روان‌شناسی (روش‌های تحقیق)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در اکثر دانش‌ها، حقیقت با به‌کارگیری روش‌های علمی (Scientific methods) به دست می‌آید. البته روش‌های پژوهشی آنها یکسان نیستند بلکه هر دسته از آنها به روش خاص خود تحقیق می‌شوند.
روان‌شناسی نیز که یکی از پردامنه‌ترین و کوشاترین علوم انسانی است، دارای روش علمی خاص خود است و همین روش علمی است که به کار می‌آید تا مطالعه علم رفتار را از دشواری برهاند. آنچه علم را تعریف می‌کند موضوع تحقیق آن نیست بلکه روش تحقیق آن است.
علمی بودن یا نبودن رویکرد مهم است. در انتخاب شیوه پژوهش، روش‌هایی وجود دارد که در کسب، طبقه‌بندی، کاربرد و ارزش اطلاعات از لحاظ توانایی تشخیص متفاوتند.
[۱] عظیمی، سیروس، اصول روان‌شناسی عمومی، تهران، دهخدا، چاپ دهم، ص۴۰.

عمده‌ترین روش‌های تحقیق در روان‌شناسی، روش مشاهده طبیعی، روش زمینه‌یابی و ... است که در این مقاله به‌طور اختصار مورد بررسی قرار می‌گیرد.


روش مشاهده طبیعی

[ویرایش]

روش مشاهده طبیعی (Case study) یکی از روش‌های تحقیق در روان‌شناسی است. مطالعه رفتار موجود زنده در وضع کاملا طبیعی انجام می‌گیرد. آزمایش‌گر نباید هیچ‌گونه مداخله‌ای در وقوع رفتار داشته باشد، بلکه همچون ناظری تیزبین چگونگی و دگرگونی‌های رفتار را گزارش می‌کند.
چون روش مشاهده طبیعی مستلزم دقت نظر و برداشت درست از رفتار در موقعیت طبیعی است، گاهی زمانی طولانی به خود اختصاص می‌دهد؛ مانند مطالعه رفتار کودک طی دوازده سال.
اگر مشاهده با دقت و بدون پیش‌داوری به‌عمل آید می‌توان از آن فرضیه ساخت و نیز آن را در اوضاع مشابه تعمیم داد. روش مشاهده طبیعی را نمی‌توان در همه آزمایش‌های روان‌شناسی به‌کار برد زیرا مطالعه برخی از رفتارها از راه کنترل و آزمایش نتیجه‌بخش است.
[۲] پارسا، محمد، زمینه نوین روان‌شناسی، تهران، بعثت، چاپ بیست و یکم، ص۱۶-۲۸.


روش زمینه‌یابی

[ویرایش]

روش زمینه‌یابی (Survey method) برای مطالعه موضوعاتی به‌کار می‌رود که محقق قصد تغییر یا دستکاری متغیرها را ندارد و اطلاعات را به همان صورتی که هستند به دست می‌آورد. برای مطالعه نگرش‌ها و نظرات آزمودنی‌ها با ابزار مصاحبه و پرسش‌نامه از روش زمینه‌یابی استفاده می‌شود.
[۳] علی اسماعیلی و شایسته گودرزی، مبانی روان‌شناسی عمومی، تهران، شلاک، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ص۳۲.


روش آزمایشی

[ویرایش]

در روش آزمایشی (Experimental method) معتبر، اطلاعات حاصل بر پایه تجربه‌های عینی و آزمایشگاهی به دست می‌آید. این روش مرز بین حقیقت و مجاز و درست و نادرست در بسیاری از مسایل روان‌شناسی را تعیین می‌کند.
اگر بخواهیم اثر عاملی را در عوامل دیگر بسنجیم آن را متغیر و عامل یا عوامل دیگر را ثابت نگه می‌داریم. محرک و پاسخ، متغیر وابسته، گروه آزمایشی، گواه و آزمودنی از ابزار لازم در این روش هستند.

