رکوع

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در حال ویرایش
رکوع خم شدن را می‌گویند و در شرع به خم شدن خاص در نماز اطلاق می‌شود. از احکام عنوان یاد شده به تفصیل در باب صلات سخن گفته‌اند.

فهرست مندرجات

۱ - رکوع در لغت و اصطلاح
۲ - حقیقت شرعی در رکوع
۳ - حکم تکلیفی
۴ - رکنیت
       ۴.۱ - تفصیل قدما
       ۴.۲ - زیاد کردن رکوع از روی سهو
۵ - واجبات رکوع
       ۵.۱ - انحناء
              ۵.۱.۱ - نهادن دستها بر زانوها
              ۵.۱.۲ - وجوب خم شدن متعارف
              ۵.۱.۳ - خم شدن زن در رکوع
              ۵.۱.۴ - قول در عدم تفاوت بین زن و مرد
              ۵.۱.۵ - نمازگزار ناتوان از خم شدن
              ۵.۱.۶ - عدم قدرت بر خم شدن در حال ایستاده
              ۵.۱.۷ - رکوع در حال نشسته
              ۵.۱.۸ - شرط انحنا به قصد رکوع
              ۵.۱.۹ - اگر مطلقا امکان خم شدن نباشد
       ۵.۲ - ذکر
       ۵.۳ - طمأنینه
              ۵.۳.۱ - طمأنینه هنگام ذکر مستحب
              ۵.۳.۲ - طمأنینه هنگام ذکر مطلق
              ۵.۳.۳ - ترک طمأنینه سهوا یا عمدا
              ۵.۳.۴ - رکن بودن طمأنینه در کلام قدما
              ۵.۳.۵ - منظور از رکن بودن در کلام قدما
              ۵.۳.۶ - طمأنینه در مسمای رکوع
       ۵.۴ - بلند کردن سر از رکوع و ایستادن
       ۵.۵ - طمأنینه پس از رکوع
       ۵.۶ - تکبیر
۶ - مستحبات رکوع
۷ - مکروهات رکوع
۸ - درک رکوع امام جماعت
۹ - درک رکعت دوم نماز جمعه در رکوع
۱۰ - نماز آیات به جماعت
۱۱ - پانویس
۱۲ - منبع

رکوع در لغت و اصطلاح

[ویرایش]

رکوع در لغت به معناى خم شدن و پایین انداختن سر، و در شرع، در خم شدن خاص به کار رفته است.
[۲] خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶.


حقیقت شرعی در رکوع

[ویرایش]

آیا رکوع به لحاظ معنا داراى حقیقت شرعی است؛ بدین معنا که در شرع مقدس مفهوم و معنایى جدید- غیر از معنای لغوی آن- پیدا کرده است، یا داراى حقیقت شرعى نیست، بلکه در شرع نیز در همان معناى لغوى به کار رفته و تنها قیودى در آن لحاظ شده است؟ مسئله اختلافی است.
[۵] خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶-۷.


حکم تکلیفى

[ویرایش]

رکوع از اجزای واجب نماز؛ اعم از فریضه و نافله است که در هر رکعت یک بار انجام مى‌گیرد، جز نماز آیات که در هر رکعت از آن پنج رکوع واجب است.

رکنیت

[ویرایش]

رکوع- علاوه بر وجوب- از ارکان نماز است؛ بدین معنا که ترک یا زیاد کردن آن حتى از روى سهو موجب بطلان نماز مى‌شود. البته در ترک سهوی، چنانچه قبل از دخول در رکن بعدى (سجود) متذکر شود، واجب است برگردد و آن را به جا آورد. در این صورت نمازش صحیح است؛ اما اگر پس از دخول در رکن بعدى متذکر گردد، به قول مشهور نمازش باطل است؛ خواه در دو رکعت نخست باشد یا دو رکعت پایانى نمازهای چهار رکعتی.

← تفصیل قدما


برخى قدما میان دو رکعت نخست و دو رکعت آخر تفصیل داده و گفته‌اند: اگر در دو رکعت آخر، پس از هر دو سجده متذکر شود، بر مى‌گردد و رکوع را به جا مى‌آورد و سجده را دوباره انجام مى‌دهد و در این صورت نمازش صحیح است.
جریان حکم یاد شده در رکعت دوم نیز از برخى قدما نقل شده است.
بلکه از برخى دیگر از آنان تعمیم حکم یاد شده به همه رکعتها نقل شده است.

