ذبیح‌الله محلاتی مشتاق عسکری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ذبیح الله، سال ۱۳۱۰ هـ. ق. در خانواده‌ای مذهبی در شهر محلات دیده به جهان گشود. و قلب پدر و مادر خود را غرق در شادی نمود. هنوز به سن بلوغ نرسیده بود که پدرش را از دست داد و ضربه سنگینی بر روحیه او وارد آمد.وی در مقدمه اکثر تالیفاتش نسب خود را چنین بیان می‌کند: ذبیح الله بن محمدعلی بن علی اکبر بن اسماعیل بن اتابک عسکری محلاتی.

فهرست مندرجات

۱ - تحصیلات
۲ - هجرت به سامرا
۳ - بازگشت به تهران
۴ - استادان
       ۴.۱ - میرزا ابراهیم استهباناتی
       ۴.۲ - شیخ حسین رشتی
       ۴.۳ - شیخ عبدالحسین رشتی
       ۴.۴ - میرزا محمد عسکری تهرانی
       ۴.۵ - سید ابوتراب خوانساری
       ۴.۶ - امام خمینی
۵ - اجازه روایی
۶ - همراه انقلاب اسلامی
۷ - عشق به امام امت
۸ - ولایت فقیه
۹ - ویژگی‌ها
       ۹.۱ - دلباخته اهل بیت علیهم‌السّلام
       ۹.۲ - تبلیغ دین
       ۹.۳ - ذوق شعری
       ۹.۴ - نویسنده‌ای توانا
۱۰ - تالیفات
       ۱۰.۱ - کشف الغرور او مفاسد السفور یا وظیفه زنان
       ۱۰.۲ - ریاحین الشریعة، در ترجمه بانوان دانشمند شیعه
       ۱۰.۳ - مآثر الکبرا فی تاریخ سامرا
       ۱۰.۴ - اختران تابناک یا کشف الکواکب ۲ جلد
       ۱۰.۵ - کشف الغاشیه در زندگانی‌ام المؤمنین عایشه
       ۱۰.۶ - قضاوت‌های حضرت امیرالمؤمنین
       ۱۰.۷ - قلائد النحور فی وقایع الایام و الشهور، رجب شعبان
       ۱۰.۸ - فرسان الهیج
       ۱۰.۹ - سایر کتب وی
       ۱۰.۱۰ - آثار مخطوط
۱۱ - وفات
۱۲ - پانویس
۱۳ - منبع

تحصیلات

[ویرایش]

ذبیح الله
[۱] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ذبیح الله محلاتی، ص۲.
دروس مقدماتی را در شهر خود، محلات، آموخت. وی که مشتاق بود تا مراحل بالاتر علمی را بپیماید، در ماه محرم الحرام سال ۱۳۳۰ هـ. ق. به نجف اشرف مهاجرت نمود و دروس عالیه حوزوی را در محضر آیات عظام آقا میرزا ابراهیم استهباناتی ، فیروزآبادی، عبدالحسین رشتی ، حسین رشتی و... فراگرفت. وی از عالمانی چون میرزا حسین نایینی ، سید ابوالحسن اصفهانی ، آقا ضیاءالدین عراقی ، و حاج شیخ محمدجواد بلاغی (متوفای ۱۳۱۳ هـ. ش.) بهره‌های فراوان برد. او دوازده سال در نجف اشرف مشغول تحصیل بود و توانست به پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در علوم حوزوی و مطالعه احادیث و تفاسیر قرآن برسد.
[۲] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ذبیح الله محلاتی، ص۲.
[۳] سیمای سامرا، محمد صحتی سردرودی، ص۱۹۵.


هجرت به سامرا

[ویرایش]

پس از آن که میرزای بزرگ، سید محمدحسن شیرازی در سال (۱۲۹۱ هـ. ق.) به سامرا مهاجرت نمود و در آن جا، حوزه بزرگی تاسیس کرد، جمعی از طلاب و عالمان دینی که در نجف اشرف بودند به آن جا مهاجرت کردند و بر آبادانی آنجا افزودند. شیخ ذبیح الله پس از ۱۲ سال تحصیل در نجف اشرف در ماه شعبان سال ۱۳۴۱ هـ. ق. به سامرا مهاجرت نمود و به تحصیل در سطوح عالی و خارج فقه و تدریس در مراحل مقدماتی پرداخت. او دروس رجالی، حدیث و درایه را از محضر آیة الله میرزا محمد عسکری تهرانی فراگرفت و افتخار دامادی ایشان را نیز یافت.
[۴] اختران فروزان ری و تهران، ص۱۹۷.
مدتی نیز در کاظمین از محضر علامه سید حسن صدر کاظمینی استفاده کرد.
[۵] اختران فروزان ری و تهران، ص۱۹۷.
[۶] تذکرة المقابر، محمد شریف رازی، ص۱۹۷.

شیخ ذبیح الله محلاتی تا سال ۱۳۷۶ هـ. ق. حدود ۳۵ سال در سامرا زندگی کرد. او که محبت زیادی نسبت به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السّلام داشت، سال‌ها در کنار حرم شریف عسکریین (علیهما السلام) زیست و تحصیل و تحقیق کرد.
روزی از طرف کنسول ایران به ایرانیان مقیم سامرا اعلام شد که باید دارای شناسنامه و نام خانوادگی باشند، آقا میرزا محمد تهرانی و دامادهایش تصمیم گرفتند برای خود نام خانوادگی انتخاب کنند. در این جریان آقای میرزا محمد تهرانی به میرزا محمد شریف عسکری و آقای شیخ ذبیح الله محلاتی به شیخ ذبیح الله مشتاق عسکری و آقای میرزا حبیب الله اشتهاردی به میرزا حبیب الله مدرس عسکری نامیده شدند و به این ترتیب آن‌ها افتخار نسبت خود را به امامین عسکریین را در نام خانوادگی آشکار کردند.
[۷] ستارگان حرم، ج۷، ص۱۳۹.