روش بالینی (مطالعه موردی)

[ویرایش]

روش کلینیکی یا بالینی (Clinical method/case study) بیشتر توسط روان‌شناسان بالینی، روان‌پزشکان، مددکاران اجتماعی، مشاوران و راهنمایان تربیتی به‌کار گرفته می‌شود.
هدف از این روش کسب اطلاعات و تشخیص علت‌ها است. در این روش مطالعه به صورت فردی انجام می‌گیرد. بنابراین آنچه معلول علت خاصی است کلیت ندارد و به علت تفاوت‌های فردی نمی‌تواند تعمیم یابد و دیگران را نیز دربرگیرد.
با این همه روش بالینی یکی از متداول‌ترین روش‌هایی است که در روان‌شناسی غیرعادی، رفتار نابهنجار و عقب‌ماندگی ذهنی و تحصیلی به‌کار می‌رود و وسیله موثری برای تشخیص است.

روش آماری

[ویرایش]

در برخی از پژوهش‌های روان‌شناسی مانند سنجش رغبت‌ها، گرایش‌ها، هوش، حافظه، شخصیت اجتماعی، عاطفی و اخلاقی و هنگامی که همه افراد از نظر ویژگی مورد آزمایش بین صفر و صد قرار می‌گیرند، به‌کار می‌رود.
روش آماری (Statistical method) گاه برای توضیح و نتیجه‌گیری روش‌های چهارگانه پیشین نیز به‌کار می‌رود. در این روش به ترتیب این اعمال انجام می‌شود: شمارش، طبقه‌بندی، تعیین همبستگی، توضیح و تغییر نتایج. در واقع روش آماری فرضیه‌های روانی را از صورت کیفی به شکل کمی درمی‌آورد و با اعداد، ارقام و نمودار نمایش می‌دهد.
[۴] پارسا، محمد، زمینه نوین روان‌شناسی، تهران، بعثت، چاپ بیست و یکم، ص۱۶-۲۸.


روش روان‌کاوی

[ویرایش]

در روش روان‌کاوی روی این نکته تکیه می‌شود که پدیده‌های آگاه تنها بخش کوچکی از مجموعه روان را تشکیل می‌دهند. بنابراین هدف روان‌شناس این خواهد بود که ماهیت پدیده‌های ناآگاه را با روش تداعی آزاد (عنوان روش اصلی فروید) کشف کند.
زیرا معتقد است که این پدیده‌ها پویایی خاصی دارند و اثر آنها بر رفتار انسان بیشتر و شدیدتر از پدیده‌های آگاه است و به این طریق حقیقت را کشف می‌کند. علاوه بر این‌ها، روش‌های دیگری مانند طولی و عرضی، تاریخچه زندگی فرد و درون نگری نیز وجود دارد که کم‌وبیش در موارد خاصی به‌کار می‌رود.
[۵] گنجی، حمزه، روان‌شناسی عمومی، تهران، ساوالان، ۱۳۸۶، ص۵۶.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. عظیمی، سیروس، اصول روان‌شناسی عمومی، تهران، دهخدا، چاپ دهم، ص۴۰.
۲. پارسا، محمد، زمینه نوین روان‌شناسی، تهران، بعثت، چاپ بیست و یکم، ص۱۶-۲۸.
۳. علی اسماعیلی و شایسته گودرزی، مبانی روان‌شناسی عمومی، تهران، شلاک، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ص۳۲.
۴. پارسا، محمد، زمینه نوین روان‌شناسی، تهران، بعثت، چاپ بیست و یکم، ص۱۶-۲۸.
۵. گنجی، حمزه، روان‌شناسی عمومی، تهران، ساوالان، ۱۳۸۶، ص۵۶.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «روش‌های تحقیق در روان‌شناسی »، تاریخ بازیابی ۹۷/۱۲/۱۵.    






جعبه ابزار