روزیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



هر چیزی که مایه دوام زندگی مخلوقات زنده است را رزق و روزی گویند.


روزی در لغت[ویرایش]

"رزق" در لغت به معنی عطا و بخشش مستمر است [۱]
و از آن تعبیر به روزی میشود.

روزی در اصطلاح[ویرایش]

و در اصطلاح به هر چیزی که مایه دوام حیات مخلوقات زنده است، رزق گویند. در واقع رزق موهبت و بخششی است از ناحیه خدای متعال به بندگانش، بدون اینکه استحقاق آن را داشته باشند. [۲]

روزی دهنده بودن خدا[ویرایش]

« وَ مَا مِن دَابَّةٍ فیِ الْأَرْضِ إِلَّا عَلیَ اللَّهِ رِزْقُهَا...» [۳]
« هیچ جنبنده‏ای در زمین نیست مگر اینکه روزی او بر خداست!».
از این رو فرزندکشی را به خاطر ترس از تأمین مخارج آنان، حرام کرده است:
« وَ لَا تَقْتُلُواْ أَوْلَادَکُمْ خَشْیَةَ إِمْلَاقٍ نحنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِیَّاکمُ إِنَّ قَتْلَهُمْ کَانَ خِطا کَبِیرًا» [۴]
«و فرزندانتان را از ترس فقر، نکشید! ما آنها و شما را روزی می‏دهیم مسلماً کشتن آنها گناه بزرگی است!».
خدای متعال در استدلال بر عدم توانایی معبودانِ ساختگی مشرکان نسبت به روزی رساندن بر آنان چنین میفرماید:
« وَ یَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا یَمْلِکُ لَهُمْ رِزْقًا مِّنَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ شَیئا وَ لَا یَسْتَطِیعُون» [۵]
«آنها غیر از خدا، موجوداتی را می‏پرستند که هیچ رزقی را برای آنان از آسمانها و زمین در اختیار ندارند و توان این کار را نیز ندارند».
و مشرکان را که از پیش خود و بی اذن او، بخشی از رزق حلال را بر خود حرام کرده بودند مورد ملامت و سرزنش قرار داده است.
« قُلْ أَ رَءَیْتُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ لَکُم مِّن رِّزْقٍ فَجَعَلْتُم مِّنْهُ حَرَامًا وَ حَلَالًا قُلْ ءَاللَّهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلیَ اللَّهِ تَفْترونَ» [۶]
«بگو: آیا روزیهایی را که خداوند بر شما نازل کرده دیده‏اید، که بعضی از آن را حلال، و بعضی را حرام نموده‏اید؟! بگو: آیا خداوند به شما اجازه داده، یا بر خدا افترا میبندید (و از پیش خود، حلال و حرام می‏کنید؟!)».
واژه "رازق" و "رزّاق" به معنای حقیقی کلمه، تنها بر خدای متعال اطلاق می‏شود، و اگر در غیر او به کار رود، جنبه مجازی دارد. [۷]
«..وَ عَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ...» [۸]
«..پدران موظفند زنانی را که فرزندانشان را شیر می‏دهند بطور شایسته روزی دهند و لباس بپوشانند...».

اقسام رزق[ویرایش]

از آنجا که به هر گونه بهره‏ای را که خداوند نصیب بندگان می‏کند اعم از مواد غذایی، مسکن، پوشاک و یا علم، عقل، فهم، ایمان و اخلاص رزق گفته می‏شود، رزق تنها رزق مادی نیست بلکه شامل رزق معنوی
نیز میشود. قرآن در باره شهیدان می‏گوید:
«...بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ»
«...آنها زنده‏اند و نزد پروردگار شان روزی می‏برند». [۹]
روشن است که روزی شهیدان، آن هم در جهان برزخ، نعمتهای مادی نیست، بلکه همان مواهب معنوی است. [۱۰]