بازگشت به تهران

[ویرایش]

محقق محلاتی پس از پایان تحصیلات در سال ۱۳۷۶ هـ. ق. به تهران مراجعت کرد و در مسجد مشیرالدوله واقع در خیابان خاوران اقامه نماز جماعت نمود و به ترویج دین و تبلیغ احکام و نشر معارف و آثار اهل بیت علیهم‌السّلام که از وظایف اصلی روحانیون است مشغول شد.
[۸] . اختران فروزان ری و طهران، ص۱۹۷-۱۹۹.


استادان

[ویرایش]

شیخ ذبیح الله محلاتی از محضر عالمانی استفاده کرده است که به مختصری از زندگی آنان اشاره می‌شود:

← میرزا ابراهیم استهباناتی


وی به حاج سید میرزا آقا استهباناتی معروف بود. و پس از فوت مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی، از مراجع تقلید نجف اشرف به شمار می‌آمد. که بسیاری از مردم فارس از ایشان تقلید می‌کردند. شیخ ذبیح الله محلاتی در کتاب اختران تابناک می‌نویسد: «وی مردی محقق، مدقق، متکلم (متخصص در علم کلام)، فقیه و دانشمند جامع علم معقول و منقول بود. او در نجف اشرف یکی از معلمین فقه و اصول حقیر بود. بنده در نجف اشرف رسائل شیخ انصاری را در مسجد هندی نزد او خواندم. به جان خودم قسم در این مدتی که من با وی معاشرت داشتم لغزشی از او ندیدم و نشنیدم. وی مردی خوش اخلاق، بخشنده، خوش بیان، کثیرالعلم، با ذکاوت، کشنده نفس، زاهد و از زخارف دنیوی بیزار بود.»
[۹] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۱، ص۱۳ - ۱۴.

شاگردان زیادی از جمله آیة الله مرعشی نجفی در محضر وی درس خوانده‌اند. از تالیفات او حاشیه بر « عروة الوثقی » به چاپ رسیده است. عاقبت پس از عمری تلاش و کوشش در نجف اشرف از دنیا رفت و در یکی از حجرات صحن مطهر امیرالمؤمنین علیه ‌السلام مدفون گردید.
[۱۰] . گنجینه دانشمندان، محمدشریف رازی، ج۳، ص۱۱۷ - ۱۱۸.


← شیخ حسین رشتی


وی از عالمان بزرگی بود که در نجف اشرف از درس شیخ مرتضی انصاری و پس از او از محضر شیخ راضی نجفی بهره برد. وی در سال ۱۲۹۱ هـ. ق. به همراه سید مجدد شیرازی به سامرا مهاجرت کرد و از ملازمان و شاگردان او گردید. پس از پایان تحصیلات به رشت بازگشت و مرجعیت آن سامان را به عهده گرفت. او در حدود سال ۱۳۱۰ هـ. ق. در رشت چشم از دنیا فرو بست.
[۱۱] نقباء البشر، آقا بزرگ تهرانی، ج۲، ص۵۰۰.


← شیخ عبدالحسین رشتی


عبدالحسین بن عیسی بن یوسف بن علی بن عبدالغنی رشتی. وی در سال ۱۲۹۲ هـ. ق. در کربلا به دنیا آمد. در چهارده سالگی با پدرش به رشت آمد و مقدمات را در شهر خود به پایان برد. سپس برای ادامه تحصیل در دروس سطح به تهران آمد و پس از ده سال تحصیل و تدریس در مدرسه صدر تهران در سال ۱۳۲۳ هـ. ق. به نجف اشرف مهاجرت نمود. و در شمار نزدیکان شیخ محمدکاظم خراسانی و سید محمدکاظم یزدی و شیخ الشریعه اصفهانی قرار گرفت. از خدمات او به حوزه بزرگ نجف، می‌توان به اصلاح و تنظیم دروس دینی حوزه نجف اشاره کرد.
او آثار و تالیفات زیادی دارد که به نام برخی از آن‌ها اشاره می‌شود: کشف الاشتباه، البیان فی تفسیر القرآن ، تعلیقات فقهیه در ۶ جلد، شرح الکفایه، ثمرات الاصول، القضاء، حاشیه مجمع البیان، موضوع العلم و... .
شیخ عبدالحسین رشتی سه فرزند داشت. ۱. حاج شیخ محمد رشتی از شاگردان برجسته آیة الله سید محسن حکیم که در حادثه حکومت بعث عراق اخراج و به مشهد منتقل شد و در همان جا در سال ۱۳۹۴ هـ. ق. فوت نمود. ۲. شیخ عبدالرسول رشتی از عالمان رشت و شاگردان میرزا حبیب الله رشتی بود و در سال ۱۳۳۰ هـ. ق. از دنیا رفت. ۳. شیخ عبدالله رشتی عالمی جلیل و حکیمی فاضل بود.
شیخ عبدالحسین رشتی پس از عمری تلاش در راه تقویت حوزه علمیه و طلاب در روز سه شنبه ۱۲ جمادی الثانی سال ۱۳۷۳ هـ. ق. در نجف اشرف بدرود حیات گفت و در وادی السلام در مقبره شخصی اش به خاک سپرده شد.
[۱۲] مع علماء النجف، سید محمد غروی، ج۲، ص۲۲۱.
[۱۳] گنجینه دانشمندان، ج۵، ص۱۷۸.