← زیاد کردن رکوع از روی سهو


زیاد کردن رکوع از روى سهو بنابر قول مشهور- که ترک سهوى آن را موجب بطلان نماز مى‌دانند- حکم ترک سهوى رکوع را دارد، مگر در نماز جماعت که چنانچه مأموم پیش از امام سر از رکوع بردارد، بنابر قول مشهور واجب است دوباره به رکوع رود و از امام متابعت کند.

واجبات رکوع

[ویرایش]


← انحناء


خم شدن به اندازه‌اى که دستها به زانوها برسد؛ لیکن این مسئله که خم شدن باید به اندازه‌اى باشد که‌ گودى کف دست به زانو برسد یا رسیدن سر انگشتان کفایت مى‌کند، اختلافى است.
[۱۷] خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶-۱۱.


←← نهادن دستها بر زانوها


البته نهادن دستها بر زانوها در حال رکوع واجب نیست؛
هرچند برخى، احتیاط واجب را در نهادن دانسته‌اند.

←← وجوب خم شدن متعارف


خم شدن باید به گونه متعارف باشد. از این رو، خم شدن به یکى از دو پهلو و یا پایین آوردن باسن و بالا بردن زانوها و مانند آن صحیح نیست.

←← خم شدن زن در رکوع


برخى براى زن، خم شدن در حدى که دست به زانو برسد را واجب ندانسته و گفته‌اند: براى زن خم شدن به اندازه‌اى که دست به ران (بالاى زانو) برسد کفایت مى‌کند؛
بلکه آن را براى زن مستحب دانسته‌اند؛

←← قول در عدم تفاوت بین زن و مرد


لیکن در مقابل، برخى در مقدار واجب از انحنا تفاوتى بین مرد و زن قائل نشده‌اند؛ اما در مقدار مستحب (خم شدن به گونه‌اى که گودى دستها بر سر زانوها قرار گرفته و زانوها به عقب کشیده شوند) قائل به تفاوت شده و آن را تنها به مرد اختصاص داده‌اند.
[۲۹] خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶۰-۶۱.


←← نمازگزار ناتوان از خم شدن


نماز گزار ناتوان از خم شدن به مقدار واجب، تا حدّ ممکن خم مى‌شود؛
لیکن برخى، احتیاط را در خم شدن به اندازه ممکن و اشاره کردن با سر دانسته‌اند.
[۳۱] خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۳۴.

برخى دیگر احتیاط را در تکرار نماز به هر دو صورت؛ رکوع با خم شدن به مقدار ممکن و اشاره دانسته‌اند.

←← عدم قدرت بر خم شدن در حال ایستاده


کسى که ایستاده نماز مى‌گزارد چنانچه خم شدن براى رکوع برایش امکان‌پذیر نباشد، در صورتى که بتواند در حالت نشسته به رکوع رود، آیا براى او نشسته رکوع کردن واجب است یا ایستاده نماز خواندن و با سر اشاره کردن براى رکوع؟ مسئله محل اختلاف است.
[۳۴] خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۳۵-۳۶.

برخى، احتیاط را در گزاردن نماز به هر دو صورت دانسته‌اند.

←← رکوع در حال نشسته


کسى که نشسته رکوع مى‌کند باید به اندازه‌اى خم شود که صورتش برابر زانوهایش قرار گیرد و افضل، قرار گرفتن صورت محاذى محل سجده است.
برخى، بلند کردن رانها را نیز در حال رکوع واجب دانسته‌اند.
بعضى گفته‌اند: خم شدن به مقدارى که به نظر عرف رکوع در حال نشسته بر آن صادق باشد، کفایت مى‌کند.

←← شرط انحنا به قصد رکوع


آیا شرط است انحنا به قصد رکوع باشد یا شرط نیست؟ مسئله اختلافى است. بسیارى قائل به قول نخست اند. بنابر این قول، اگر نماز گزار به قصدى دیگر، همچون برداشتن چیزى از زمین خم شود، باید براى رکوع دوباره بایستد و سپس به رکوع رود.

←← اگر مطلقا امکان خم شدن نباشد


کسى که خم شدن برایش مطلقا؛ خواه ایستاده یا نشسته امکان ندارد، به قول مشهور براى رکوع با سر اشاره مى‌کند و در صورت عدم امکان آن، با دو چشم- به بستن آن به قصد رکوع و باز کردن به قصد بلند شدن از رکوع- رکوع مى‌کند.

