سبیل الله

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



هر کار خیر و نیک داراى‌مصلحت براى اسلام يا مسلمانان را سبيل اللَّه گویند. اين عنوان در باب زکات و به مناسبت در باب وقف و وصیت آمده است.


معنای لغوی

[ویرایش]

سبيل در لغت به معناى راه و سبیل الله به معناى راه خداوند متعال است.

معنای اصطلاحی

[ویرایش]

مراد از سبیل الله، راه منتهى به پاداش و رضای حق تعالی است. بنابر اين، سبيل اللَّه عبارت است از هر عمل نيكى كه موجب تقرب به خداوند است، به شرط آنكه علاوه بر برخوردارى از ثواب و تقرب به خداوند، مصلحتى بر آن مترتب باشد؛ خواه آن مصلحت در ارتباط با مسلمانان باشد، مانند ساختن پل، بیمارستان، مدرسه و مسجد و يا در ارتباط با اسلام و مجد و عظمت آن، همچون جهاد و يا تعظیم شعائر الهی، از قبيل تشکیل مجالس وعظ و بيان فضائل و مصائب اهل بیت عليهم السلام و فرستادن افراد به حج.
[۵] مدارک العروة، ج۲۲، ص۴۴۰.


اختلاف در مصلحت نوعی یا شخصی داشتن عمل نیک

[ویرایش]

در اينكه آيا لازم است مصلحت مترتب بر عمل نيک، مصلحت نوعی باشد، مانند مثالهاى ياد شده يا ترتب مصلحت شخصی نيز كفايت مى‌كند، مانند اصلاح بین زوج و زوجه يا پدر و فرزند، اختلاف است.
برخى قدما سبیل الله را به جهاد مشروع و مجاهدان اختصاص داده‌اند.

احکام سبیل الله

[ویرایش]


سبیل الله از مصارف زکات

[ویرایش]

از مصارف هشت گانه زکات، سبیل الله است. مراد از سبیل الله به قول مشهور، معناى عام آن- كه در بالا گذشت- مى‌باشد؛
ليكن برخى قدما آن را به جهاد اختصاص داده‌اند كه بدان اشاره شد.

← شرط ایمان در مستحقان زکات


در مستحقان زکات ایمان معتبر است و دادن زكات به غیر مؤمن (غیر شیعه دوازده امامی) جایز نيست؛ ليكن در سهم سبيل الله دادن آن به غير مؤمن به جهت دفع شر وى از مؤمنان جايز است.

← عدم شرط فقر در رزمندگان و مجاهدان


چنان كه در مستحق سهم سبیل الله از رزمندگان و مجاهدان، فقر و نیاز شرط نيست؛ از اين رو، پرداخت زکات از سهم ياد شده به آنان جايز است؛ هرچند بى نياز باشند؛

←← اختلاف در شرط و عدم شرط فقر در غیر رزمندگان و مجاهدان


ليكن بنابر قول به تعميم سبیل الله به غير مجاهدان، آيا در ساير مستحقان زكات از سهم سبيل اللَّه، نياز شرط است يا نه، مسئله اختلافى است.
برخى گفته‌اند: به كسى كه فقیر شرعی نيست (بالفعل يا بالقوه به اندازه هزينه يك سال زندگى مال دارد)، ليكن بدون دريافت زكات، توانايى رفتن به حج يا زیارت و مانند آن را ندارد، براى انجام دادن امور ياد شده مى‌توان از سهم سبيل اللَّه پرداخت كرد؛ بلكه حتى در صورت توانايى بر انجام دادن آنها بدون زكات، ليكن عدم اقدام بر آنها جز با پرداخت زكات، دادن زكات از سهم سبيل اللَّه به او جايز است.
البته در صورت صرف زكات از سهم سبيل الله در مصالح عمومی، همچون ساختن پل، مسجد و مدرسه، شكى در جواز استفاده افراد بى نياز نيست. محل اختلاف جايى است كه اين سهم به فردى داده شود كه در راه خیر و ثواب همچون حج و زيارت هزينه مى‌كند.
بنابر قول اختصاص سهم سبيل الله به جهاد، در صورت عدم جهاد؛ بايد اين سهم تا زمان پيدا شدن مورد مصرف آن حفظ شود؛ اما بنابر قول به تعمیم (قول مشهور) از آن در ساير مصارف استفاده مى‌شود.