← میرزا محمد عسکری تهرانی


او در سال ۱۲۸۱ هـ. ق. در سامرا به دنیا آمد. سال‌ها به عنوان یکی از مدرسان عالی مقام در سامرا سکونت داشت. او یکی از شاگردان میرزای بزرگ و میرزای کوچک (میرزا محمدتقی شیرازی ) بود. از ویژگی‌های ایشان این است که وی تربیت شده دامان میرزای بزرگ بود. پس از وفات آقا رجبعلی تهرانی (پدر آیة الله میرزا محمد تهرانی) مادرش که بانویی دانشمند و در حسابرسی بسیار آگاه و کاردان و امین بود، عهده دار بخشی از امور دفتر وجوهات میرزای بزرگ شد. و سرانجام میرزای بزرگ با او ازدواج نمود. به این ترتیب آقا میرزا محمد تهرانی که در آن وقت کودک بود، تحت سرپرستی میرزای بزرگ و جزو تربیت شدگان و شاگردان وی قرار گرفت.
آیة الله میرزا محمد تهرانی با بانویی علویه به نام سیده عالیه که دختر یکی از علمای آن عصر به نام سید زین العابدین بود، ازدواج کرد و از او صاحب پنج دختر و سه پسر به نام‌های میرزا نجم الدین شریف عسکری، میرزا ابوالحسن و میرزا مهدی شد که دو نفر اول از علما بودند و هر سه وفات یافته‌اند.»
[۱۴] ستارگان حرم، ج۷، ص۱۳۸- ۱۳۹.
میرزا نجم الدین شریف عسکری سال‌ها در سامرا نماز جماعت اقامه می‌نمود و چندین سال به فرمان مرحوم سید محسن حکیم در «هارونیه بغداد» به ترویج دین مشغول بود. علامه میرزا محمد عسکری از شاگردان مبرز سید محمد فشارکی و محقق خراسانی و میرزا محمدتقی شیرازی بوده و از آن مرحوم اجازه اجتهاد مطلق داشته است.
وی تالیفاتی دارد از جمله: «مستدرک البحار» در ۶ جلد بزرگ، پیرامون اجازات « بحارالانوار » « صحیفة المهدیه »، که پیرامون ادعیه حضرت ولی عصر عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف نوشته شده است.
[۱۵] گنجینه دانشمندان، ج۲، ص۲۶۲.
او در سال ۱۳۶۱ هـ. ق. برای زیارت امام رضا علیه ‌السلام و حضرت فاطمه معصومه علیهاالسّلام به ایران سفر کرد. عاقبت این مرد عالم که به وی علامه می‌گفتند در سال ۱۳۷۱ هـ. ق. به رحمت ایزدی پیوست.
[۱۶] ستارگان حرم، ج۷، ص۱۳۸.
علامه سید مرتضی عسکری از محققان شهیر کشور، فرزند اوست.

← سید ابوتراب خوانساری


شیخ ذبیح الله محلاتی در اختران تابناک ، ضمن معرفی سید ابوتراب خوانساری می‌نویسد: «در نجف اشرف، علم رجال را در مسجد زرگرها نزد او ( سید ابوتراب خوانساری ) می‌خواندم.»

← امام خمینی


کسانی که به شرح حال این عالم گرانمایه اشاره کرده‌اند، نام امام خمینی را در ردیف استادان وی ذکر نکرده‌اند. اما خود وی در یکی از نوشته هایش ضمن نقل مطلبی می‌گوید: در درس امام خمینی در مسجد اعظم قم حاضر بودم: که نشان می‌دهد وی در سخنرانی‌های پرشور امام خمینی در روزهای آغاز انقلاب اسلامی و جریان پانزدهم خرداد نیز حضور می‌یافته است.
[۱۷] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۱۲.


اجازه روایی

[ویرایش]

شیخ ذبیح الله محلاتی هنگامی که در نجف اشرف به سر می‌برد، توانست از آیات عظام: میرزا حسین نایینی و سید ابوالحسن اصفهانی، سید حسن صدر کاظمی و آقا بزرگ تهرانی اجازه روایی دریافت کند.
[۱۸] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۲.


همراه انقلاب اسلامی

[ویرایش]

شیخ ذبیح الله محلاتی در ایام انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در تهران به سر می‌برد، اگر چه از مبارزات و فعالیت‌های او در این باره اطلاعاتی در دست نیست و شاید به سبب کهنسالی، توان چنین فعالیت‌هایی را نداشته است اما در آثارش نکات قابل توجهی به چشم می‌خورد که نشانگر خشنودی او از انقلاب ایران و حمایت او از مستضعفان است. او در آثارش، خصوصا آثاری که بعد از انقلاب به چاپ رسانیده است ظلم‌های رضا شاه و محمدرضا شاه را یادآور می‌شود و از کشف حجاب و تبعید و توبیخ علمای اسلام به عنوان بزرگترین ستم‌ها یاد می‌کند.
وی پس از یادآوری نام وزیران دوران رضا شاه از قبیل: ذکاءالملک، معروف به محمدعلی فروغی ، حسنعلی منصور، دکتر محمد مصدق ، حسین علاء و... در تشریح کارهای محمدرضا شاه می‌نویسد: «این جماعت که هر یک نخست وزیر شدند در مدت وزارت خود نفعی به ایران نرسانیدند و همه شاگرد آمریکا بودند و شاه آریامهر رئیس شاگردها بود.»
او ضمن انتقاد از شاه می‌نویسد: ـ... وی با دین مقدس اسلام معارض بود، اگر چه اقرار لسانی داشت، ولی عملا مخالف بود، مذهب زردتشتی را ترویج می‌کرد و او را پیغمبر گرامی ایران می‌دانست.»
[۱۹] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۵.

