سلطان‌العماء تقی‌الدین ابن‌داود حلی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اِبْن‌ِ داوودِ حِلّی‌، ابومحمد حسن‌ بن‌ علی‌، ملقب‌ به‌ تقی‌الدین‌، سلطان العلماء و تاج المحدثین (۶۴۷ - بعد از ۷۰۷ ق/ ۱۲۴۹- بعد از ۱۳۰۷ م) رجالی‌، فقیه‌ و ادیب‌ امامی و از علماى بزرگ شیعه در قرن هفتم هجرى است.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

شيخ تقى الدين، ابو محمد، حسن بن على بن داود حلى، از علماى بزرگ شيعه در قرن هفتم هجرى، در پنجم جمادى الثانى سال ۶۴۷ هجرى در شهر حله به دنيا آمد. پدرش از روى علاقه‌اى كه به اهل بيت عصمت و طهارت داشت نام او را حسن نهاد. او از همان كودكى ذوق و استعداد فراوانى از خود نشان داد و پدرش نيز به همين خاطر وى را براى فراگيرى علوم اهل بیت عليهم السلام مهيا ساخت. تحصيلات‌ شهر حله در آن دوران مركز علم و دانش بود و علما و دانشمندان بزرگى به آن شهر آمده بودند. مدارس علميه بزرگى در شهر حله تأسيس شده بود و شخصيت‌هايى مانند محقق حلی و علامه حلی و خاندان طاووس و چهره‌هاى بزرگ ديگرى به فراگيرى و آموزش علم و دانش مشغول بودند. در مجلس درس محقق حلى بيش از چهار صد مجتهد شركت مى‌كردند كه هر يك ستاره‌اى درخشان در آسمان علم و فقاهت بودند. ابن داود در چنين محيطى و در محضر علماى بزرگ و انديشمندان نام آور آن دوران علوم و معارف اسلامى را فرا گرفت. از زندگی‌ وی‌ اطلاع‌ چندانی‌ در دست‌ نیست‌.
[۱] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۲۲۷، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
اما به‌ قرینه اینکه‌ ابن‌ طاووس‌ را «بغدادی‌ التحصیل‌» خوانده‌ و از طرف‌ دیگر گفته‌ که‌ تا هنگام‌ مرگ‌ قرین‌ او بوده‌، احتمالاً مدتی‌ نیز در بغداد اقامت‌ داشته‌ است. همچنین‌ بر اساس‌ بیتی‌ از ارجوزه عقدالجواهر، او در ذیقعده‌ ۷۰۰/ژوئیه‌ ۱۳۰۱ در کاظمین‌ بوده‌ است. نیز در ارجوزة المنهج‌ القویم‌، از نعمت‌ مجاورت‌ و زندگی‌ در نجف‌ یاد کرده‌ است.
[۲] ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص۱۴۹، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
[۳] ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص۲۵۶، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.


شخصيت‌

[ویرایش]

ابن داود دانشمندى فاضل و شخصيتى برجسته و فقيهى بزرگ و انسانى صالح و انديشمندى محقق و اديبى ماهر بود و در اجازه‌هاى روايى و كتاب‌هاى علم رجال از او به« سلطان العلما» و« تاج المحدثين» تعبير مى‌كنند. او در علم فقه و اصول، تفسیر، ادبيات، نحو، صرف، معانى، بيان، بديع، عروض و در علم اصول عقاید و منطق چهره‌اى برجسته بود. وى معاصر با علامه حلى و هم درس او و يكسال بزرگتر از او بود و با عبدالکریم بن طاووس دوست و هم بحث بود. آنان از تربيت شدگان مجلس درس محقق حلى صاحب شرايع به شمار مى‌آمدند.

سخنان علما‌

[ویرایش]


← شهيد ثانى


شهید ثانی دربارۀ ايشان مى‌فرمايد:« شيخ فقیه و اديب، نحوى عروضى، ملك العلما و الشعراء و الأدباء، تقى الدين حسن بن على بن داود حلى، صاحب تأليفات ارزشمند و تحقيقات فراوان كه از جمله آنها كتاب رجال است. وى در اين كتاب شيوه‌اى را به كار برده كه در ميان اصحاب، نو و ابتكارى است و هر كس به كتاب ايشان مراجعه كند متوجه ارزش آن خواهد شد. او داراى تأليفاتى در علم فقه است كه به صورت نثر و يا نظم و مختصر يا مطول نگاشته شده است. وى در ادبیات عرب و علم منطق و عروض و شعر و اصول دین، حدود ۳۰ تأليف دارد كه در نهايت خوبى است».

