سعیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سَعی از مناسک حج و عمره است.


تعریف سعی

[ویرایش]

سعی عبارت است از هفت دور پیمودن مسافت بین دو کوه صفا و مروه به نیت حج یا عمره. از آن در باب حج سخن گفته‏اند.

حکم سعی

[ویرایش]

سعی از واجبات، بلکه ارکان حج و عمره است که ترک عمدی آن ـ به گونه‏ای که زمان تدارکش بگذرد ـ موجب بطلان حج و عمره می‏شود؛ لیکن ترک آن از روی فراموشی موجب بطلان نمی‏گردد و هر وقت متذکر شد باید آن را به جا آورد و در صورت عدم امکان یا مشقت داشتن، باید نایب بگیرد و تا زمانی که سعی انجام نشود، محرماتی که پس از سعی بر او حلال می‏شود، به قوت خود باقی است. در اینکه جهل به حکم، حکم نسیان را دارد یانه، اختلاف است. [۱] [۲]

جایگاه سعی

[ویرایش]

سعی پس از طواف و نماز آن به جا آورده می‏شود؛ از این رو، اگر عمره گزار یا حاجی به عمد آن را قبل از طواف به جا آورد، سعیش باطل و اعاده آن پس از طواف و نماز آن واجب است؛ [۳] [۴] لیکن اگر تقدیم از روی فراموشی یا جهل به حکم صورت گیرد، در بطلان سعی و وجوب اعاده آن پس از طواف اختلاف است. همچنین در بطلان سعی در صورتی که عمدا قبل از نماز طواف انجام شود، اختلاف است و در فرض جهل و نسیان باطل نخواهد بود. [۵] [۶] [۷] [۸] [۹]
فاصله انداختن بین سعی و طواف تا شب به قول مشهور جایز است؛ لیکن تأخیر سعی از طواف بدون عذر تا روز بعد جایز نیست. [۱۰] [۱۱] برخی، تاخیر تا روز بعد را جایز دانسته وبعد از آن را جایز ندانسته‏اند. [۱۲]

مقدمات سعی

[ویرایش]

برای عمره گزار و حاجی مستحب است پیش از سعی از چاه زمزم یک یا دو دلو آب بردارد و ضمن نوشیدن مقداری از آن، بقیه را بر سر و پشت و شکم خود بریزد و این دعا را بخواند:{أللّـهُمَ اجْعَلْهُ عِلْماً نافِعاً وَ رِزْقاً واسِعَاً وَ شِفاءاً مِنْ کلِّ داءٍ وَ سُقْمٍ}. سپس حجرالاسود را استلام نماید و از دری که محاذی آن است (باب صفا) با آرامش و وقار به سمت صفا حرکت کند و پس از رسیدن به کوه صفا بر فراز آن رفته و به کعبه نظر کند و با پیش رو قرار دادن رکن حجرالأسود، و پس از حمد و ثنای خداوند متعال و گفتن هفت بار تکبیر و تهلیل، دعای وارد شده را بخواند.
بنابر قول مشهور، طهارت از حدث و بنابر قول برخی، پاکی بدن و لباس هنگام سعی مستحب است. [۱۳] [۱۴]

واجبات سعی

[ویرایش]

امور زیر در سعی واجب است:

← نیت


از آنجا که سعی عبادت می‏باشد، نخستین شرط صحّت آن نیت است؛ یعنی به جا آوردن آن به قصد تقرب به خداوند متعال و همچنین تعیین اینکه سعی حَجَة الإسلام است یا عمره تمتع و یا عمره مفرده، لازم است. [۱۵] [۱۶]

