است
[۱۲] سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۷۶، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
[۱۳] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
[۱۴] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۳۷ـ ۳۸، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
[۱۵] سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۹۶، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
شیخ محمدبن ماجد ماحوزی بحرانی، که بحرانی مدتی طولانی در درس او حضور داشته است.
[۱۶] سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۷۶، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.


درس وبحث وشاگردان سلیمان

[ویرایش]

سلیمان علاوه بر ریاست روحانی، شاگردانی نیز تربیت کرده است.
یوسف بحرانی
[۱۷] سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱ ، ۱۰ ، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
، که در کودکیِ خود او را دیده است، می گوید که هر روز در خانه اش محفل درس برپا می‌داشت و روزهای جمعه، پس از اقامه نماز، در مسجد صحیفه سجادیه تدریس می‌کرد.
برخی از شاگردان محققِ او در زمره علما بودند؛
[۱۸] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
(گ ۲۱۵ـ۲۱۶ پ)؛ شیخ احمدبن ابراهیم بحرانی، مجتهد اصولی و پدر یوسف بحرانی ،
[۱۹] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۹۳، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
شیخ احمدبن عبداللّه بلادی و شیخ عبداللّه بن علی بلادی، هر دو از استادان یوسف بحرانی بوده اند؛
[۲۰] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۹، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
[۲۱] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۷۳، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
سید علی بن ابراهیم بن ابی شبانه.
[۲۲] علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۲، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
یوسف بحرانی، در باره شیوه استنباط بحرانی، می گوید: از رساله ای که در ده مسئله اصولی نگاشته (العشرة الکاملة) سرسختی او در طرفداری از روش اجتهاد اصولی روشن است، لیکن در نوشته های اخیرش تمایلی به روش اخباریگری دیده می‌شود.
[۲۳] علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.


سلیمان وإجازات او

[ویرایش]

او، به روش علمای گذشته، به نقل حدیث اهمیت می‌داد؛ ازاین‌رو از مشایخ متعدد اجازه نقل حدیث یافت، از جمله: علامه محمدباقر مجلسی
[۲۴] علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۵، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
سیدهاشم بحرانی، مؤلف تفسیر البرهان؛ شیخ محمدبن ماجد ماحوزی بحرانی و ملا صالح بن عبدالکریم کرزکانی؛
[۲۵] محمد باقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنّات فی احوال العلماء والسادات، ج۴، ص۲۱، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
[۲۶] محسن امین، اعیان الشیعة، ج۷، ص۳۰۳، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج ۷، ص ۳۰۲ـ۳۰۷.
و خود نیز به بسیاری از علما، اجازه نقل حدیث‌داد.
[۲۷] علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۷، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.


سلیمان و آثار او

[ویرایش]

از بحرانی بیش از پنجاه رساله و کتاب در موضوعات مختلف فقهی و اصولی و حدیثی و اعتقادی برجای مانده، که برخی از آن‌ها نشانه‌ی شهامت او در طرح مسائل جنجالی و اظهار رأی برخلاف نظر مشهور است؛ از جمله رساله در عدم تنجّس آب قلیل و رساله در وجوب غسل جمعه. برخی از آثار او عبارت است از: أربعین الحدیث فی الامامة من طرق العامّة،
[۲۸] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
بلغة المحدّثین فی علم الرجال، به سبک الوجیزه علامه مجلسی، که آن را در ۱۶ ربیع الثانی ۱۱۰۷ به پایان رسانده است؛
[۲۹] محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۳، ص۱۴۶، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
العشرة الکاملة، که در آن به ده مسئله اصولی از مبحث اجتهاد و تقلید پرداخته است؛
[۳۰] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
[۳۱] محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۵، ص۲۶۵ـ۲۶۶، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
ازهار الریاض، در سه جلد و به صورت کشکول.
[۳۲] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
[۳۳] اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ص۴۰۴ـ۴۰۵، ج ۱، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
[۳۴] عمررضا کحاله، معجم المؤلفین، ج۴، ص۲۶۷، بیروت (تاریخ مقدمه ۱۳۷۶).
از بحرانی اشعار فراوانی در مدح پیامبر أکرم صلی اللّه علیه وآله وسلّم و اهل بیت آن حضرت علیهم السّلام برجای مانده است. همچنین قصیده ای ۲۲ بیتی، به نام خالیه، با ردیف «خال» دارد که این کلمه در هر بیت آن به معنایی خاص به کار رفته است.
[۳۵] محسن امین، اعیان الشیعة، ج۷، ص۳۰۶، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج ۷، ص ۳۰۲ـ۳۰۷.
مجموعه اشعار او را نخستین بار شاگردش، سیّد‌علی بن ابراهیم آل ابی شبانه، به خواهش او، جمع آوری کرد.
[۳۶] علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۲، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.