وی به مبارزات امام در مقابل تاراج نفت توسط آمریکا اشاره می‌کند و می‌گوید: «اتفاقا حقیر روزی در مسجد اعظم قم که ایشان درس می‌گفتند پای درس حاضر بودم که فرمود: شاه ما را به آمریکا فروخت. ثروت ما را در اختیار یهودی‌ها قرار داد و کلمات دیگر که فراموش کرده‌ام. به واسطه این کلمات این مرد بزرگ را به ترکیه تبعید کردند.»
[۲۰] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۱۲.


عشق به امام امت

[ویرایش]

او که عاشق حقیقت راستین بود هنگامی که شنید امام در سال ۱۳۵۷ ش. پس از سال‌ها تبعید به ایران باز می‌گردد، بی اختیار اشک از چشمانش جاری شد. که نشانگر علاقه زیاد وی به امام بود.
[۲۱] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۱۴.

وی در جای دیگر از زندگی نامه امام به شجاعت ملت ایران در برابر رژیم پهلوی اشاره می‌کند و می‌نویسد: «حقیر که شجاعت و صبر و ثبات ملت ایران را دیدم به یاد حدیث مروی از موسی بن جعفر (علیهما السلام) افتادم که فرموده: مردی از اهل قم مردم را به سوی خدا دعوت می‌کند. قومی با او همراهی کنند مانند پاره‌های آهن و صرصر عاصف و باد مخالف آن‌ها را نلغزاند. از جنگ با دشمن ملول نمی‌شوند و ترسی در دل آن‌ها راه ندارد، بر خدا توکل دارند و عاقبت از (آن)متقین است.
[۲۲] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۲۰.


ولایت فقیه

[ویرایش]

شیخ ذبیح الله محلاتی پس از ذکر تاریخ رای مردم به جمهوری اسلامی و حکومت ولی فقیه ، ضمن تایید این حکومت، کتاب کوچکی که در برابر مخالفان چاپ شده می‌ستاید و متن کامل آن را می‌آورد که قسمتی از آن چنین است: « ولایت فقیه که امتداد ولایت حضرت محمد صلی ‌الله ‌علیه‌ و‌ آله ‌و سلّم است برای ایصال به حق و تطهیر زمان و تصحیح جامعه و تهذیب رهبری، اینک به دست منتخبین امت در قانون اساسی به تصویب رسیده است. تا عزت قومی و قدرت معنوی و تشکل معنوی تباه نشود و شعله‌های تشیع فرو نمیرد و شیعه که جریان اصیل حماسه کلی اسلام است در برابر امپریالیسم شرق و غرب و صهیونیسم، قدرت تعهد و مقاومت را از دست ندهد و این ولایت برای عزت قرآن و شکوه قبله و حشمت اسلام و حقوق خلق‌ها بسی گرانبهاست....»
[۲۳] اختران تابناک، ص۲۰.


ویژگی‌ها

[ویرایش]


← دلباخته اهل بیت علیهم‌السّلام


در پایان کتاب قضاوت‌های حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام اشعار زیبایی در مدح و منقبت اهل بیت علیهم‌السّلام آورده است که نشانگر علاقه خاص او به خاندان نبوت است.

← تبلیغ دین


علاوه بر آثار وی ـ که همگی آن‌ها به نوعی تبلیغ دین مبین اسلام هستند ـ او اهل منبر و سخنرانی نیز بود و مدتی را که در سامرا به سر می‌برد، هر سال ایام محرم و صفر به عشق اهل بیت علیهم‌السّلام و امام حسین علیه‌السّلام به کویت می‌رفت و وظیفه خود را در بیان احکام اسلام و شریعت محمدی انجام می‌داد.
[۲۴] کشف الغرور او مفاسد السفور، ص ب.


← ذوق شعری


وی شاعر نبوده است اما علاقه بسیاری به شعر داشته است و در بیشتر کتاب هایش به مناسبت موضوع، اشعار زیبایی را آورده است. مثلا در کتاب « ریاحین الشریعة » بیش از ۱۰ دیوان را بررسی نموده است و اشعار بسیاری پیرامون حجاب آورده است.

← نویسنده‌ای توانا


شیخ ذبیح الله محلاتی که بیشتر به خاطر آثارش شهرت دارد، دارای این ویژگی بود. او تتبع زیاد را سرلوحه کار خود قرار داده بود، چنانچه با مراجعه به آثار او مشهود است. به عنوان مثال او برای نگارش کتاب «ریاحین الشریعة» و « فرسان الهیجاء » بیش از ۵۳۰ عنوان کتاب از منابع شیعه و سنی را دیده است.
تقوای قلمی نیز یکی از شرایط یک نویسنده خوب است، که این شرط نیز به خوبی در آثار وی دیده می‌شود. او حتی موارد ریز اختلاف بین منابع مختلف را یادآور می‌شود. و این وظیفه خود را به خوبی انجام می‌دهد. او برای جذاب تر شدن آثارش، از حکایات بسیاری (البته مناسب با موضوع مورد بحث)، استفاده کرده است.