← شروع از صفا و ختم به مروه


سعی باید از صفا آغاز و به مروه ختم شود. بنابر این، در صورت شروع آن از مروه چه عمدی یا سهوی یا از روی جهل، سعی باطل می‏شود و اعاده آن از صفا واجب است. [۱۷] [۱۸] برخی گفته‏اند: در صورت شروع از مروه، تنها دور نخست باطل می‏شود و دورهای بعدی صحیح است و باید سعی را تا هفت دور کامل کند. [۱۹] [۲۰] برخی دیگر گفته‏اند: تنها دورهای فرد که از مروه آغاز گشته، مانند دور اول و سوم باطل می‏شود و دورهای دیگر صحیح است و باید تکمیل شود. [۲۱]
مبدأ و منتهای سعی، ابتدای کوه صفا و مروه است. بنابر این، بالا رفتن بر کوه صفا و مروه واجب نیست، هرچند افضل و مستحب است. [۲۲] [۲۳] [۲۴] بسیاری گفته‏اند: در شروع از صفا چسباندن پاشنه پا، و در بازگشت، چسباندن سر انگشتان پا به کوه واجب است. [۲۵] [۲۶] لیکن بعضی صدق عرفی سعی میان صفا و مروه را کافی دانسته‏اند. [۲۷]

← هفت دور سعی کردن


با این توضیح که رفتن از صفا به مروه یک دور و بازگشت از مروه به صفا دور دیگر به شمار می‏رود. بنابر این، مجموع رفت و برگشت دو دور خواهد بود نه یک دور. [۲۸]
اگر کسی از روی علم و عمد بیش از هفت دور سعی کند، سعیش باطل است. افزودن بر سعی از روی سهو، موجب بطلان آن نمی‏شود؛ لیکن در اینکه باید مقدار اضافی را به حساب نیاوَرَد و تنها هفت دور آن را سعی قرار دهد یا اینکه زیادی را تا هفت دور کامل کند که مجموع چهارده دور گردد و یا اینکه میان آن دو، مخیر می‏باشد، اختلاف است. بیشتر فقها قول سوم را پذیرفته‏اند. [۲۹] [۳۰] افزایش سعی از هفت دور بر اثر جهل به حکم، به تصریح بسیاری از فقها، حکم افزایش سهوی را دارد. [۳۱] [۳۲]
اگر کسی به عمد کمتر از هفت دور سعی کند، با فوت زمان تدارک آن، حج یا عمره‏اش باطل است. به قول برخی، جهل به حکم نیز حکم عمد را دارد. چنانچه کاهش از روی سهو باشد، عمره یا حجش صحیح است و هر زمان متذکر شد باید آن را به جا آورد؛ لیکن در اینکه تدارک دورهای باقی مانده کفایت می‏کند؛ خواه شمار آنها کمتر از نصف باشد یا بیشتر از آن یا آنکه در صورت کمتر بودن از نصف، باقی مانده را تدارک می‏کند؛ اما در صورت نصف یا بیشتر بودن آن، سعیش باطل و اعاده آن از اول واجب است، اختلاف می‏باشد. اشهر قول نخست است. [۳۳] [۳۴] [۳۵] [۳۶] [۳۷]

← قرار داشتن جلو بدن به طرف صفا و مروه هنگام سعی


بنابر این، اگر عقب عقب یا به پهلو به سمت صفا و مروه حرکت کند، صحیح نیست؛ لیکن نگاه کردن به سمت چپ و راست، بلکه پشت سر اشکال ندارد. [۳۸] [۳۹]

← حرکت به سمت صفا و مروه از راه متعارف


بنابر این، سعی از راه غیر متعارف باطل است. [۴۰]

مستحبات سعی

[ویرایش]

پیاده سعی کردن؛ راه رفتن در بخش آغازین و پایانی مسعی و برای مردان هروله در حدّ فاصل مناره و بازار عطر فروشان ـ که هم اکنون با مهتابی سبز رنگ مشخص شده است ـ و خواندن دعای وارد شده هنگام سعی. [۴۱]

دیگر احکام سعی

[ویرایش]

بنابر قول مشهور، بین دورهای سعی و نیز در خود دورها موالات شرط نیست؛ [۴۲] [۴۳] از این رو، قطع سعی برای ادای فریضه و نیز بر آوردن نیاز کسی و غیر آن و سپس ادامه دادن از جایی که قطع شده جایز است. [۴۴]
نشستن بر فراز کوه صفا یا مروه و نیز به قول مشهور در مسعی جهت استراحت جایز است. [۴۵]

← حکم شک در سعی


شک در سعی شقوقی دارد. شک یا در آغاز آن است که از صفا بوده یا از مروه با یقین به عدد دور یا در شمار دورهای به جا آورده و یا در صحّت دورهای انجام داده.