← بعضی از بزرگان


محقق ثانی ، شيخ علی بن عبد العالی کرکی و شیخ حر عاملی نيز دربارۀ ايشان تعبيراتى مشابه دارند. میرزا عبد الله افندی در كتاب ریاض العلما در بارۀ ايشان مى‌فرمايد:« شيخ تقى الدين ابو محمد حسن بن على بن داود حلى، فقيه بزرگ و رئيس اهل ادب، دانشمند فاضل و رجالى بزرگ معروف به ابن داود صاحب كتاب رجال است. گاهى از وى تعبير به حسن بن داود مى‌شود كه از جهت انتساب به جدّ ايشان است. وى در بزرگى و شهرت مشهورتر از آن است كه بخواهيم از او نام ببريم و يا چيزى بنويسيم. ايشان همدرس سيد عبدالكريم بن جمال الدين احمد بن طاووس حلى در جلسه درس محقق حلى بوده است و داراى نوه‌اى فاضل است به نام شيخ ابو طالب بن رجب».

اساتید و مشایخ

[ویرایش]

وی‌ نزد دانشمندان‌ بنام‌ حله‌ در آن‌ روزگار، چون‌ محقق‌ حلی‌ (صاحب شرایع) و سید جمال‌الدین‌ احمد بن‌ طاووس‌ دانش‌ آموخت‌ او در كتاب رجال استاد خود را اين گونه معرفى مى‌كند:« احمد بن موسى بن جعفر بن محمد... الطاووس علوى حسنى، سيد ما و انسانى پاك و امامى بزرگ، فقیه اهل بیت، جمال الدين ابو الفضائل( درگذشته به سال ۶۷۳ هجرى)، نويسنده‌اى مجتهد و با تقواترين علماى زمان خود بود. من نزد ايشان اكثر كتاب«البشری» و«الملاذ» و كتاب‌هاى ديگرى از ايشان را خوانده‌ام. او به من اجازه روایت تمام تأليفات و روايات خود را داده است... او مرا تربيت كرده و به من علم آموخت و در حق من خوبى كرد و بيشتر نكات مفيد اين كتاب رجال، از اشارات و تحقيقات اوست. خداوند از جانب من به او بهترين پاداش انسان‌هاى نيكوكار را عنايت فرمايد».
از ديگر اساتيد ابن داود، محقق حلى، جعفر بن حسن بن يحيى بن سعيد حلى است. ابن داود در كتاب رجال دربارۀ او مى‌گويد:« امام، نجم الدين، ابو القاسم، جعفر بن حسن بن يحيى بن سعيد حلى، استاد ما و شخصيتى محقق و امام و علامه و يگانه عصر خود بود. وى خوش سخن‌ترين اهل زمان و داراى قدرت استدلال و سرعت ذهن خوبى بود. من نزد ايشان درس خواندم و مرا از كودكى تربيت كرد و بر من حق احسان و توجه فراوانى دارد. ايشان به من اجازۀ روايت تمام تأليفات و روايات خود را داده است».
و
[۴] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۴۵، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
[۵] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۸۳، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
[۶] ابن‌ داوود ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص ۷- ۸، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
از شیخ مفید الدین محمد بن علی بن محمد ابن‌ جهیم‌ اسدی‌ (نیز روایت‌ کرده‌ و امینی‌ بدون‌ ذکر مستند خود، نجیب‌ الدین‌ یحیی‌ بن‌ سعید حلی‌، خواجه‌ نصیر طوسی‌ و پدر علامه‌ حلی‌، یوسف‌ بن‌ علی‌ را نیز از مشایخ‌ او دانسته‌ است.
ابن‌ داوود هم‌درس‌ غیاث‌ الدین‌ سید عبدالکریم‌ بن‌ سید احمد بن‌ طاووس‌ بوده‌
[۸] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۲۲۷، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
و از وی‌ روایت‌ نیز کرده‌ است‌.


شاگردان‌

[ویرایش]

شخصيت‌هاى فراوانى از محضر ابن داود بهره برده‌اند مانند: ۱- رضى الدين ابو الحسن على بن احمد بن يحيى مزيدى حلى ( درگذشت ۷۵۷ هجرى). ۲- شيخ رضى الدين على بن احمد بن طراد مطارآبادى ( درگذشت ۷۶۲ هجرى). ۳- سيد تاج الدين ابو عبد الله محمد بن قاسم بن حسين علوى حسنى ديباج حلى معروف به ابن معیه . شهید اول در بارۀ او مى‌گويد:« اعجوبۀ زمان در تمام فضايل و مآثر بود».

