رشدذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



رُشد در دو معنای توانایی حفظ مال و مصرف آن در راه درست و نمو به کار رفته است.
از این عنوان در باب حج و به مناسبت در بابهایی نظیر نکاح، وصیت و قضاء سخن گفته‌اند.


رشد به معنای اول در فقه

[ویرایش]

بسیاری از فقها رشد به معنای نخست را به توانایی حفظ و ساماندهی مال به هزینه کردن آن در راههای درست و عقلایی، بدون اسراف و تبذیر [۱] [۲] [۳] [۴] [۵]
و برخی، به ملکه نفسانی آن [۶] [۷] [۸] [۹]
تعریف کرده‌اند.

← وحدت دو تعریف در معنا


حقیقت دو تعریف به یک معنا بر می‌گردد؛ زیرا مراد کسانی که رشد را به ساماندهی و تباه نساختن مال تعریف کرده‌اند، داشتن ملکه‌ای است که در پرتو آن توانایی نگهداری مال و هزینه کردن آن در راه درست را داشته باشد، نه اینکه برای یک بار به طور اتفاقی چنین عملی از او بروز کند. [۱۰]

شرط عدالت در تحقق رشد

[ویرایش]

در اینکه در تحقق رشد، علاوه بر توانایی حفظ مال، عادل بودن شرط است یا نه اختلاف است. [۱۱] [۱۲] [۱۳] [۱۴]
قول دوم به اکثر، [۱۵] [۱۶] [۱۷] بلکه به مشهور [۱۸] نسبت داده شده است.

محجوریت کودک

[ویرایش]

کودک از تصرف در اموال خود به فروختن، اجاره دادن و مانند آن، محجور و ممنوع است و با رسیدن به سن بلوغ و برخورداری از رشد، از محجوریت خارج شده، اموالش در اختیار او قرار می‌گیرد.

← بالغ غیر رشید


اگر کودک به سنّ بلوغ برسد، امّا رشید نباشد، اموالش در اختیار او قرار نمی‌گیرد؛ [۱۹] [۲۰] [۲۱] [۲۲] [۲۳]

←← ازدواج بالغ غیر رشید


چنان که ازدواج بالغ غیر رشید بدون اذن ولی از آن جهت که مستلزم تصرف مالی (مهر) است، نافذ نیست؛ [۲۴]

← سقوط ولایت بعد از رشد پسر


لیکن با رسیدن به حدّ رشد، ولایت ولی نسبت به پسر ساقط می‌شود. [۲۵]

← سقوط ولایت نسبت به دختر رشیده


در سقوط آن نسبت به دختر بالغ رشید اختلاف است. [۲۶]

تصرف مالی در کارهای پسندیده

[ویرایش]

در اینکه تصرف مالی در کارهای پسندیده، از قبیل آزاد کردن بنده، صدقه دادن یا وصیت کردن به آن، مشروط به رشید بودن است یا نه، اختلاف است. قول دوم به مشهور نسبت داده شده است. [۲۷] [۲۸]

شنیدن دعوای مدعی در مسائل مالی و غیر مالی

[ویرایش]

شنیدن دعوای مدعی در مسائل مالی منوط به رشید بودن او است. آیا در غیر مسائل مالی، مانند ادعای قتل یا غصب نیز رشید بودن مدّعی شرط است؟ مسئله اختلافی است. [۲۹] [۳۰]

راههای اثبات رشد

[ویرایش]

دو راه برای اثبات رشد وجود دارد.

← آزمودن


رشد کودک با آزمودن وی ثابت می‌گردد؛ بدین گونه که مالی در اختیار او گذاشته می‌شود تا توانایی او بر حفظ مال و هزینه کردن آن، به دور از اسراف و تبذیر محرز گردد، یا زمام معامله‌ای به او واگذار می‌شود تا قدرت وی بر ساماندهی آن به گونه عقلایی و به دور از فریب خوردن آشکار گردد.