تالیفات

[ویرایش]

شیخ ذبیح الله محلاتی دارای آثار و تالیفات بسیاری است. چنان که تالیفات وی را بیش از ۶۰ عنوان ذکر کرده‌اند.
برخی از آثارش که تا کنون به چاپ رسیده بدین شرح است:

← کشف الغرور او مفاسد السفور یا وظیفه زنان


مؤلف محترم در این کتاب به شرح آیات نورانی قرآن درباره حجاب و وظایف زنان می‌پردازد و ۱۵ آیه شریفه را شرح می‌دهد. سپس به شرح احادیث زیادی پیرامون همین موضوع می‌پردازد. در بخش دیگری از این کتاب به فرهنگ حجاب در امت‌های قبلی و مذاهب دیگر نیز اشاره می‌کند.
[۲۵] کشف الغرور او مفاسد السفور یا وظیفه زنان، ذبیح الله محلاتی.

وی این کتاب را در سال ۱۳۵۰ هـ. ق. به نگارش درآورد و آماده چاپ نمود. اما چون در آن زمان امکانات چاپ به وسعت امروز نبود، نسخه‌ای از آن را به یکی از دوستانش داد تا در ایران به چاپ برساند اما به هر دلیل چاپ این کتاب تا سال ۱۳۵۴ هـ. ق. به تاخیر افتاد و در شوال آن سال، کشف حجاب از سوی دولت منحوس پهلوی به اجرا درآمد. لذا مؤلف از چاپ آن ناامید و مشغول فراهم کردن مقدمات چاپ کتاب « تاریخ سامرا » شد. تا این که در سال ۱۳۶۷ هـ. ق. که برای تبلیغ در ایام عاشورا به کویت رفته بود، مساله این کتاب را مطرح کرد. اهالی کویت دست به کار شده و وسائل طبع آن را فراهم آوردند و در سال ۱۳۶۸ هـ. ق. به چاپ رسید.
[۲۶] کشف الغرور او مفاسد السفور یا وظیفه زنان، ذبیح الله محلاتی. ، ص ب.


← ریاحین الشریعة، در ترجمه بانوان دانشمند شیعه


آیة الله محلاتی این کتاب را پس از کتاب «کشف الغرور» به رشته تحریر درآورد. جلد اول و دوم این اثر که مشهورترین کتاب وی در زبان فارسی می‌باشد حاوی مطالب بسیار ارزنده‌ای در خصوص زندگانی دختر گرامی اسلام، حضرت فاطمه علیها السلام است. در جلد سوم به زندگی حضرت زینب علیها السلام و مادران اهل بیت علیهم‌السّلام و دختران آل طه و یاسین پرداخته است و جلد چهارم و پنجم را به زندگی بانوان دانشمند شیعه اختصاص داده است. وی در این کتاب و کتاب فرسان الهیجاء منابع شیعه و سنی را کاملا کاویده است.
[۲۷] . ریاحین الشریعة در ترجمه بانوان دانشمند شیعه، ذبیح الله محلاتی.
البته برخی محققان، معتقدند تعدادی از زنانی که مرحوم محلاتی آورده دانشمند یا شیعه نبوده و در این کتاب معرفی شده‌اند.
[۲۸] اعلام النساء المؤمنات، محمد حسون و‌ام علی مشکور.

این کتاب ارزشمند توسط آقای ناصر باقری بیدهندی تصحیح شده و آماده چاپ است. (نرم افزاری نیز به نام «ریاحین الشریعة» که محتوی هر پنج جلد کتاب ریاحین الشریعة میباشد و بیش از ۱۴۰ ساعت سخنرانی پیرامون مسائل مربوط به زنان و حقوق آنان و آداب همسرداری و... به همراه قطعاتی فیلم توسط شرکت نرم افزاری « گنجینه معرفت » تولید شده است.)

← مآثر الکبرا فی تاریخ سامرا


این اثر معروف‌ترین کتاب وی به زبان عربی و جامع‌ترین کتاب درباره تاریخ سامرا به شمار می‌آید. مؤلف در جلد اول این مجموعه، سابقه سامرا را به زمان سام فرزند نوح علیه‌ السلام می‌رساند و اشاره می‌کند که این شهر در زمان هارون نوسازی و در عصر معتصم بازسازی گردید. وی در ضمن تاریخ سامرا از طایفه‌هایی که در سامرا می‌زیسته‌اند، نیز به تفصیل سخن می‌گوید. مؤلف در سال ۱۳۵۰ هـ. ق. از نگارش جلد اول «مآثر الکبرا فی تاریخ سامرا» فارغ شد.
[۲۹] دائرة المعارف تشیع، ج۴، ص۳۶.
جلد دوم به تاریخ برخی از تعمیرات آستان قدس عسکریین (علیهما السلام) ، مقبره‌های آل سلماسی و دیگر مقبره‌ها و کسانی که در سامرا دفن شده‌اند می‌پردازد. جلد سوم این کتاب مخصوص زندگی و شرایط اجتماعی عصر امام هادی علیه ‌السلام است.
سایر جلدهای این کتاب ـ که ۹ جلد می‌باشد ـ هنوز به چاپ نرسیده است. به امید آن که هر ۱۲ جلد این اثر نفیس به زیور طبع آراسته گردد تا محققان و پژوهشگران از آن فیض برند. فرزند شیخ ذبیح الله محلاتی در جلد سوم این مجموعه می‌گوید: «پدرم در تالیف این (کتاب) پانزده سال سعی و تلاش کرده است از ۱۳۴۵-۱۳۶۰ هـ. ق.
[۳۰] سیمای سامرا (سینای سه موسی) محمد صحتی سردرودی، ص۱۹۵.
[۳۱] مآثر الکبرا فی تاریخ سامرا، ج۳، ص۳۴۹.