راویان

[ویرایش]

از راویان‌ او، رضی‌الدین‌ علی‌ بن‌ احمد مزیدی‌، زین‌الدین‌ علی‌ بن‌ طراد مطار آبادی‌ و تاج‌الدین‌ محمد بن‌ قاصم‌ بن‌ مُعَیّه‌ در منابع‌ یاد شده‌اند.
[۱۰] شهید اول‌، محمد، الاربعون‌ حدیثاً، ج۱، ص۷۷، قم‌، ۱۴۰۷ق‌.
[۱۱] حر عاملی‌، وسائل‌الشیعه، ج۲، ص۷۱.


آثار

[ویرایش]


← چاپی


۱. الرجال‌:؛
ابن‌ داوود شهرت‌ خود را مرهون‌ کتاب‌الرجال‌ است‌.، گرچه آثاری‌ نیز در فقه‌ داشته‌ و قدرت‌ ادبی‌ او نیز مورد ستایش‌ جمعی‌ از بزرگان‌ قرار گرفته‌ است.
[۱۵] [lib.eshia.ir/۱۱۰۰۸/۱۰۵/۱۵۳/داود مجلسی‌، محمد باقر،بحارالانوار، ج۱۰۵، ص۱۵۳، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.
[۱۶] افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۴، قم‌، ۱۴۰۱ق‌. ]
در کتاب‌الرجال‌، همان‌گونه‌ که‌ او خود در مقدمه آن‌
[۱۷] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص‌ ۳-۴، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
متذکر شده‌، نخستین‌بار شیوه‌ای‌ دنبال‌ شده‌ که‌ در آثار رجالی‌ شیعی‌ متقدم‌ نظیر ندارد و آن‌ رعایت‌ ترتیب‌ حروف‌ تهجی‌ در ذکر نام‌های‌ رجال‌ و پدر و جد ایشان‌ است. علاوه‌ بر این‌ چون‌ مؤلف‌ به‌ قصد انتخاب‌ و جمع‌ مطالب‌ کتب‌ رجالی‌ متقدم‌، مانند آثار کشی، طوسی‌، نجاشی‌، ابن‌ غضائری‌ و دیگران‌، کتاب‌ را تألیف‌ کرده‌، به‌ منظور اختصار برای‌ هر یک‌ از منابع‌ رجالی‌ و نیز هر یک‌ از معصومین‌ (علیه السلام) رمزی‌ وضع‌ کرده‌ است. ابن‌ داوود در این‌ کتاب‌ جز موارد اندکی‌ از متأخرین‌ پس‌ از شیخ‌ طوسی‌، سخن‌ نگفته‌ است‌. و شیوه او در رموز قراردادی‌، سرمشق‌ دیگران‌ در نوشتن‌ آثار رجالی‌ متأخر بوده‌ است. بعضی‌ از علمای‌ شیعه‌ چون‌ پدر شیخ‌ بهایی‌، رجال‌ ابن‌ داوود را بی‌نیاز کننده‌ از دیگر کتب‌ رجال‌ دانسته‌ و برخی‌ چون‌ مولی‌ عبدالله‌ شوشتری‌، به‌ دلیل‌ اشتباهات‌ در نقل‌ از متقدمین‌، آن‌ را غیر قابل‌ اعتماد دانسته‌اند. عده‌ای‌ نیز راه‌ میانه‌ در پیش‌ گرفته‌، آن‌ را در ردیف‌ سایر کتب‌ رجالی‌ قرار داده‌اند.
[۱۸] نوری‌، میرزا حسین‌، مستدرک‌ الوسائل‌، ج۳، ص۴۴۲، تهران‌، ۱۳۲۱ق‌.
این‌ اثر به‌ گفته خود ابن‌ داوود
[۱۹] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۴۶، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
تا حد زیادی‌ مرهون‌ اشارات‌ استادش‌ احمد بن‌ طاووس‌ است‌ که‌ بر اهمیت‌ آن‌ می‌افزاید. البته‌ شهرت‌ عالم‌ معاصر وی‌، علامه‌ حلی‌ و کتابش‌، خلاصةالاقوال‌، تا حدودی‌ کتاب‌ رجال‌ او را تحت‌الشعاع‌ قرار داده‌ و این‌ خود باعث‌ عدم‌ اقبال‌ به‌ کتاب‌ وی‌ گشته‌ است. شاید وقوع‌ پاره‌ای‌ تصحیفات‌ در کتاب‌ وی‌ و در نتیجه‌ نسبت‌ عدم‌ ضبط به‌ او، ناشی‌ از عدم‌ دقت‌ ناسخان‌ بوده‌ باشد.
[۲۰] کلباسی‌، ابوالهدی‌، سماءالمقال‌ فی‌ تحقیق‌ علم‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ محمد علی‌ روضاتی‌، ج۱، ص۹۲، قم‌، ۱۳۷۲ق‌.
[۲۱] کلباسی‌، ابوالهدی‌، سماءالمقال‌ فی‌ تحقیق‌ علم‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ محمد علی‌ روضاتی‌، ج۱، ص۹۴، قم‌، ۱۳۷۲ق‌.
[۲۲] بحرالعلوم‌، محمد صادق‌، مقدمه‌ بر کتاب‌الرجال‌ ابن‌ داوود حلی‌، ج۱، ص۱۸، نجف‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
[۲۳] شوشتری‌، محمدتقی‌، قاموس‌الرجال‌، ج۱، ص۶۳، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.

