رجوع

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



رجوع در دو معنای مراجعه کردن به کسی و برگشتن به حالت قبلی استعمال شده که در فقه در ابواب مختلف به آن پرداخته شده است.
رجوع‏


معنای رجوع

[ویرایش]

مراجعه کسى به کسى دیگر، بازگشت به حالت پیشین را رجوع می گویند.

رجوع در فقه

[ویرایش]

عنوان رجوع به هر دو معنا در بسیارى از بابها نظیر اجتهاد و تقلید، صوم، تجارت، شرکت، مضاربه، عاریه، صدقات، هبه، وصیت، طلاق، شهادات و دیات به کار رفته است که به مهم‏ترین موارد آن اشاره می شود.

احکام رجوع بنابر معناى نخست

[ویرایش]


← رجوع به اهل خبره


از شیوه‏ هاى پذیرفته شده و پسندیده نزد عقلا که شارع مقدس نیز آن را تأیید کرده، رجوع جاهل به عالم در امور تخصصى است.

← دلیل مشروعیت تقلید


مهم‏ترین دلیل مشروعیت تقلید همین سیره عقلا است؛ چنان که راه شناخت صحیح موضوعات داراى حکم شرعی همچون اجتهاد، بیمارى مجوز براى افطار روزه، ارزش گذارى میزان خسارت و آسیب وارد شده بر آسیب دیده در جنایات ، رجوع به کارشناس و متخصص در آن موضوع است .

احکام رجوع بنابر معناى دوم‏

[ویرایش]


← رجوع در عقود


رجوع در عقود به معناى فسخ و برهم زدن آنها است.

←← اقسام عقود


عقود به دو قسم جایز و لازم تقسیم مى‏شود. در عقود جایز، مانند عاریه، وصیت، شرکت و مضاربه، رجوع جایز است و در عقود لازم، همچون بیع، رجوع جایز نیست، مگر با یکىاز اسباب فسخ، همچون خیار یا توافق دو طرف معامله بر اقاله .

← رجوع در هبه


در هبه به پدر، مادر و فرزند، رجوع جایز نیست. همچنین است در هبه به سایر خویشاوندان بنابر قول مشهور، بلکه بر آن ادعاى اجماع شده است.
در هبه به غیر خویشاوندان، در صورتى که در عوض آن چیزى داده نشده و عین آن نیز باقى باشد، رجوع جایز است و در صورت تلف شدن عین و نیز به قول مشهور، در صورت تصرف در عین به غیر تلف، رجوع جایز نیست.

← رجوع در صدقه


بنابر قول مشهور، رجوع در صدقه پس از قبض آن توسط مستحق، جایز نیست.
[۶] غایة المرام ج۲، ص۳۹۰.
[۷] مفتاح الکرامة ج۱۸، ص۲۵۳


← رجوع از اذن


اذن دهنده مى‏ تواند از اذن خود بازگردد، مگر آنکه مانعى وجود داشته باشد، مانند کسى که اذن داده میت ى را در ملکش دفن کنند و پس از دفن از اذن خود بر گردد که حرمت نبش قبر مانع آن است .

← رجوع در عدّه


مردى که همسر خود را طلاق رجعی داده، در زمان عده مى‏تواند بدون عقد جدید به او رجوع و حکم طلاق را ملغى‏ کند. رجوع با قول، فعل یا هر دو محقق مى‏شود

← رجوع از شهادت



←← رجوع پیش از حکم


چنانچه گواهان پس از اقامه شهادت و پیش از اجراى حکم از شهادتشان بازگردند، به شهادت آنان ترتیب اثر داده نمى‏ شود. در این صورت اگر بگویند دروغ گفته‏ ایم، محکوم به فسق مى‏ شوند و در نتیجه شهادت مجدد آنها پذیرفته نمى‏شود؛ اما اگر بگویند اشتباه کرده‏ایم، محکوم به فسق نمى‏شوند؛ در این صورت آیا شهادت مجدد آنان پذیرفته مى‏شود یا نه؟ محل اختلاف است.

←← رجوع پس از حکم


اگر رجوع از شهادت پس از صدور حکم و پیش از اجراى آن باشد، در صورتى که متعلق حکم حدود باشد؛ خواه حق اللَّه، مانند زنا یا حق الناس، مانند قذف و یا مشترک بین آن دو، مانند سرقت، بنابر قول مشهور، حکم نقض مى‏شود؛ لیکن برخى گفته‏اند: نسبت به سایر آثار- غیر از حد- حکم نقض نمى‏شود، مانند حرمت مادر و خواهر در لواط ؛ حرمت گوشت حیوان وطی شده ؛ تقسیم مال مردى که حکم به ارتداد وى شده و نیز عدّه نگه داشتن همسر او.
[۱۴] تحریر الوسیلة ج۲، ص۴۵۲-۴۵۳
برخى، قصاص را نیز در حکم یاد شده ملحق به حدود کرده‏اند. ثبوت و عدم ثبوت دیه در این صورت محلّ اختلاف و اشکال است.
اگر متعلق حکم غیر حدود از حقوق باشد، در نقض حکم اختلاف است.بنابر قول به عدم نقض، ضمان تلف و تضییع حق بر عهده شهود خواهد بود.اگر رجوع شهود پس از اجراى حکم باشد، به قول مشهور، حکم مطلقا نقض نمى‏شود، حتى- بنابر قول مشهور- اگر متعلق شهادت، مال، و عین آن نیز موجود باشد؛ لیکن گواهان ضامن مى‏باشند؛ خواه متعلق شهادت، مال باشد یا غیر مال. بنابر این، مثل یا قیمت یا دیه و یا قصاص بر ایشان ثابت است. قول مقابل مشهور، نقض حکم در صورت بقاى مال و بازگرداندن آن به صاحبش مى‏باشد.



پانویس

[ویرایش]
 
۱. جواهر الکلام ج۲۷، ص۱۵۹.    
۲. جواهر الکلام ج۲۸، ص۲۵۶    
۳. جواهر الکلام ج۲۶، ص۳۰۱    
۴. جواهر الکلام ج۲۶، ص۳۵۵.    
۵. جواهر الکلام ج۲۸، ص۱۸۳-۱۸۷.    
۶. غایة المرام ج۲، ص۳۹۰.
۷. مفتاح الکرامة ج۱۸، ص۲۵۳
۸. جواهر الکلام ج۲۸، ص۱۲۹.    
۹. مسالک الأفهام ج۹، ص ۱۸۴.    
۱۰. جواهر الکلام ج۳۲، ص۱۷۹.    
۱۱. مسالک الأفهام ج۱۴، ص۲۹۶- ۲۹۷.    
۱۲. جواهر الکلام ج۴۱، ص۲۲۰-۲۲۱.    
۱۳. جواهر الکلام ج۴۱، ص۲۲۲-۲۲۳.    
۱۴. تحریر الوسیلة ج۲، ص۴۵۲-۴۵۳
۱۵. قواعد الأحکام ج۳، ص۵۰۹.    
۱۶. جواهر الکلام ۴۱/ ۲۲۳.    
۱۷. قواعد الأحکام ج۳، ص۵۰۹.    
۱۸. جواهر الکلام ج۴۱، ص۲۲۳.    
۱۹. مسالک الأفهام ج۱۴، ص۲۹۶-۲۹۹.    
۲۰. جواهر الکلام ج۴۱، ص ۲۲۰-۲۲۴.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۴، ص۷۲-۷۴.    


رده‌های این صفحه : اجتهاد و تقلید | روزه | شرکت | شهادات | صدقه | فقه | هبه




جعبه‌ابزار