مؤلف در این کتاب ارزشمند به حوادث تحریم تنباکو و نامه سید جمال الدین اسدآبادی به میرزای شیرازی پیرامون همین مساله اشاره می‌کند و تاریخ این حادثه عجیب را به تفصیل بیان می‌نماید.
[۳۲] موسوعة العتبات المقدسه، قسم سامرا، جعفر خلیلی، ج۱۲، ص۱۴۵.


← اختران تابناک یا کشف الکواکب ۲ جلد


این کتاب با مقدمه و تصحیح و تلخیص محمدجواد نجفی به چاپ رسیده است. در مقدمه کتاب می‌نویسد: «... کشف الکواکب در شرح حال مشاهیر آل ابی طالب، انصافا در موضوع خود بدیع و بی نظیر است.»
[۳۳] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ص۲.
این کتاب را که با رنج‌های فراوان به نگارش درآورد، به ترتیب حروف الفباء تنظیم شده است. و امامزادگانی را که معروفند، با لقب آنها یادآور شده. عکس مزار امامزادگان را نیز ضمیمه کرده است. در این مورد بیش از ۳۵ منبع رجالی را تتبع نموده است.
[۳۴] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ص۲.
وی این کتاب را قبل از انقلاب اسلامی به چاپ رسانید.
در جلد دوم این کتاب همانند جلد اول به زندگی برخی از علما و امامزادگان پرداخته و امامزادگان شهرستان‌های مختلف ایران را به اختصار معرفی کرده است. اولین شخصیتی که در این کتاب بررسی می‌نماید معرفی امام خمینی است، در ابتدای معرفی امام می‌نویسد: «لا یخفی که ترجمه ایشان را در جلد اول همین کتاب مرقوم داشتم. چون کتاب را به مطبعه بردم برای طبع آنرا پسندیدند ولی به شرط این که ترجمه مشارالیه را ساقط کنید، چون ما نمی‌توانیم ترجمه ایشان را درج کنیم که اگر این کار را بنماییم از نشر کتاب جلوگیری خواهند نمود. ناچار به این شرط کتاب طبع شد. اکنون در این جلد ثانی درج می‌نماییم لعل الله یحدث امرا بعد امر.»
[۳۵] اختران تابناک یا کشف الکواکب،. ج۲.


← کشف الغاشیه در زندگانی‌ام المؤمنین عایشه


این کتاب با تصحیح سید هدایت الله مسترحمی به چاپ رسیده است. این کتاب در سال ۱۳۷۶ ش. تحت عنوان زندگانی عایشه ‌ام المؤمنین، به زیور طبع آراسته گردیده است.
[۳۶] زندگانی عایشه‌ام المؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۳۴۷.

مؤلف در این کتاب اندیشه‌های نادرست اهل سنت راجع به عایشه را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهد و در مقدمه کتابش می‌نویسد: «چون برادران ما از ابناء سنت و جماعت در حق عایشه غلو کردند، می‌گویند عایشه محبوب‌ترین مردم در نزد رسول خدا صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله ‌و سلم و حتی افضل از سیده نساء فاطمه زهرا علیها السلام است و او را راویه چهل هزار حدیث پندارند و کتب و دفاتر فراوان در فضائل و مناقب او نگارش دادند، این حقیر بی بضاعت بر خود لازم دیدم که کشف این غاشیه بنمایم و پرده از روی اوهام بردارم و واقع مطلب را کشف کنم.»
[۳۷] زندگانی عایشه‌ام المؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۳.

بنا به گفته مؤلف، این کتاب جلد چهارم ( الکلمة التامة ) (هنوز چاپ نشده است.) به شمار می‌آمد، اما به علت حجیم شدن آن کتاب بهتر دید که این کتاب را مستقل کند و تحت عنوان «زندگانی عایشه» مطرح سازد.
[۳۸] زندگانی عایشه‌ام المؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۳.
وی در این کتاب کجروی‌های عایشه در مقابل امام علی علیه‌ السلام در جنگ جمل را متذکر می‌شود. سپس به زندگی عایشه در زمان پیامبر گرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم می‌پردازد و ظلم‌های او نسبت به امام حسن علیه‌السّلام را از یاد نمی‌برد.