صرف موقوفات فی سبیل الله در مصالح عمومی

[ویرایش]

اگر كسى مالى را وقف فی سبیل الله كند، به قول مشهور، بلكه به اجماع ادعا شده، فوايد و درآمد آن در همه راههاى خير و نيک صرف مى‌شود،
هرچند برخى قدما مصرف آن را به مجاهدان اختصاص داده‌اند.

صرف مال وصیت شده به فی سبیل الله در مصالح عمومی

[ویرایش]

چنانچه كسى مالى را براى سبيل اللَّه وصیت كند، به قول مشهور، بلكه به اجماع ادعا شده، در مصالح عمومى مسلمانان صرف مى‌شود.
برخى قدما گفته‌اند: در صورت عدم تعيين مورد مصرف، در راه كمك به مجاهدان هزينه مى‌شود و با نبود مجاهدان در ديگر راههاى خير، همچون کمک به نیازمندان، در راه ماندگان و دستگیری از سادات، هزينه مى‌گردد؛ بلكه بخش اعظم چنين مالى صرف كمك به سادات فقیر و در راه ماندگان از ايشان مى‌شود و آنچه باقى ماند در ديگر راههاى خير خرج مى‌شود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طرابلسی، عبدالعزیر بن براج، المهذب، ج۱، ص۱۶۹.    
۲. عاملی جبعی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام فی شرح شرائع الاسلام، ج۱، ص۴۱۹.    
۳. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۳۶۸.    
۴. خوئی، ابوالقاسم، موسوعة الخوئی، ج۲۴، ص۱۱۱-۱۱۴.    
۵. مدارک العروة، ج۲۲، ص۴۴۰.
۶. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۴، ص۱۲۰-۱۲۱.    
۷. خوئی، ابوالقاسم، موسوعة الخوئی، ج۲۴، ص۱۱۴.    
۸. سبزواری، عبدالاعلی، مهذب الأحکام فی بیان حلال و الحرام، ج۱۱، ص۲۱۲.    
۹. مفید، محمد بن محمد، المقنعة، ص۲۴۱.    
۱۰. دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز، المراسم العلویة فی النبویة، ص۱۳۲.    
۱۱. محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، ج۹، ص۸۹.    
۱۲. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۳۶۸.    
۱۳. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۳۷۰.    
۱۴. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۴، ص۱۲۴.    
۱۵. خوئی، ابوالقاسم، موسوعة الخوئی، ج۲۴، ص۱۳۴-۱۳۵.    
۱۶. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۳۷۱.    
۱۷. عاملی جبعی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام فی شرح شرائع الاسلام، ج۱، ص۴۲۰.    
۱۸. موسوی عاملی، محمد، مدارک الأحکام، ج۵، ص۲۳۱-۲۳۲.    
۱۹. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۲۰۱-۲۰۲.    
۲۰. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۳۷۰-۳۷۱.    
۲۱. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۴، ص۱۲۱.    
۲۲. خوئی، ابوالقاسم، موسوعة الخوئی، ج۲۴، ص۱۱۴-۱۱۶.    
۲۳. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۳۷۱-۳۷۲.    
۲۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۸، ص۱۰۳.    
۲۵. طوسی، ابن حمزه، الوسیلة، ص۳۷۱.    
۲۶. حلی، ابن ادریس، السرائر، ج۳، ص۱۸۷-۱۸۸.    
۲۷. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۲۲، ص۴۷۵.    
۲۸. مفید، محمد بن محمد، المقنعة، ص۶۷۴.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۴، ص۳۸۱-۳۸۴.    


رده‌های این صفحه : زکات | وصیت | وقف




جعبه‌ابزار