← ذکر


بى شک ذکر خداوند متعال در رکوع واجب است؛ لیکن در اینکه گفتن هر ذکر مشتمل بر تنزیه و ستایش خداوند، همچون تکبیر، تهلیل و تسبیح
کفایت مى‌کند، یا خصوص تسبیح واجب است، اختلاف مى‌باشد. بنابر قول دوم، در کفایت مطلق تسبیح یا وجوب یک بار تسبیح کبری‌ (سُبحانَ رَبىَ العَظیمِ وَ بِحَمدِهِ) یا وجوب سه بار آن و یا تخییر بین یک بار تسبیح کبرى‌ و سه بار تسبیح صغری‌ (سُبحانَ اللَّه) اختلاف است؛ چنان که در تسبیح کبرى‌ آیا آوردن «وَ بِحَمدِهِ» واجب است یا گفتن «سُبحانَ رَبىَ العَظیم» کفایت مى‌کند؟ اختلاف مى‌باشد. بنابر قول دوم، افزودن آن مستحب خواهد بود. در حال ضرورت نیز گفتن یک بار «سُبحانَ اللَّه» کفایت مى‌کند.

← طمأنینه


واجب است بدن نماز گزار هنگام اداى ذکر واجب رکوع آرام و بی حرکت باشد.

←← طمأنینه هنگام ذکر مستحب


در وجوب طمأنینه هنگام گفتن ذکر مستحب، اختلاف است. بر وجوب آن ادعای اجماع شده است.

←← طمأنینه هنگام ذکر مطلق


البته نسبت به ذکرى که استحبابش مطلق است و اختصاص به نماز ندارد، طمأنینه در آن واجب نیست.

←← ترک طمأنینه سهوا یا عمدا


ترک عمدی طمأنینه هنگام ذکر واجب رکوع موجب بطلان نماز است. لیکن ترک سهوى آن موجب بطلان نماز نیست؛ ولى چنانچه قبل از سر برداشتن از رکوع متذکر گردد باید ذکر را با طمأنینه تکرار کند.

←← رکن بودن طمأنینه در کلام قدما


ظاهر کلام بعض قدما رکن بودن طمأنینه است؛

←← منظور از رکن بودن در کلام قدما


لیکن به گفته برخى، مقصود از رکن بودن در کلام بعض قدما در این مورد و دو مورد بعدى، وجوب طمأنینه، در مقابل قول به عدم وجوب آن است، نه آنکه همچون رکوع از ارکان نماز است که با ترک آن هرچند از روى سهو نماز باطل شود.

←← طمأنینه در مسمای رکوع


برخى گفته‌اند: فقدان طمأنینه در اصل (مسمای) رکوع، هرچند از روى سهو، موجب بطلان نماز است؛ لیکن با رعایت طمأنینه در اصل رکوع، ترک آن از روى سهو در حال ذکر موجب بطلان نماز نمى‌شود.
[۶۰] خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۲۸-۲۹.


← بلند کردن سر از رکوع و ایستادن


بنابر این، چنانچه نماز گزار بدون عذر و از روى عمد قبل از سربرداشتن از رکوع و ایستادن به سجده رود، نمازش باطل است؛ اما اگر از روى سهو باشد نماز باطل نمى‌شود؛ لیکن در صورتى که قبل از رفتن به سجده متذکر شود باید برگردد و بایستد و سپس به سجده رود.
ظاهر کلام برخى قدما رکن بودن این واجب است.

← طمأنینه پس از رکوع


واجب است نماز گزار پس از بلند شدن از رکوع راست بایستد و پس از آنکه بدنش آرام گرفت به سجده رود. بنابر این، ترک عمدى طمأنینه در حال ایستادن موجب بطلان نماز مى‌شود.
ظاهر کلام برخى قدما رکن بودن این طمأنینه است.

← تکبیر


به قول برخى قدما براى رفتن به رکوع، گفتن تکبیر واجب است. نظر مشهور استحباب آن است.