← قضاوت‌های حضرت امیرالمؤمنین


این کتاب که مربوط به قضاوت‌های شگفت حضرت امیرالمؤمنین علیه ‌السلام است، ابتدا به زبان عربی و به نام « الحق المبین » در سامرا به چاپ رسید. وقتی به تهران هجرت کرد، دوستانش اصرار کردند که آن را به فارسی ترجمه کند. وی نیز قبول کرد. این کتاب به دو بخش اصلی تقسیم شده است. در بخش اول به قضاوت‌های حضرت می‌پردازد و در بخش دوم سؤال‌های دشواری که از امام پرسیده شده، با پاسخ حضرت می‌آورد.
مؤلف در پایان این کتاب، اشعار زیبایی درباره عظمت اهل بیت علیهم‌السّلام آورده که قابل توجه است. به پاس تتبع وی برای جمع آوری مطالب این کتاب
[۳۹] قضاوتهای حضرت امیرالمؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۲۹۰.
و نیز حسن انتخاب او یک مورد از انتخاب‌های ارزنده وی به خوانندگان گرامی تقدیم می‌شود: «کتاب عجائب احکام امیرالمؤمنین از اصبغ بن نباته روایت کند که «ابن کوا» عرض کرد یا امیرالمؤمنین به من خبر بده از کسی که در شب و روز روشن است و از کسی که در شب و روز کور است و از کسی که در شب کور و در روز روشن است و از کسی که در شب روشن است و در روز کور است. حضرت فرمود واگذار! چیزی را که تو را نفع نمی‌دهد و از چیزی سؤال کن که تو را نفع می‌دهد اما آن که در شب و روز هر دو بینا است آن مردی است که به رسولان گذشته ایمان آورده است و کتب آن‌ها را تصدیق کرده. و چون زمان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم را درک کرده به او نیز ایمان آورده این چنین مردی در شب و روز بینا است. و اما آن که در شب و روز نابینا است، مردی است که نه به پیغمبران گذشته ایمان دارد و نه به رسول خدا ایمان آورده است. چنین شخصی در شب و روز هر دو نابینا است. و اما آن که در شب نابینا است و در روز بینا است، مردی است که ایمان به پیغمبران گذشته نیاورده ولی چون رسول خدا مبعوث شده به او ایمان آورده و از کوری ضلالت، بینا شده است این مرد در شب نابینا و در روز بینا است. و اما آن که در شب بینا است و در روز نابینا است مردی است که ایمان به پیغمبران گذشته آورده و کتب ایشان را تصدیق کرده ولی به رسول خدا پس از درک حضور مبارکش ایمان نیاورده، چنین کسی در شب بینا و در روز نابینا است.
[۴۰] قضاوتهای حضرت امیرالمؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۲۹۰.
این کتاب بارها به چاپ رسیده است.

← قلائد النحور فی وقایع الایام و الشهور، رجب ـ شعبان


این کتاب نتیجه ۳۰ سال مطالعه متفرق در مناسبت‌ها و تاریخ است که شیخ ذبیح الله محلاتی در دوران پیری، آن متفرقات را جمع آوری و تدوین نمود و تحت عنوان فوق به چاپ رسانید. او در این کتاب مناسبت هر روز از دو ماه رجب و شعبان را بررسی می‌کند و نکات ارزشمندی پیرامون حوادث اتفاق افتاده می‌نگارد. تقوای او در این اثرش نیز موج می‌زند و به دقت منابع و مآخذ را با ذکر جزئیات بررسی می‌نماید.
[۴۱] قلائد النحور فی وقایع الایام و الشهور، رجب ـ شعبان، ص۲.


← فرسان الهیج


این کتاب ارزشمند تحقیق مختصری از زندگانی اصحاب امام حسین علیه ‌السلام و حوادث کربلا به رشته تحریر درآمده است. وی این کتاب را طبق حروف الفباء تنظیم کرده و دسترسی به مطالب را بسیار آسان نموده است.
[۴۲] فرسان الهیجاء ذبیح الله محلاتی.
در پایان کتاب به قیام مختار و سرانجام قاتلین سیدالشهدا علیه‌السّلام می‌پردازد. (اخیرا نرم افزاری تحت عنوان جامع المقاتل که شامل متن کتابهایی که مربوط به حادثه عاشورا است تولید شده است. در این نرمافزار متن کتابهایی چون روضة الشهداء ، فرهنگ عاشورا و... و همچنین کتاب فرسان الهیجاء تالیف شیخ ذبیح الله محلاتی آمده است. علاوه بر موارد فوق ۴ ساعت فیلم از عزاداریهای سالار شهیدان ضمیمه این نرم افزار است. این نرم افزار توسط شرکت گنجینه معرفت تولید شده است.)

← سایر کتب وی


۱۰. کشف الاشتباه در کجروی‌های اصحاب خانقاه.
۱۱. السیوف البارقه او تنبیه اصحاب الخرقه: وی در مقدمه کتاب خود یادآور می‌شود که کتاب کشف الاشتباه در کجروی‌های اصحاب خانقاه مورد توجه صوفی‌ها قرار گرفته و فریاد اعتراض آن‌ها بلند شده است. مؤلف برای این که مشخص کند او تنها کسی نیست که علیه صوفیه قلم به دست می‌گیرد، نام ۱۲۴ کتاب را که علیه صوفیه از جانب عالمان بزرگ شیعه تالیف شده ذکر می‌کند. مؤلف در این کتاب احوال اشخاصی که به تصوف متهم هستند را بررسی و برخی را تبرئه و تصوف برخی را اثبات می‌کند.
[۴۳] السیوف البارقه او تنبیه اصحاب الخرقه.

۱۲. کشف حقیقت مشتمل بر فتاوای اهل سنت. ۱۳. کشف المغیبات مشتمل بر اخبار غیبة. ۱۴. کشف البنیان در جنایات عثمان. ۱۵. کشف العثار یا کانون فساد الی ساحل نجات. ۱۶. کشف التهمة. ۱۷. لطایف الحکایات. ۱۸. قرة العین در حقوق والدین. ۱۹. مطلوب الرغائب در احکام ریش و شارب. ۲۰. نارالله الموقدة.