← رزق کریم
« فَالَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ لهم مَّغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ کَرِیم» [۱۱]
«آنها که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، آمرزش و روزی پر ارزشی برای آنهاست!».
در این آیه نعمتهای بهشت، رزق کریم نامیده شده است، [۱۲]
که مومنان خداترس [۱۳] [۱۴]
و دارای عمل صالح و مردان و زنان پاکدامن [۱۵] به عنوان پاداش الهی از آن بهره‌مند خواهند شد.
همچنین رزق کریم از آن مواهب الهی است که جهادگران و مهاجران و انصار به آن نوید داده شده‌اند.
« وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَاهَدُواْ فیِ سَبِیلِ اللَّهِ وَ الَّذِینَ ءَاوَواْ وَّ نَصَرُواْ أُوْلَئکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لهم مَّغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ» [۱۶]
«و آنها که ایمان آوردند و هجرت نمودند و در راه خدا جهاد کردند، و آنها که پناه دادند و یاری نمودند، آنان مؤمنان حقیقی‏اند برای آنها، آمرزشرحمت خدا) و روزی شایسته‏ای است».

← رزق معلوم
«إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِینَ أُوْلَئکَ لهمْ رِزْقٌ مَّعْلُومٌ» [۱۷]
«جز بندگان مخلص خدا (که از کیفرها برکنارند)! برای آنان (بندگان مخلص)‏ روزی معیّن و ویژه‏ای است».
"رزق معلوم" یعنی خداوند در بهشت برای بندگان مخلَص خود، رزقی میدهد که غیر از رزقِ دیگر بهشتیان است و هیچ شباهتی بر رزق دیگران ندارد، اگر چه نام رزق ایشان و رزق دیگران یکی است، به آن جهت که آنان جز به خدای تعالی به هیچ چیز دیگری وابستگی ندارند، نه به زینت زندگی دنیا و نه به نعمتهای آخرت، چرا که در دل ایشان غیر از خدا چیز دیگری وجود ندارد. [۱۸]

← رزق حسن
«وَ الَّذِینَ هَاجَرُواْ فیِ سَبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُواْ أَوْ مَاتُواْ لَیَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَیر الرَّازِقِین» [۱۹]
«و کسانی که در راه خدا هجرت کردند، سپس کشته شدند یا به مرگ طبیعی از دنیا رفتند، خداوند به آنها روزی نیکویی می‏دهد که او بهترین روزی‏دهندگان است!».
در این آیه "رزق حسن" را پاداش همه مهاجران الهی قرار داده، خواه به مقام شهادت رسیده باشند خواه در این راه به مرگ طبیعی از دنیا رفته باشند.
"رزق حسن" اشاره به نعمتهایی است که وقتی چشم انسان به آن می‏افتد، چنان مجذوب می‏شود که نمی‏تواند دیده از آن بر گیرد و به غیر آن نگاه کند، و تنها خدا قدرت دارد که چنین روزی را به کسی دهد. [۲۰]
همچنین در قرآن به مقام نبوت و به فایده‌های حلال درخت انگور، [۲۱] [۲۲] [۲۳] [۲۴]
رزق حسن اطلاق شده است.

تقوا عامل برخورداری از روزی بی‌حساب[ویرایش]

«...وَ مَن یَتَّقِ اللَّهَ یجعَل لَّهُ مخرَجًا وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یحتَسِبُ...» [۲۵]
«...و هر کس تقوای الهی پیشه کند، خداوند راه نجاتی برای او فراهم می‏کند. و او را از جایی که گمان ندارد روزی می‏دهد...».

مشیت روزی رسانی الهی[ویرایش]

«لَهُ مَقَالِیدُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَاءُ وَ یَقْدِرُ إِنَّهُ بِکلُ شیَءٍ عَلِیم‏» [۲۶]
«کلیدهای آسمانها و زمین از آن اوست روزی را برای هر کس بخواهد گسترش میدهد یا محدود می‏سازد او به همه چیز داناست».
بر اساس بخش اخیر آیه «إِنَّهُ بِکلُ شیَءٍ عَلِیم‏» توسعه و تنگی روزیِ بندگان از روی حکمت و علم الهی است. [۲۷]

شرائط اراده خدا در نوع روزی[ویرایش]

