دائمه مطلقه با عرفیه عامه در شکل اول

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



دائمه مطلقه با عرفیه عامه در شکل اول، یکی از ضروب منتج قیاس مختلط در شکل اول است.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

«قیاس مختلط» قیاسی است که صغرا و کبرای آن از قضایای موجهه ترکیب یافته باشد. یکی از ضروب منتج قیاس مختلط در شکل اول عبارت است از: اختلاط قضیه موجهه دائمه مطلقه (صغرا) با عرفیه عامه (کبرا). در ضروب منتج شکل اول، همه جا نتیجه از لحاظ جهت، تابع کبراست، مگر اینکه کبرا از قضایای وصفیه، یعنی مشروطه عامه یا خاصه و عرفیه عامه یا خاصه باشد که در این صورت نتیجه فی‌الجمله تابع صغراست، با این توضیح که گاهی نتیجه، عیناً تابع صغراست و گاهی جهت موجود در صغرا، تجزیه و یک جزء آن به نتیجه منتقل می‌شود و گاهی مجموع حاصل از یک جزء از جهت صغرا و یک یا چند جزء از جهت کبرا به عنوان جهت در نتیجه می‌آید.

قواعد استخراج نتایج

[ویرایش]

برای تعیین موارد مزبور باید به سه قاعده رجوع کرد:
۱. قاعده اوّل: هر گاه کبرا وصفیه و صغرا مقیّد به لادوام باشد قید مزبور در نتیجه حذف می‌شود.
۲. قاعده دوّم: اگر کبرا وصفیه بدون ضرورت، یعنی عرفیه عامه یا خاصه، و صغرا مقیّد به ضرورت باشد، قید ضرورت درنتیجه حذف می‌شود، زیرا ضرورت صغرایی که کبرای آن خالی از ضرورت باشد به نتیجه سرایت نمی‌کند.
۳. قاعده سوّم: اگر کبرا وصفیه‌ای باشد که به لادوام مقیّد شده است؛ یعنی مشروطه خاصه یا عرفیه خاصه باشد، قید مزبور از کبرا به نتیجه منتقل می‌شود.
[۲] مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۳۱۴.
[۳] قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد، شرح المطالع یا لوامع الاسرارفی شرح مطالع الانوار، ص۲۶۸.


ضروب دوازده‌گانه

[ویرایش]

حالات مزبور در بعضی از ضروب، تداخل می‌کنند و در نتیجه، دوازده حالت به این شرح پیدا می‌شود:
حالت اول: ضروبی که عین جهت صغرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت دوم: ضروبی که جهت صغرا با حذف قید لادوام به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت سوم: ضروبی که جهت صغرا با حذف قید لاضرورت به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت چهارم: ضروبی که ضرورت صغرا حذف می‌شود و دوام به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت پنجم: ضربی که ضرورت اختصاصی و لادوام از صغرا حذف می‌شود.
حالت ششم: ضربی که ترکیبی از ضرورت صغرا و لادوام کبرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت هفتم: ضروبی که عین جهت صغرا بعد از ترکیب با لادوام کبرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت هشتم: ضروبی که دوام صغرا بعد از ترکیب با لادوام کبرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت نهم: ضروبی که به جای ضرورت صغرا دوام که جزء عام و لازم ضرورت است بعد از ترکیب با لادوام کبرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت دهم: ضروبی که جهت صغرا بعد از حذف لادوام آن و افزودن لادوام کبرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت یازدهم: ضروبی که جهت صغرا بعد از حذف لاضرورت آن و افزودن لادوام کبرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
حالت دوازدهم: ضروبی که بعد از حذف لاضرورت و لادوام صغرا و افزودن لادوام کبرا به نتیجه انتقال می‌یابد.
بر این اساس، نتیجه قیاس مرکب از دائمه مطلقه با عرفیه عامه با توجه به حالت اول، قضیه دائمه مطلقه خواهد بود؛ یعنی عین جهت صغرا به نتیجه منتقل می‌شود؛ مثال: هر انسانی دائماً ناطق است و هر ناطقی دائماً تا زمانی که ناطق است ضاحک است؛ پس هر انسانی دائماً ضاحک است.
[۵] قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه، ص۱۵۱.


مستندات مقاله

[ویرایش]

در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است:

• مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد.
• قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه.
حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید.    
خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس.    
• قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد، شرح المطالع یا لوامع الاسرارفی شرح مطالع الانوار.
مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه.    

پانویس

[ویرایش]
 
۱. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۲۱۵-۲۲۲.    
۲. مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۳۱۴.
۳. قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد، شرح المطالع یا لوامع الاسرارفی شرح مطالع الانوار، ص۲۶۸.
۴. علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید، ص۱۰۷-۱۱۳.    
۵. قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه، ص۱۵۱.
۶. مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ص۴۲۷.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «دائمه مطلقه با عرفیه عامه در شکل اول»، تاریخ بازیابی۱۳۹۶/۱/۱۲.    



جعبه‌ابزار