←← صورت نخست


اگر سعی کننده در دور زوج (دوم، چهارم یا ششم) در صفا یا به سمت صفا باشد سعیش صحیح است؛ و اگر در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش باطل است و باید اعاده کند. اما اگر در دور فرد (اول، سوم، پنجم یا هفتم) در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش صحیح است و اگر در صفا یا به سمت صفا باشد، سعیش باطل می‏باشد و باید آن را اعاده کند. [۴۶]

←← صورت دوم


شک در شمار دورها یا در زیادی و نقصان آنها است، مانند آنکه شک کند شش دور سعی کرده یا نُه دور، یا تنها در نقصان، مانند اینکه شک کند شش دور سعی کرده یا پنج دور و یا تنها در زیادی دورها، مانند آنکه در دور آخر شک کند دور هفتم است یا نهم. در هر سه حالت، شک حاصل یا قبل از فراغ از سعی بوده و یا بعد از آن.
شک در تعداد دورها قبل از فراغ، بنابر قول مشهور، موجب بطلان سعی و وجوب اعاده است، مگر آنکه شک در زیاده با یقین به اتمام هفت دور باشد، مانند آنکه در مروه شک کند این دور، هفتم است یا نهم؛ در این صورت اعتنایی به شک نمی‏کند و سعیش صحیح است. [۴۷] [۴۸]
به شک بعد از فراغ از عمل (خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر همچون تقصیر یا طواف نساء) نیز اعتنا نمی‏شود؛ [۴۹] [۵۰] لیکن در اینکه شک حاصل در پایان سعی و قبل از خروج از مسعی، حکم شک قبل از فراغ را دارد یا حکم شک بعد از فراغ، اختلاف است. [۵۱] [۵۲] برخی، مطلقا، حتی شک حاصل بعد از خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر را همچون شک قبل از فراغ، موجب بطلان عمل و وجوب اعاده دانسته‏اند. [۵۳] چنان که برخی، مطلقا، حتی نسبت به شک حاصل در اثنای عمل، حکم به صحت کرده و اعاده را واجب ندانسته و گفته‏اند: بنا را بر کمترین عدد ـ که یقینی است ـ می‏گذارد و آن را به اتمام می‏رساند. [۵۴] بعضی در صحّت سعی در فرض شک در نقصان بعد از فراغ اشکال کرده و احتیاط را در به جا آوردن دورهایی که احتمال نقصان آنها را می‏دهد، دانسته‏اند. [۵۵]

←← صورت سوم


اگر شک در صحّت عمل پس از فراغ از آن باشد یا بعد از هر دور، در صحت آنچه انجام داده شک کند یا در صحّت جزئی از یک دور پس از فراغ از آن جزء شک نماید، بنا را بر صحّت می‏گذارد و به شک خود اعتنا نمی‏کند. [۵۶] [۵۷]

← سعی از طبقه فوقانی


به تصریح برخی فقهای معاصر، سعی در طبقه فوقانی مسعی در صورتی که احراز نشود بین دو کوه صفا و مروه واقع شده، صحیح نیست. برخی گفته‏اند: طبقه فوقانی بین دو کوه قرار ندارد. بنابر این، سعی در طبقه فوقانی صحیح نخواهد بود. [۵۸]

