دعای ابوحمزه ثمالی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



دعای ابوحمزه ثمالی دعایی است که ابوحمزه ثمالی از امام سجاد(ع) نقل کرده است. این دعا دربردارنده مفاهیمی متعالی و تعابیری شیوا و فصیح می باشد که از جمله آن‌ها می توان به: دشواریهای قبر و قیامت و تاریکی و تنهایی و سنگینی بار گناهان و لزوم اطاعت و پیروی از پیامبر اکرم(ص) و خاندان معصومش اشاره کرد.این دعا در سحرهای ماه رمضان خوانده می‌شود و طولانی‌ترین دعای سحرهای ماه رمضان است.


وجه تسمیه

[ویرایش]

ابوحمزه ثمالی از اصحاب امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع)، این دعا را از امام سجاد(ع) روایت کرده است لذا به نام او مشهور است.

سند

[ویرایش]

سید ابن طاووس در کتاب اقبال الاعمال به سند خود از ابو محمد هارون بن موسی تلعکبری به اسناد حسن بن محبوب زراد از ابوحمزه ثمالی روایت کرده است که: «امام زین‌العابدین(ع) در شب‌های ماه رمضان بیشتر شب را به نماز می‌پرداختند و هنگام سحر این دعا را می‌خواندند ...»
این دعا را شیخ طوسی در مصباح المتهجد،کفعمی در البلد الامین و المصباح، مجلسی در زاد المعاد و بحارالانوار و شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان
[۷] مفاتیح‌الجنان،قمی، ۳۵۸ ـ ۳۳۴
نقل کرده‌اند.

مضامین

[ویرایش]

این دعا که با جمله «إِلَهِي لا تُؤَدِّبْنِي بِعُقُوبَتِكَ» آغاز و به جمله «وَ رَضِّنِي مِنَ الْعَيْشِ بِمَا قَسَمْتَ لِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» ختم می‌شود مشتمل بر معانی بلند و الفاظ فصیح و تعابیر بدیع است. راه توبه و انابه و تضرع و پرهیزکاری را ترسیم کرده و نعمت‌های بزرگ الهی را برشمرده، و دشواری‌ها قبر و قیامت و تاریکی و تنهایی و سنگینی بار گناهان را متذکر شده و لزوم اطاعت و پیروی از پیامبر اکرم(ص) و خاندان معصومش را تأکید فرموده است. همچنین وسعت روزی و حج خانه خدا و محفوظ ماندن از شر شیطان و زمامداران و پاک شدن از صفات ناپسند و تنبلی و سرخوردگی و غم و اندوه درخواست شده است. در این دعا گذشته از درس‌های خداشناسی و معادشناسی و تأکید مقام نبوت و امامت جامع‌ترین خواسته‌های هر فرد مؤمن برای سعادت دنیوی و اخروی بیان گردیده است.
[۸] دایره المعارف تشیع، ج ۷، ۵۲۱


زمان قرائت

[ویرایش]

دعای ابوحمزه در بسیاری از شهرهای شیعه نشین به‌صورت انفرادی یا جلسات بزرگ و کوچک در شب‌ها یا سحرهای ماه مبارک رمضان خوانده می‌شود.

شرح‌ها

[ویرایش]

برای دعای ابوحمزه شرح‌هایی نوشته‌ شده است:
•شرح دعای ابی حمزه ثمالی، شیخ محمدابراهیم بن المولی عبدالوهاب سبزواری؛
• شرح دعای ابی حمزه ثمالی، مولی محمد تقی بن حسین علی هروی اصفهای حائری؛
• شرح دعای ابوحمزه ثمالی، سید حسین بن ابی القاسم جعفر بن حسین موسوی خوانساری، استاد سید مهدی بحرالعلوم؛
• شرح دعای ابوحمزه ثمالی سید میر معزالدین بن میر مسیح اصطهباناتی.
• تحفة الاعزه؛ شیخ آقا شاملی شیرازی که در سال ۱۳۵۲ منتشر شده است؛
• الجوهرة العزیزة فی شرح دعاء ابن حمزه؛ سید ابوالفضل حسینی در سال ۱۳۷۹ ق چاپ شده است؛
• عشق و رستگاری؛ احمد زمردیان شیرازی در سال ۱۳۴۶ منتشر شد.
[۱۰] دایره المعارف تشیع، ج ۷، ص ۵۲۱

• متن، شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی، محمدعلی خزایلی در سال ۱۳۸۷ منتشر شده است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. اقبال الاعمال، ابن طاووس،ج۱ ص ۱۵۷    
۲. مصباح المتهجد، طوسی، ص ۵۸۸    
۳. البلد الامین،کفعمی، ص ۲۰۵    
۴. المصباح،کفعمی، ص ۵۸۸    
۵. زادالمعاد،مجلسی، محمد باقر، ص ۹۲    
۶. بحارالانوار، مجلسی، محمد باقر،ج ۹۸، ص ۸۲    
۷. مفاتیح‌الجنان،قمی، ۳۵۸ ـ ۳۳۴
۸. دایره المعارف تشیع، ج ۷، ۵۲۱
۹. الذریعه الی تصانیف الشیعه، آ قا بزرگ تهرانی، ج ۱۳،ص ۲۴۷    
۱۰. دایره المعارف تشیع، ج ۷، ص ۵۲۱


منابع

[ویرایش]

• مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، دار احیاء تراث عربی، بیروت، ۱۴۰۳ق.
• مجلسی، محمدباقر، زادالمعاد، بیروت، چاپ علاءالدین اعلمی، ۱۴۲۳ق، ۲۰۰۳م.
• کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی، البلد الامین و الدرع الحصین، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.
• کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی، المصباح فی الادعیه و الصلوات و الزایارات، قم، دارالراضی، ۱۴۰۵م.
• صدر سید جوادی، احمد، دائره المعارف تشیع، تهران، جلد ۷، نشر شهید سعید محبی، ۱۳۸۰ش.
• ابن طاووس، اقبال الاعمال، بیروت، چاپ اعلمی، ۱۴۱۷ق، ۱۹۹۶م.
• قمی، عباس، مفاتیح الجنان، تهران، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۹ش.
• طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، بیروت، چاپ علاءالدین‌ اعلمی‌، ۱۴۱۸ق، ۱۹۹۸م.
• آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، جلد ۱۳، بیروت، دارالاضواء، ۱۳۷۸ق.


منبع

[ویرایش]

بازنویسی شده توسط گروه پژوهشی ویکی فقه.





جعبه ابزار