←← زمان آزمودن


زمان آزمودن پیش از بلوغ است؛ [۳۱]

←← صحت معامله آزمایشی


از این رو، در صحت معامله آزمایشی- به علّت بالغ نبودن طرف معامله- اختلاف شده است. برخی، چنین معامله‌ای را در صورت ممیز بودن کودک با اذن ولی او صحیح دانسته‌اند؛ [۳۲]
امّا برخی دیگر آن را صحیح ندانسته‌اند. [۳۳]

← شهادت شاهدان


راه دیگر ثبوت رشد، شهادت دو مرد عادل در پسر و دختر، و چهار زن یا چهار خنثای عادل و یا یک مرد و دو زن عادل در دختر است. [۳۴] [۳۵]

←← شهادت نزد حاکم یا نزد ولی


در صورت اثبات رشد به شهادت، آیا شهادت باید نزد حاکم شرع باشد و او حکم به ثبوت آن کند، یا شهادت نزد کسی که نگهدارنده مال کودک است نیز کفایت می‌کند؟ مسئله محلّ بحث است. [۳۶] [۳۷]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط،ج۲، ص۲۸۴.    
۲. حلی، مقداد بن عبد اللّٰه، التنقیح الرائع، ج۲، ص۱۸۱     .
۳. مقدس اردبیلی، احمد، مجمع الفائدة، ج۸، ص۱۵۵.    
۴. مقدس اردبیلی، احمد، مجمع الفائدة،ج۹، ص۱۹۴.    
۵. مکی عاملی، محمد بن جمال الدین، اللمعة الدمشقیة، ص۱۲۱.    
۶. حلی، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام، ج۲، ص۱۳۴.    
۷. حلی، ابن فهد، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، ج۲، ص۵۱۶.    
۸. عاملی جبعی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام، ج۴، ص۱۴۸.    
۹. محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد،ج۵، ص۱۸۳.    
۱۰. حسینی عاملی، جواد، مفتاح الکرامة فی شرح القواعد العلامه، ج۱۶، ص۴۰-۴۳.    
۱۱. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، ج۲، ص۲۸۴.    
۱۲. حلبی، حمزة بن علی، غنیة النزوع، ص۲۵۲.    
۱۳. حلی، ابن ادریس، السرائر، ج۳، ص۲۰۶.    
۱۴. بیهقی کیدری، محمد بن حسین، إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، ص۲۹۶.    
۱۵. سیوری، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۱۰۳.    
۱۶. حلی، ابن فهد، المقتصر فی شرح المختصر، ص۱۹۵.    
۱۷. صیمری، مفلح بن حسن، غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام، ج۲، ص۱۸۰.    
۱۸. مکی عاملی، محمد بن جمال الدین، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج۴، ص۱۰۲.    
۱۹. طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، ج۳، ص۲۸۳.    
۲۰. حلبی، حمزة بن علی، غنیة النزوع، ص۲۵۱.    
۲۱. محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج۲، ص۳۵۱.    
۲۲. مکی عاملی، محمد بن جمال الدین، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج۴، ص۱۰۱-۱۰۲.    
۲۳. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴.    
۲۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۵۶-۵۷.    
۲۵. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۱۸۵-۱۸۶.    
۲۶. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۱۷۴-۱۷۵.    
۲۷. محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، ج۱۰، ص۳۳.    
۲۸. طباطبایی حکیم، محسن، مستمسک العروة، ج۱۴، ص۵۸۴.    
۲۹. مقدس اردبیلی، احمد، مجمع الفائدة، ج۱۲، ص۱۱۵.    
۳۰. خویی، ابوالقاسم، مبانی تکملة المنهاج، ج۱، ص۴۳-۴۴.    
۳۱. عاملی جبعی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام، ج۴، ص۱۶۶.    
۳۲. حلی، حسن بن یوسف، تحریر الأحکام، ج۲، ص۵۳۶.    
۳۳. محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج۲، ص۳۵۴.    
۳۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۵۱.    
۳۵. عاملی جبعی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام، ج۴، ص۱۵۱.    
۳۶. مقدس اردبیلی، احمد، مجمع الفائدة، ج۹، ص۱۹۹.    
۳۷. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۵۱-۵۲.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علییهم السلام، ج۴، ص۹۹-۱۰۱.    


رده‌های این صفحه : حجر | فقه




جعبه‌ابزار