این‌ کتاب‌ یک‌بار در ۱۳۸۳ق‌ به‌ کوشش‌ سیدجلال‌ الدین‌ محدث‌ در تهران‌ و بار دیگر در ۱۳۹۲ق‌ به‌ کوشش‌ محمدصادق‌ بحرالعلوم‌ در نجف‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است.
۲-۴. «ارجوزة فی‌ الکلام‌»، «عقدالجواهر فی‌ الاشباه‌ و النظائر» و «المنهج‌ القویم‌ فی‌ تسلیم‌ التقدیم‌» که‌ در یک‌ مجلد تحت‌ عنوان‌ سه‌ ارجوزه‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است.
ارجوزة فی‌ الکلام‌
[۲۴] ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۵۱ -۱۰۱، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
منظومه‌ای‌ است‌ زیبا و بلند در ۱۴۵ بیت‌ که‌ ناتمام‌ می‌نماید و با الفاظی‌ موجز از اعتقادات‌ کلامی‌ شیعه‌ سخن‌ می‌گوید. در سه‌ ارجوزه‌
[۲۵] ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۱۰۳- ۱۰۵، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۳۳ بیت‌ از سراینده‌ای‌ مجهول‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ که‌ در همان‌ مجموعه خطی‌ که‌ ارجوزة فی‌ الکلام‌ در آن‌ یافت‌ شده‌، موجود بوده‌ و احتمال‌ دارد قسمتی‌ از بخش‌ نهایی‌ ارجوزة فی‌ الکلام‌ باشد.
عقد الجواهر فی‌ الاشباه‌ و النظائر
[۲۶] ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۱۸۳-۲۵۶، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
ارجوزه‌ای‌ است‌ فقهی‌ که‌ ابن‌ داوود در شرح‌ حال‌ خود،
[۲۷] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۱۱۲، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
با این‌ نام‌ از آن‌ یاد کرده‌، ولی‌ در نسخه چاپی‌ عنوان‌ جواهرالکلام‌ فی‌ الاشباه‌ و النظائر بدان‌ داده‌ شده‌ است. ارجوزه‌ با ۱۳۰۹ بیت‌ در ۱۰ ذیقعده ۷۰۰ ق/ ۱۷ ژوئیه ۱۳۰۱ م‌ در شهر کاظمین‌ سروده‌ شده‌ است. گفتنی‌ است‌ که‌ ابن‌ داوود در این‌ ارجوزه‌
[۲۸] ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۲۵۶، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
وعده شرح‌ آن‌ را داده‌ و شاید به‌ این‌ وعده‌ عمل‌ هم‌ کرده‌ باشد. به‌ هر حال‌ افندی‌
[۲۹] افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۷، قم‌، ۱۴۰۱ق‌.
در ایروان‌ کتابی‌ با عنوان‌ عقدالجواهر منتسب‌ به‌ این‌ داوود و به‌ خط کفعمی‌ دیده‌ که‌ منظوم‌ نبوده‌ است.
المنهج‌ القویم‌ فی‌ تسلیم‌ التقدیم‌
[۳۰] ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۱۴۹-۱۷۳، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
ارجوزه‌ای‌ است‌ با ۲۰۱ بیت‌، مشتمل‌ بر داستانی‌ از مباحثه‌ای‌ خیالی‌ یا حقیقی‌ پیرامون‌ شایسته‌ترین‌ فرد برای‌ احراز مقام‌ خلافت‌ پس‌ از پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) که‌ در مجلسی‌ از علمای‌ مذاهب‌ مختلف‌ در شهر بغداد انجام‌ گرفته‌ است.