مستحبات رکوع

[ویرایش]

۱. به قول مشهور، تکبیر قبل از رکوع. برخى قدما قائل به وجوب آن شده‌اند.
۲. گذاشتن کف دستها بر سر زانوها با انگشتان باز.
۳. باز کردن و گشودن دستها از دو پهلو، مانند دو بال گشوده براى مرد و ترک آن براى زن.
۴. نهادن دست راست بر زانوى راست پیش از نهادن دست چپ بر زانوى چپ.
۵. کشیدن زانوها به عقب و صاف کردن پشت و موازى قراردادن گردن با آن.
۶. قرار دادن زانوها به موازات یکدیگر.
۷. فاصله انداختن بین پاها به اندازه یک وجب.
۸. به قول مشهور، نگاه‌کردن بین دو پا؛ لیکن برخى، بستن چشمها را درحال رکوع مستحب دانسته‌اند. برخى نیز قائل به تخییر بین نگاه کردن و بستن چشمها شده‌اند.
۹. تکرار ذکر رکوع و ختم آن به عدد فرد، همچون سه، پنج و هفت.
۱۰. خواندن دعاهای وارد شده قبل و بعد از ذکر واجب رکوع.
۱۱. گفتن ذکر صلوات بر محمد و آل محمد قبل یا بعد از ذکر واجب رکوع.
۱۲. گفتن «سَمِعَ اللَّهُ لِمَن حَمِدَهُ» بعد از سر برداشتن از رکوع.
۱۳. بلند کردن دستها بعد از رکوع پس از ایستادن به قول گروهى؛ مشهور آن را مستحب ندانسته‌اند. برخى تکبیر را نیز با بلندکردن دستها، مستحب دانسته‌اند.
۱۴. گذاشتن دستها بر روى رانها (بالاى زانوها) براى زن.

مکروهات رکوع

[ویرایش]

۱. موازى یکدیگر قرار ندادن گردن و پشت با فرو افکندن سر و کمان کردن پشت یا صاف کردن پشت و پایین انداختن سر و یا جلو دادن سینه و به داخل بردن پشت، همچون زین اسب.
۲. چسباندن دستها به پهلو براى مرد.
۳. کمان کردن زانوها و عقب کشیدن پشت به تصریح برخى.
۴. نهادن دستها بر یکدیگر و نیز بین زانوها. ظاهر کلام برخى حرمت آن است.
۵. خارج کردن دستها از آستین و قراردادن در زیر لباس.
۶. تلاوت قرآن.

درک رکوع امام جماعت

[ویرایش]

به قول مشهور، درک رکوع امام جماعت یک رکعت محسوب مى‌شود.

درک رکعت دوم نماز جمعه در رکوع

[ویرایش]

همچنین به قول مشهور، کسى که در نماز جمعه به رکوع رکعت دوم نماز رسیده، نماز جمعه را درک کرده و باید رکعت دوم نمازش را خود بخواند.

نماز آیات به جماعت

[ویرایش]