← حلال شدن بوی خوش پس از سعی


با حلق یا تقصیر محرّمات احرام جز زن و بوی خوش بنابر مشهور بر حاجی حلال می‏شود [۵۹] و پس از طواف و سعی بنابر مشهور بوی خوش حلال می‏گردد. [۶۰] [۶۱]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مسالک الأفهام ج۲، ص۳۵۹    
۲. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۲۹ ۴۳۱    
۳. الحدائق الناضرة ج۱۶، ص۲۹۲    
۴. المعتمد فی شرح المناسک ج۵، ص۶۳
۵. مدارک الأحکام ج۸، ص۲۱۹ ۲۲۰    
۶. جواهرالکلام ج۱۹، ص۴۴۶    
۷. دلیل الناسک، ص۲۹۷    
۸. المعتمد فی شرح المناسک ج۵، ص۴۱ ـ ۴۳
۹. مهذب الأحکام ج۱۴، ص۱۳۷
۱۰. الحدائق الناضرة ج۱۶، ص۲۹۵    
۱۱. جواهر الکلام ج۱۹، ص۳۹۰ ۳۹۱    
۱۲. شرائع الإسلام ج۱، ص۲۰۲    
۱۳. مستند الشیعة ج۱۲، ص۱۵۹    
۱۴. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۱۰ ۴۱۷    
۱۵. الروضة البهیة ج۲، ص۲۶۳    
۱۶. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۱۷    
۱۷. مدارک الأحکام ج۸، ص۲۰۶    
۱۸. الحدائق الناضرة ج۱۶، ص۲۶۶    
۱۹. مناسک حج (مراجع)، ص۳۲۱
۲۰. براهین الحج ج۴، ص۱۰۹ ـ ۱۱۰
۲۱. کتاب الحج (محقق داماد) ج۳، ص۶۰۳
۲۲. الخلاف ج۲، ص۳۲۹ ۳۳۰    
۲۳. تذکرة الفقهاء ج۸، ص۱۳۰ ۱۳۱    
۲۴. جامع المقاصد ج۳، ص۲۰۶    
۲۵. تذکرة الفقهاء ج۸، ص۱۳۱    
۲۶. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۱۹    
۲۷. الحدائق الناضرة ج۱۶، ص۲۶۶    
۲۸. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۲۲    
۲۹. مستند الشیعة ج۱۲، ص۱۷۹    
۳۰. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۳۱ ۴۳۷    
۳۱. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۳۷    
۳۲. مناسک حج (مراجع)، ص۳۳۳
۳۳. مسالک الأفهام ج۲، ص۳۶۱    
۳۴. مستند الشیعة ج۱۲، ص۱۸۰ ۱۸۳    
۳۵. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۲۹ ۴۳۱    
۳۶. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۳۹ ۴۴۰    
۳۷. المعتمد فی شرح المناسک ج۵، ص۸۷
۳۸. مستند الشیعة ج۱۲، ص۱۷۰    
۳۹. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۲۲ ۴۲۳    
۴۰. مستند الشیعة ۱۲، ص۱۷۰    
۴۱. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۲۳ ۴۲۸    
۴۲. مستند الشیعة ج۱۲، ص۱۸۵    
۴۳. الحدائق الناضرة ج۱۶، ص۲۸۹    
۴۴. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۴۴ ۴۴۶    
۴۵. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۲۸ ۴۲۹    
۴۶. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۳۷ ۴۳۸    
۴۷. مدارک الأحکام ج۸، ص۲۱۵    
۴۸. براهین الحج ج۴، ص۱۱۶ ـ ۱۱۷
۴۹. جواهر الکلام ج۱۹، ص۴۳۸ ۴۳۹    
۵۰. المعتمد فی شرح المناسک ج۵، ص۹۶
۵۱. المعتمد فی شرح المناسک ج۵، ص۹۷
۵۲. التهذیب فی مناسک العمرة و الحج ج۳، ص۱۰۴ ـ ۱۰۷
۵۳. مستند الشیعة ج۱۲، ص۱۸۴ ۱۸۵    
۵۴. کتاب الحج (محقق داماد) ج۳، ص۶۳۵ ـ ۶۴۰
۵۵. تحریر الوسیلة ج۱، ص۴۳۹    
۵۶. تحریر الوسیلة ج۱، ص۴۳۹    
۵۷. مناسک حج (مراجع)، ص۳۲۷
۵۸. مناسک حج (مراجع)، ص۳۲۸
۵۹. جواهر الکلام ج۱۹، ص۲۵۱    
۶۰. جواهر الکلام ج۱۹، ص۲۵۷ ۲۵۸    
۶۱. مناسک حج (مراجع)، ص۴۴۴


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام ج‌۴، ص۴۵۳ - ۴۵۸‌    


رده‌های این صفحه : حج | سعی | فقه




جعبه‌ابزار