← خطی


۱. التحفة السعدیة که‌ نسخه آن‌ در کتاب‌خانه موزه بغداد موجود است.
[۳۱] نقشبندی‌، اسامه‌ ناصر و عامر احمد قشطینی‌، المخطوطات‌ الفقهیة، ج۱، ص۲۳۲، بغداد، ۱۹۷۵م‌.
۲. تحصیل‌المنافع‌ در فقه‌ که‌ به‌ گفته افندی‌
[۳۲] افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۷، قم‌، ۱۴۰۱ق‌.
شاید شرح‌ شرائع‌ یا شرح‌ المختصر النافع‌ محقق‌ حلی‌ باشد. از این‌ کتاب‌ نسخه‌ای‌ در کتاب‌خانه روضاتی‌ در اصفهان‌ موجود است.
[۳۳] جامعه‌، خطی‌، ج۳، ص۱۶.
۳. الجوهرة فی‌ نظم‌التبصرة در فقه‌ که‌ دو نسخه‌ از آن‌ در کتاب‌خانه آیت‌الله‌ مرعشی‌
[۳۴] مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۵۰۹۰.
[۳۵] مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۵۶۱۳.
موجود است.
[۳۶] مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۲۸۵.
[۳۷] مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۱۵.
۴. المقتصر من‌ المختصر که‌ نسخه آن‌ در کتاب‌خانه مجلس‌ یافت‌ می‌شود.
[۳۸] مدرسی‌ طباطبایی‌، حسین‌، مقدمه‌ای‌ بر فقه‌ شیعه‌، ترجمه محمد آصف‌ فکرت‌، ج۱، ص۱۰۹، مشهد، ۱۳۶۸ش‌.
لازم‌ به‌ ذکر است‌ که‌ ابن‌ داوود در شرح‌ حال‌ خود
[۳۹] ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۱۱۲-۱۱۳، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
علاوه‌ بر آنچه‌ یاد شده‌، از تعدادی‌ آثار دیگر در فقه‌ و عقاید و نحو و عروض‌ و منطق‌ یاد کرده‌ که‌ برخی‌ از آن‌ها منظوم‌ است. همچنین‌ به‌ گفته افندی‌،
[۴۰] افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۳-۲۵۴، قم‌، ۱۴۰۱ق‌.
سید حسین‌ مجتهد عاملی‌ رساله‌ای‌ مشتمل‌ بر روایاتی‌ از ائمه‌ (علیه السلام) به‌ ابن‌ داوود نسبت‌ داده‌ و از آن‌ در کتابش‌، دفع‌المناواة عن‌ التفصیل‌ و المساواة نقل‌ کرده‌ است.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
(۲) ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
(۳) افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، قم‌، ۱۴۰۱ق‌.
(۴) امینی‌، عبدالحسین‌، الغدیر، بیروت‌، ۱۳۸۷ق‌.
(۵) بحرالعلوم‌، محمد صادق‌، مقدمه‌ بر کتاب‌الرجال‌ ابن‌ داوود حلی‌، نجف‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
(۶) جامعه‌، خطی‌.
(۷) حر عاملی‌، وسائل‌الشیعة.
(۸) محمد، امل‌الآمل‌، به‌ کوشش‌ احمد حسین‌، بغداد، ۱۳۸۵ق‌.
(۹) شوشتری‌، محمدتقی‌، قاموس‌الرجال‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
(۱۰) شهید اول‌، محمد، الاربعون‌ حدیثاً، قم‌، ۱۴۰۷ق‌.
(۱۱) کلباسی‌، ابوالهدی‌، سماءالمقال‌ فی‌ تحقیق‌ علم‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ محمد علی‌ روضاتی‌، قم‌، ۱۳۷۲ق‌.
(۱۲) مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.
(۱۳) مرعشی‌، خطی‌.
(۱۴) مدرسی‌ طباطبایی‌، حسین‌، مقدمه‌ای‌ بر فقه‌ شیعه‌، ترجمه محمد آصف‌ فکرت‌، مشهد، ۱۳۶۸ش‌.
(۱۵) نقشبندی‌، اسامه‌ ناصر و عامر احمد قشطینی‌، المخطوطات‌ الفقهیة، بغداد، ۱۹۷۵م‌.
(۱۶) نوری‌، میرزا حسین‌، مستدرک‌ الوسائل‌، تهران‌، ۱۳۲۱ق‌.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

