دندانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



دندان‏ از اعضای بدن هست که در دهان قرار دارد. از احکام آن در بابهای طهارت، صلات، صوم، حج، صید و ذباحه، اطعمه و اشربه، حدود، قصاص و دیات سخن گفته‏ اند.


معنای دندان

[ویرایش]

دندان هر یک از اندامهای سخت داخل دهان می‌باشد.

احکام دندان

[ویرایش]


← طهارت


اجزای مردار غیر نجس العین که روح در آنها حلول نمی‏کند، مانند دندان و ناخن، پاک است. [۱] [۲]در اینکه مسّ چنین اعضایی از انسان مرده قبل از غسل، موجب غسل مس میت می‏شود یا نه، اختلاف است. [۳]
دفن اجزای جدا شده از بدن مسلمان مرده، حتّی دندان و مانند آن واجب است؛ [۴] [۵]لیکن دفن دندان جدا شده از انسان زنده، مستحب است؛ چنان که نگهداری و دفن آن همراه صاحبش پس از مرگ، مستحب است. [۶]
در اینکه دندان مصنوعی اگر درون دهان نجس شود همچون دندان طبیعی با زوال عین نجاست پاک می‏شود یا تطهیر آن- پس از زوال عین نجاست- لازم است، اختلاف می‏باشد. [۷] [۸]

← صلات


در حرمت و جواز دندان طلا برای مرد در صورتی که زینت به شمار رود، اختلاف است. [۹] [۱۰] [۱۱] [۱۲]

← صوم


کشیدن دندان، بلکه هر عملی که موجب خون آلود شدن دهان گردد برای روزه دار مکروه است. [۱۳]

← حج


بنابر قول برخی، کشیدن دندان در حال احرام، بدون ضرورت، حرام و موجب ثبوت کفاره (یک گوسفند) است، هرچند خون نیاید. [۱۴] [۱۵]

← صید و ذباحه


آیا تذکیه حیوان با دندان و ناخن هنگام ضرورت صحیح است؟ اکثر، بلکه مشهور متأخران قائل به صحت آن هستند. [۱۶] [۱۷]

← اطعمه و اشربه


خلال کردن دندانها بعد از غذا مستحب است. [۱۸] [۱۹]

← حدود


کسی که از روی ستم دست دیگری را با دندان گاز گرفته و او در مقام دفاع دست خود را به شدت کشیده و بر اثر آن دندان گاز گیرنده شکسته است، ضمانی متوجه دفاع کننده نیست. [۲۰] [۲۱]

← قصاص


در جنایت بر دندان اصلی (غیر شیری) در صورتی که از ریشه کنده و ساقط شود، قصاص ثابت است؛ زیرا روییدن دوباره آن عادتاً امکان‏پذیر نیست، مگر آنکه نظر اهل خبره روییدن دوباره آن باشد، که در این صورت تا زمان امید به روییدن آن منتظر می‏مانند و اگر در آن مدت نروید قصاص می‏شود و چنانچه ناقص یا به گونه‏ ای دیگر- مثلا زرد یا سیاه- بروید، قصاص یا دیه ثابت نیست، بلکه به تصریح گروهی، ارش ثابت است. آیا در صورت روییدن کامل نیز ارش ثابت است یا نه؟ مسئله اختلافی است. [۲۲]
اگر جنایت بر دندان شیری، مانند دندان کودک، وارد گردد، باید مدتی متعارف منتظر بمانند، اگر در این مدت دندان اصلی رویید، ارش ثابت می‏گردد.
برخی در این صورت، دیه هر دندان را یک شتر دانسته ‏اند؛ امّا اگر با گذشت زمان متعارف دندان نروید، بنابر مشهور قصاص ثابت می‏شود، اگر چه دندان جانی اصلی باشد، برخی قائل به عدم ثبوت قصاص شده ‏اند. برخی، در دندان شیری مطلقا- چه دندان جدید بروید یا نروید- قائل به پرداخت یک شتر نر (بعیر) برای هر دندان شده‏ اند. [۲۳] [۲۴] [۲۵]بنابر تصریح برخی، در شکستن دندان نیز قصاص ثابت است. [۲۶] [۲۷]
بنابر مشهور در قصاص دندان، علاوه بر همسانی نوع دندان، همسانی محلّ دندانها نیز شرط است. بنابر این، با آسیب دیدگی دندان ثنایای بالا، دندان ثنایای پایین جانی قصاص نمی‏شود؛ چنان که دندان آسیا در برابر دندان ثنایا قصاص نمی‏شود. [۲۸]برخی، تساوی در محل را شرط ندانسته ‏اند. [۲۹]بنابر این دندان ثنایای پایین در برابر دندان ثنایای بالا قصاص می‏شود.