البته اراده خدا در زمینه وسعت و تنگی روزی، مشروط به شرائطی است که بر زندگی انسانها حکم ‏فرماست، و تلاش و کوشش و اخلاص و فداکاری، و به عکس سستی و تنبلی و بخل و آلودگی نیت، نقش تعیین کننده‏ای در آن دارد، به همین دلیل قرآن مجید کرارا انسان را در گرو سعی و کوشش و تلاش و فعالیت خود شمرده، و بهره او را از زندگی به میزان سعی و تلاشش می‏داند. [۲۸]
در حدیثی از امام صادق (ع) می‏خوانیم:
« لا تَکسَلوا فی طَلَبِ مَعایشِکم فَإنّ آباءَنا کانوا یَرکُضُون فیها و یَطلُبونَها» [۲۹]
«در طلب روزی و نیازهای زندگی تنبلی نکنید چرا که پدران و نیاکان ما به دنبال آن می‏دویدند و آن را طلب می‏کردند».
در آیه دیگری حکمت روزی رسانی خود را چنین بیان می کند.
«وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْاْ فیِ الْأَرْضِ وَ لَکِن یُنزلُ بِقَدَرٍ مَّا یَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِیرُ بَصِیر» [۳۰]
«هر گاه خداوند روزی را برای بندگانش وسعت بخشد، در زمین طغیان و ستم می‏کنند از این رو به مقداری که می‏خواهد (و مصلحت می‏داند) نازل می‏کند، که نسبت به بندگانش آگاه و بیناست!».

ویژگیهای رزق بهشت[ویرایش]

رزق و روزی بهشت به خاطر خصوصیات خاصی که دارد دارای ویژگیها خاصی نیز می‌باشد.

← با ارزش تر از تمام نعمتهای دنیایی
«وَ لَا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیَ‏ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنهمْ زَهْرَةَ الحیَوةِ الدُّنْیَا لِنَفْتِنهمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیر وَ أَبْقَی‏» [۳۱]
«و هرگز چشمان خود را به نعمتهای مادّی، که به گروه‏هایی از آنان داده‏ایم، میفکن! اینها شکوفه‏های زندگی دنیاست تا آنان را در آن بیازماییم و روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است!».
مقابله "رزق ربک" با "زَهْرَةَ الحیَوةِ الدُّنْیَا" گویای آخرتی بودن آن است. [۳۲]
در آیه دیگری رزق دنیا را در مقابل رزق آخرت متاعی بیش نمیداند.
«اللَّهُ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَاءُ وَ یَقْدِرُ وَ فَرِحُواْ بِالحیَوةِ الدُّنْیَا وَ مَا الحیَوةُ الدُّنْیَا فیِ الأخِرَةِ إِلَّا مَتَاع»‏ [۳۳]
«خدا روزی را برای هر کس بخواهد (و شایسته بداند) وسیع، برای هر کس بخواهد (و مصلحت بداند،) تنگ قرار می‏دهد ولی آنها [۳۴]     به زندگی دنیا، شادخوشحال) شدند در حالی که زندگی دنیا در برابر آخرت، متاع ناچیزی است!».

← جاودانگی و پایان ناپذیری
«جَنَّاتِ عَدْنٍ مُّفَتَّحَةً لهمُ الْأَبْوَاب‏...إِنَّ هَذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِن نَّفَاد» [۳۴] [۳۵]
«باغهای جاویدان بهشتی که درهایش به روی آنان گشوده است... این روزی ما است که هرگز آن را پایانی نیست!».

← بهره مندی تمام وقت بهشتیان
«...وَ لهمْ رِزْقُهُمْ فِیهَا بُکْرَةً وَ عَشِیًّا» [۳۶]
«...و هر صبح و شام، روزی آنان در بهشت مقرّر است». [۳۷]
آمدن رزق در صبح و شام، کنایه از آمدنِ آن پشت سر هم و بدون انقطاع است‏. [۳۸]

منابع رزق[ویرایش]

در ذیل به منابع رزق می‌پردازیم.