به قول مشهور، در نماز آیات به جماعت، مأموم نمى‌تواند پس از رکوعِ نخست؛ اعم از رکعت اول و دوم، به امام اقتدا کند؛ بلکه باید قبل یا در اثناى اولین رکوع اقتدا نماید.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۸، ص۲۳۴.    
۲. خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶.
۳. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۸، ص۲۳۶.    
۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۷۴.    
۵. خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶-۷.
۶. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۶۹.    
۷. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۳۷.    
۸. عاملی، محمد بن مکی، غایة المرام، ج۱، ص۱۴۲.    
۹. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۶۹.    
۱۰. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۲، ص۲۴۳.    
۱۱. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، ج۱، ص۱۰۹.    
۱۲. حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة، ج۲، ص۳۶۳.    
۱۳. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، ج۱، ص۱۱۹.    
۱۴. طباطبایی حکیم، محسن، مستمسک العروة، ج۷، ص۲۶۹-۲۷۱.    
۱۵. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۸، ص۲۳۶-۲۳۸.    
۱۶. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۷۳.    
۱۷. خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶-۱۱.
۱۸. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۸، ص۲۳۷.    
۱۹. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۳۹.    
۲۰. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ۵۳۷.    
۲۱. مفید، محمد بن محمد، المقنعة، ص۱۱۱.    
۲۲. طوسی، محمد بن حسن، النهایة، ص۷۳.    
۲۳. طوسی، ابن حمزه، الوسیلة، ص۹۵.    
۲۴. محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، ج۲، ص۳۶۳.    
۲۵. کتاب حلی، ابن ادریس، السرائر، ج۱، ص۲۲۵.    
۲۶. عاملی، محمد بن مکی، الألفیة و النفلیة، ص۱۱۹.    
۲۷. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۷۳-۷۴.    
۲۸. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۴۶.    
۲۹. خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۶۰-۶۱.
۳۰. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۷۶.    
۳۱. خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۳۴.
۳۲. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۳۹-۵۴۰.    
۳۳. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۴۰.    
۳۴. خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۳۵-۳۶.
۳۵. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۴۰.    
۳۶. موسوی گلپایگانی، محمدرضا، هدایة العباد، ج۱، ص۱۵۵.    
۳۷. عاملی جبعی، علی بن احمد، مسالک الأفهام، ج۱، ص۲۰۲.    
۳۸. موسوی عاملی، محمد، مدارک الأحکام، ج۳، ص۳۳۰.    
۳۹. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۹، ص۲۶۲-۲۶۳.    
۴۰. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۵۱.    
۴۱. محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، ج۲، ص۲۰۵.    
۴۲. عاملی جبعی، علی بن احمد، مسالک الأفهام، ج۱، ص۲۰۲.    
۴۳. مقدس اردبیلی، احمد، مجمع الفائدة، ج۲، ص۱۹۲.    
۴۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۹، ص۲۶۲-۲۶۳.    
۴۵. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۷۷-۷۹.    
۴۶. موسوی عاملی، محمد، مدارک الأحکام، ج۴، ص۲۳۴.    
۴۷. نراقی، احمد، مستند الشیعة، ج۷، ص۱۰۱.    
۴۸. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۴۳.    
۴۹. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۸، ص۷۹-۸۰.    
۵۰. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۸، ص۲۴۱.    
۵۱. طباطبایی، علی، ریاض المسائل، ج۳، ص۳۷۶.    
۵۲. طباطبایی، علی، ریاض المسائل، ج۳، ص۴۲۹.    
۵۳. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۸۹-۹۷.    
۵۴. طباطبایی حکیم، محسن، مستمسک العروة، ج۶، ص۱۴۳-۱۴۴.    
۵۵. طباطبایی حکیم، محسن، مستمسک العروة، ج۶، ص۳۰۴.    
۵۶. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۳۹.    
۵۷. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۲، ص۲۷۵-۲۷۶.    
۵۸. طوسی، محمدحسن، الخلاف، ج۱، ص۳۴۸.    
۵۹. صمیری، مفلح بن حسن، تلخیص الخلاف، ص۱۱۹-۱۲۰.    
۶۰. خویی، ابوالقاسم، مستند العروة (الصلاة)، ج۴، ص۲۸-۲۹.
۶۱. محقق کرکی، علی بن حسین، الرسائل، ج۳، ص۲۷۶.    
۶۲. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۸۷-۸۸.    
۶۳. طوسی، محمدحسن، الخلاف، ج۱، ص۳۵۱.    
۶۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۸۸.    
۶۵. طوسی، محمدحسن، الخلاف، ج۱، ص۳۵۱.    
۶۶. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۱۰۱-۱۰۳.    
۶۷. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ۱۰، ص۱۰۱-۱۰۳.    
۶۸. دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز، المراسم العلویة، ص۶۹.    
۶۹. طوسی، محمدحسن، الخلاف، ج۱، ص۳۱۴.    
۷۰. طوسی، محمدحسن، الخلاف، ج۱، ص۳۴۶.    
۷۱. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۱۰۴-۱۰۵.    
۷۲. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۵۲.    
۷۳. عاملی، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة، ج۱، ص۱۷۸.    
۷۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۱۰۶-۱۱۶.    
۷۵. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۵۲-۵۵۳.    
۷۶. طباطبایی حکیم، محسن، مستمسک العروة، ج۶، ص۳۳۸-۳۳۹.    
۷۷. عاملی، محمد بن مکی، الألفیة و النفلیة، ص۱۱۹.    
۷۸. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۱۱۶-۱۲۱.    
۷۹. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی‌، ج۲، ص۵۵۳.    
۸۰. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۳، ص۱۴۶.    
۸۱. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۴، ص۵۴.    
۸۲. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۴۶-۱۴۹.    
۸۳. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۴۴۵-۴۴۶.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۴، ص۱۲۸-۱۳۴.    


رده‌های این صفحه : ارکان نماز | رکوع | فقه | نماز




جعبه‌ابزار