← آثار مخطوط


آثار شیخ ذبیح الله محلاتی که هنوز به چاپ نرسیده نیز بسیار است که برخی از آنان به شرح ذیل است:
۱. کلمه تامه در ۵ جلد. ۲. خیر الکلام در رد کسروی در ۲ جلد. ۳. کشف الامثال در قرآن مجید. ۴. صندوق النفایس. ۵. کشف الخفاء عن تذکرة الاولیاء. ۶. کشف اکاذیب العامة. ۷. شرافة الاسخیاء. ۸. کشف المنافع در خصوص حیوانات. ۹. دوازده ماه در ۸ جلد.
[۴۴] اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۱، ص۲.
[۴۵] تاریخ سامرا، ص۱۹۵.
و ده‌ها کتاب دیگر.

وفات

[ویرایش]

آیة الله شیخ ذبیح الله محلاتی پس از عمری تالیف، تحقیق، تدریس و تلاش در ۹۶ سالگی در سال ۱۴۰۶ هـ. ق. مطابق با ۱۳۶۶ش. دنیا را وداع گفت و به جوار رحمت حق پیوست. پیکر پاک او پس از تشییع در جوار امامزادگان عزیز شهر ری نزدیک مقبره ابوالفتوح در صحن امامزاده حمزه و کنار دوست و همکارش، مرحوم حاج شیخ جعفر خندق آبادی به خاک سپرده شد.
[۴۶] اختران فروزان ری و تهران، ص۱۹۷-۱۹۹.
حشره الله مع اولیائه.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ذبیح الله محلاتی، ص۲.
۲. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ذبیح الله محلاتی، ص۲.
۳. سیمای سامرا، محمد صحتی سردرودی، ص۱۹۵.
۴. اختران فروزان ری و تهران، ص۱۹۷.
۵. اختران فروزان ری و تهران، ص۱۹۷.
۶. تذکرة المقابر، محمد شریف رازی، ص۱۹۷.
۷. ستارگان حرم، ج۷، ص۱۳۹.
۸. . اختران فروزان ری و طهران، ص۱۹۷-۱۹۹.
۹. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۱، ص۱۳ - ۱۴.
۱۰. . گنجینه دانشمندان، محمدشریف رازی، ج۳، ص۱۱۷ - ۱۱۸.
۱۱. نقباء البشر، آقا بزرگ تهرانی، ج۲، ص۵۰۰.
۱۲. مع علماء النجف، سید محمد غروی، ج۲، ص۲۲۱.
۱۳. گنجینه دانشمندان، ج۵، ص۱۷۸.
۱۴. ستارگان حرم، ج۷، ص۱۳۸- ۱۳۹.
۱۵. گنجینه دانشمندان، ج۲، ص۲۶۲.
۱۶. ستارگان حرم، ج۷، ص۱۳۸.
۱۷. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۱۲.
۱۸. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۲.
۱۹. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۵.
۲۰. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۱۲.
۲۱. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۱۴.
۲۲. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۲، ص۲۰.
۲۳. اختران تابناک، ص۲۰.
۲۴. کشف الغرور او مفاسد السفور، ص ب.
۲۵. کشف الغرور او مفاسد السفور یا وظیفه زنان، ذبیح الله محلاتی.
۲۶. کشف الغرور او مفاسد السفور یا وظیفه زنان، ذبیح الله محلاتی. ، ص ب.
۲۷. . ریاحین الشریعة در ترجمه بانوان دانشمند شیعه، ذبیح الله محلاتی.
۲۸. اعلام النساء المؤمنات، محمد حسون و‌ام علی مشکور.
۲۹. دائرة المعارف تشیع، ج۴، ص۳۶.
۳۰. سیمای سامرا (سینای سه موسی) محمد صحتی سردرودی، ص۱۹۵.
۳۱. مآثر الکبرا فی تاریخ سامرا، ج۳، ص۳۴۹.
۳۲. موسوعة العتبات المقدسه، قسم سامرا، جعفر خلیلی، ج۱۲، ص۱۴۵.
۳۳. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ص۲.
۳۴. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ص۲.
۳۵. اختران تابناک یا کشف الکواکب،. ج۲.
۳۶. زندگانی عایشه‌ام المؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۳۴۷.
۳۷. زندگانی عایشه‌ام المؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۳.
۳۸. زندگانی عایشه‌ام المؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۳.
۳۹. قضاوتهای حضرت امیرالمؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۲۹۰.
۴۰. قضاوتهای حضرت امیرالمؤمنین، ذبیح الله محلاتی، ص۲۹۰.
۴۱. قلائد النحور فی وقایع الایام و الشهور، رجب ـ شعبان، ص۲.
۴۲. فرسان الهیجاء ذبیح الله محلاتی.
۴۳. السیوف البارقه او تنبیه اصحاب الخرقه.
۴۴. اختران تابناک یا کشف الکواکب، ج۱، ص۲.
۴۵. تاریخ سامرا، ص۱۹۵.
۴۶. اختران فروزان ری و تهران، ص۱۹۷-۱۹۹.


منبع

[ویرایش]

سایت فرهیختگان تمدن شیعه، برگرفته از مقاله «ذبیح‌ الله محلاتی مشتاق عسکری».    



جعبه ابزار