الجوهرة فی نظم التبصرة‌ (کتاب)
الرجال (ابن داوود)

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۲۲۷، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۲. ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص۱۴۹، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۳. ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص۲۵۶، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۴. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۴۵، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۵. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۸۳، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۶. ابن‌ داوود ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص ۷- ۸، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۷. امینی‌، عبدالحسین‌، الغدیر، ج۶، ص۶ -۷، بیروت‌، ۱۳۸۷ق‌.    
۸. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۲۲۷، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۹. مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، ج۱۰۶، ص۱۲-۱۳، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.    
۱۰. شهید اول‌، محمد، الاربعون‌ حدیثاً، ج۱، ص۷۷، قم‌، ۱۴۰۷ق‌.
۱۱. حر عاملی‌، وسائل‌الشیعه، ج۲، ص۷۱.
۱۲. مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، ج۱۰۴، ص۱۹۶، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.    
۱۳. مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، ج۱۰۵، ص۱۵۳، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.    
۱۴. مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، ج۱۰۴، ص۱۹۶، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.    
۱۵. [lib.eshia.ir/۱۱۰۰۸/۱۰۵/۱۵۳/داود مجلسی‌، محمد باقر،بحارالانوار، ج۱۰۵، ص۱۵۳، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/ ۱۹۸۳م‌.
۱۶. افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۴، قم‌، ۱۴۰۱ق‌. ]
۱۷. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص‌ ۳-۴، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۱۸. نوری‌، میرزا حسین‌، مستدرک‌ الوسائل‌، ج۳، ص۴۴۲، تهران‌، ۱۳۲۱ق‌.
۱۹. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۴۶، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۲۰. کلباسی‌، ابوالهدی‌، سماءالمقال‌ فی‌ تحقیق‌ علم‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ محمد علی‌ روضاتی‌، ج۱، ص۹۲، قم‌، ۱۳۷۲ق‌.
۲۱. کلباسی‌، ابوالهدی‌، سماءالمقال‌ فی‌ تحقیق‌ علم‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ محمد علی‌ روضاتی‌، ج۱، ص۹۴، قم‌، ۱۳۷۲ق‌.
۲۲. بحرالعلوم‌، محمد صادق‌، مقدمه‌ بر کتاب‌الرجال‌ ابن‌ داوود حلی‌، ج۱، ص۱۸، نجف‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
۲۳. شوشتری‌، محمدتقی‌، قاموس‌الرجال‌، ج۱، ص۶۳، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
۲۴. ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۵۱ -۱۰۱، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۲۵. ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۱۰۳- ۱۰۵، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۲۶. ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۱۸۳-۲۵۶، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۲۷. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۱۱۲، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۲۸. ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۲۵۶، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۲۹. افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۷، قم‌، ۱۴۰۱ق‌.
۳۰. ابن‌ داوود حلی‌، سه‌ ارجوزه‌، به‌ کوشش‌ حسین‌ درگاهی‌ و حسن‌ طارمی‌، ج۱، ص‌ ۱۴۹-۱۷۳، تهران‌، ۱۳۶۷ش‌.
۳۱. نقشبندی‌، اسامه‌ ناصر و عامر احمد قشطینی‌، المخطوطات‌ الفقهیة، ج۱، ص۲۳۲، بغداد، ۱۹۷۵م‌.
۳۲. افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۷، قم‌، ۱۴۰۱ق‌.
۳۳. جامعه‌، خطی‌، ج۳، ص۱۶.
۳۴. مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۵۰۹۰.
۳۵. مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۵۶۱۳.
۳۶. مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۲۸۵.
۳۷. مرعشی‌، خطی‌، ج۱، ص۱۵.
۳۸. مدرسی‌ طباطبایی‌، حسین‌، مقدمه‌ای‌ بر فقه‌ شیعه‌، ترجمه محمد آصف‌ فکرت‌، ج۱، ص۱۰۹، مشهد، ۱۳۶۸ش‌.
۳۹. ابن‌ داوود حلی‌، حسن‌، کتاب‌الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، ج۱، ص۱۱۲-۱۱۳، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۴۰. افندی‌، ریاض‌العلماء، به‌ کوشش‌ احمد حسینی‌، ج۱، ص۲۵۳-۲۵۴، قم‌، ۱۴۰۱ق‌.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن‌داود حلی»، ج۳، ص۱۱۸۹.    
سایت اندیشه قم    






جعبه ابزار