← دیات


از بین بردن همه دندانها موجب دیه کامل است که بر ۲۸ دندان تقسیم می‏شود. [۳۰]در صورت کمتر بودن دندان کسی از ۲۸ دندان، در ازای هر دندان از مجموع دیه نیز کم می‏شود. [۳۱]
دیه دوازده دندان جلو، اعم از بالا و پایین (چهار دندان ثنایا، چهار دندان رباعی و چهار دندان نیش) ششصد دینار؛ یعنی هر کدام پنجاه دینار است؛ لیکن دیه شانزده دندان عقب، اعم از بالا و پایین (چهار دندان ضحک و دوازده دندان آسیا) چهارصد دینار است، یعنی هر دندان ۲۵ دینار. در تعلّق دیه به دندانها، سفید یا سیاه و یا زرد بودن آنها تأثیری ندارد. [۳۲]
بر دندان زاید در صورتی که همراه دندان اصلی از بین برود، دیه تعلّق نمی‏گیرد؛ امّا اگر جدا گانه آسیب ببیند، آیا دیه ثابت می‏شود- و دیه آن یک سوم دیه دندان اصلی است- یا ارش؟ مسئله اختلافی است. قول نخست منسوب به مشهور است. برخی در هر دو صورت (خواه به تنهایی کنده شود یا همراه دندان اصلی) قائل به ثبوت ارش شده‏ اند. برخی نیز حتّی ارش را ثابت ندانسته‏ اند. [۳۳]
دیه دندانی که بر اثر جنایت سیاه شده ولی نیفتاده، دو سوم دیه همان دندان است. [۳۴]همچنین بنابر مشهور، دیه دندانی که لق شده نیز همین مقدار است. برخی در این فرض قائل به ارش شده‏ اند. [۳۵] [۳۶]
در جنایت بر دندان شیری، درصورتی که با گذشت زمان متعارف، دندان جدید نروید، دیه، و با روییدن دندان جدید، تنها ارش ثابت است. هرچند برخی، مطلقا؛ دندان جدید بروید یا نروید، یک شتر نر را ثابت دانسته‏ اند. [۳۷]
آیا دیه ‏ای که در ازای کنده شدن دندان به آسیب دیده پرداخت می‏گردد، در صورت روییدن دندان جدید به جای آن، باید به جانی برگردانده شود؟ مسئله اختلافی است. [۳۸] [۳۹] [۴۰] [۴۱]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. توضيح المسائل مراجع ج۱، ص۷۰، م۸۹.
۲. مستمسک العروة ج۱، ص۳۰۶.    
۳. مستمسک العروة ج۳، ص۴۷۳-۴۷۴.    
۴. جواهر الکلام ج۴، ص۲۶۳.    
۵. توضيح المسائل مراجع ج۱، ص۳۴۲، م۶۲۴.
۶. العروة الوثقی ج۲، ص۱۱۷.    
۷. مستمسک العروة ج۱، ص۲۸۶.    
۸. التنقیح (الطهارة) ج۱، ص۴۶۷-۴۶۹.    
۹. توضيح المسائل مراجع ج۱، ص۴۶۳.
۱۰. توضيح المسائل مراجع ج۱، ص۴۸۱.
۱۱. توضيح المسائل مراجع ج۱، ص۴۸۲.
۱۲. توضيح المسائل مراجع ج۲، ص۸۳۵.
۱۳. مستمسك العروة ج۸، ص۳۳۶.
۱۴. جواهر الکلام ج۲۰، ص۴۲۹-۴۳۰.    
۱۵. المعتمد فى شرح المناسك ج۴، ص۲۵۹.
۱۶. جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۰۰-۱۰۵.    
۱۷. مستند الشیعة ج۱۵، ص۳۹۶-۳۹۷.    
۱۸. جواهر الکلام ج۳۶، ص۴۷۵.    
۱۹. توضيح المسائل مراجع ج۲، ص۶۰۵.
۲۰. جواهر الکلام ج۴۱، ص۶۶۴-۶۶۵.    
۲۱. مبانی تکملة المنهاج ج۱، ص۳۵۲.    
۲۲. جواهر الکلام ج۴۲، ص۳۸۵-۳۸۸.    
۲۳. جواهر الکلام ج۴۲، ص۳۸۹-۳۹۳.    
۲۴. تحریر الوسیلة ج۲، ص۵۴۸.    
۲۵. تکملة منهاج الصالحین ص۹۲.    
۲۶. جواهر الکلام ج۴۲، ص۳۸۶.    
۲۷. تحریر الوسیلة ج۲، ص۵۴۷.    
۲۸. جواهر الکلام ج۴۲، ص۳۹۵.    
۲۹. مبانی تکملة المنهاج ج۲، ص۱۷۲-۱۷۳.    
۳۰. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۲۹-۲۳۲.    
۳۱. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۳۵.    
۳۲. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۳۱-۲۳۳.    
۳۳. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۳۳-۲۳۵.    
۳۴. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۳۵.    
۳۵. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۳۹.    
۳۶. مبانی تکملة المنهاج ج۲، ص۳۷۶.    
۳۷. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۴۰-۲۴۱.    
۳۸. قواعد الاحکام ج۳، ص۶۷۵.    
۳۹. الخلاف ج۵، ص۲۴۴.    
۴۰. جواهر الکلام ج۴۲، ص۳۸۸.    
۴۱. جواهر الکلام ج۴۳، ص۲۲۶-۲۲۷.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۳، ص۶۵۵-۶۵۸.    


رده‌های این صفحه : فقه | حدود | دیات




جعبه‌ابزار