یوسف بحرانی نیز در دوران کودکی بسیاری از اشعار او را مرتب کرد ولی، بر اثر هجوم خوارج به بحرین، موفق به اتمام آن نشد.
[۳۷] یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۹، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۲) محسن امین، اعیان الشیعة، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج ۷، ص ۳۰۲ـ۳۰۷.
(۳) سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
(۴) علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
(۵) یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
(۶) اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج ۱، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
(۷) محمدباقربن محمد اکمل بهبهانی، تعلیقة رجالیّه: التعلیقة علی المنهج المقال استرآبادی، تهران ۱۳۰۷.
(۸) عبداللّه جزائری، الاجازة الکبیرة، قم ۱۴۰۹، ص ۴۴.
(۹) محمد باقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنّات فی احوال العلماء والسادات، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
(۱۰) خیرالدین زرکلی، الاعلام، بیروت ۱۹۸۶، ج ۳، ص ۱۲۸.
(۱۱) عبداللّه بن صالح سَمّاهیجی، منیة المُمارسین، نسخه خطی کتابخانه آیة اللّه نجفی مرعشی، ش ۱۰۱۸.
(۱۲) عباس قمی، فوائد الرضویّه فی احوال علماء المذهب الجعفریّه، (بی جا، بی تا).
(۱۳) عمررضا کحاله، معجم المؤلفین، بیروت (تاریخ مقدمه ۱۳۷۶).
(۱۴) عبدالله مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف ۱۳۴۹ـ۱۳۵۲.
(۱۵)حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل، ج ۳، چاپ محمدرضا نوری نجفی، تهران۱۳۲۱.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۷، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۲. سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۷۹، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
۳. عبداللّه بن صالح سَمّاهیجی، منیة المُمارسین، نسخه خطی کتابخانه آیة اللّه نجفی مرعشی، ش ۱۰۱۸.
۴. سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
۵. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۷ ـ ۸، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۶. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص ۸، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۷. محمدباقربن محمد اکمل بهبهانی، تعلیقة رجالیّه: التعلیقة علی المنهج المقال استرآبادی، ج۱، ص۱۳، تهران ۱۳۰۷.
۸. حسین بن محمّد تقی نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۳۸۸، چاپ محمد رضا نوری نجفی، تهران۱۳۲۱.
۹. محمد باقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنّات فی احوال العلماء والسادات، ج۴، ص۱۶، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
۱۰. عبدالله مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج۲، بخش‌۱، ص۶۳، نجف ۱۳۴۹ـ۱۳۵۲.
۱۱. عباس قمی، فوائد الرضویّه فی احوال علماء المذهب الجعفریّه، ج۱، ص۲۰۴، (بی جا، بی تا).
۱۲. سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۷۶، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
۱۳. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۱۴. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۳۷ـ ۳۸، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۱۵. سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۹۶، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
۱۶. سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱، ص۷۶، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
۱۷. سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ج۱ ، ۱۰ ، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
۱۸. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۱۹. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۹۳، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۲۰. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۹، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۲۱. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۷۳، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۲۲. علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۲، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
۲۳. علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
۲۴. علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۵، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
۲۵. محمد باقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنّات فی احوال العلماء والسادات، ج۴، ص۲۱، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
۲۶. محسن امین، اعیان الشیعة، ج۷، ص۳۰۳، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج ۷، ص ۳۰۲ـ۳۰۷.
۲۷. علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۷، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
۲۸. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۲۹. محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۳، ص۱۴۶، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۳۰. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۳۱. محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۵، ص۲۶۵ـ۲۶۶، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۳۲. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۱۰، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).
۳۳. اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ص۴۰۴ـ۴۰۵، ج ۱، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
۳۴. عمررضا کحاله، معجم المؤلفین، ج۴، ص۲۶۷، بیروت (تاریخ مقدمه ۱۳۷۶).
۳۵. محسن امین، اعیان الشیعة، ج۷، ص۳۰۶، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج ۷، ص ۳۰۲ـ۳۰۷.
۳۶. علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، ج۱، ص۱۵۲، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
۳۷. یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، ج۱، ص۹، چاپ محمد صادق بحرالعلوم، قم (بی تا).


منابع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «سلیمان بن عبدالله»    .






جعبه ابزار