← آسمان
«هُوَ الَّذِی یُرِیکُمْ ءَایَاتِهِ وَ یُنزَِّلُ لَکُم مِّنَ السَّمَاءِ رِزْقًا وَ مَا یَتَذَکَّرُ إِلَّا مَن یُنِیبُ» [۳۹]
«او کسی است که آیات خود را به شما نشان می‏دهد و از آسمان برای شما روزی (با ارزشی) می‏فرستد تنها کسانی متذکّر این حقایق می‏شوند که بسوی خدا باز می‏گردند».
منظور از این رزق آسمانی باران است که بوسیله آن گیاهان میروید که روزی بندگان است و علّت اینکه باران را رزق نامیده، آن است که باران سبب روزی است‏. [۴۰]

← زمین
«قُلْ مَن یَرْزُقُکُم مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ...» [۴۱]
«بگو: چه کسی شما را از آسمان و زمین روزی می‏دهد؟...».
روزی دادن از زمین به معنای این است که زمین محل رویشِ گیاهان و درختان و انواع متعدد مواد غذایی است.

پانویس[ویرایش]
 
۱. المفردات فی غریب القرآن، ماده رزق، ج۱، ص۱۹۴.    
۲. ترجمه المیزان، ج۳، ص۲۱۴.    
۳. هود/سوره۱۱، آیه۶.    
۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۳۱.    
۵. نحل/سوره۱۶، آیه۷۳.    
۶. یونس/سوره۱۰، آیه۵۹.    
۷. تفسیر نمونه، ج‌۸، ص۲۷۶.    
۸. بقره/سوره۲، آیه۲۳۳.    
۹. آل عمران/سوره۳، آیه۱۶۹.    
۱۰. تفسیر نمونه، ج‌۹، ص۱۸.    
۱۱. حج/سوره۲۲، آیه۵۰.    
۱۲. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌۷، ص۱۴۳.    
۱۳. انفال/سوره۸، آیه۲.    
۱۴. انفال/سوره۸، آیه۴.    
۱۵. نور/سوره۳۴، آیه۲۶.    
۱۶. انفال/سوره۸، آیه۷۴.    
۱۷. صافات/سوره۳۷، آیه۴۰-۴۱.    
۱۸. ترجمه المیزان، ج‌۱۷ ص۲۰۴.    
۱۹. حج/سوره۲۲، آیه۵۸.    
۲۰. مجمع البیان، ج‌۷، ص۱۴۷.    
۲۱. هود/سوره۱۱، آیه۸۸.    
۲۲. ترجمه المیزان، ج۱۰، ص۵۴۸.    
۲۳. نحل/سوره۱۶، آیه۶۷.    
۲۴. ترجمه المیزان، ج۱۲، ۴۱۸.    
۲۵. طلاق/سوره۶۵، آیه۲-۳.    
۲۶. شوری/سوره۴۲، آیه۱۲.    
۲۷. ترجمه المیزان، ج‌۱۸، ص۳۴.    
۲۸. تفسیر نمونه، ج‌۱۰، ص۲۰۵.    
۲۹. من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۱۵۷.    
۳۰. شوری/سوره۴۲، آیه۲۷.    
۳۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۳۱.    
۳۲. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۴، ص۲۳۸.    
۳۳. رعد/سوره۱۳، آیه۲۶.    
۳۴. ص/سوره۳۸، آیه۵۰.    
۳۵. ص/سوره۳۸، آیه۵۴.    
۳۶. مریم/سوره۱۹، آیه۶۲.    
۳۷. فرهنگ قرآن،هاشمی، اکبر، ج۱۴، ص۴۷۲.
۳۸. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۴، ص۷۹.    
۳۹. غافر/سوره۴۰، آیه۱۳.    
۴۰. مجمع البیان، ج۸، ص۴۳۰.    
۴۱. یونس/سوره۱۰، آیه۳۱.    


منبع[ویرایش]
دانشنامه موضوعی قرآن.    


رده‌های این صفحه : قرآن شناسی | تفسیر | واژگان قرآنی




جعبه‌ابزار