خوابذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



خواب مقابل بیداری است. از آن به مناسبت در بسیاری از باب های عبادات و معاملات سخن رفته است.


آثار خواب[ویرایش]

بر خواب از آن جهت که موجب از کار افتادن قوای ظاهری همچون بینایی و شنوایی و نیز در ظاهر از دست رفتن شعور و آگاهی می‏گردد، آثاری مترتّب است که به مهم‏ترین آنها اشاره می‏شود.

← بطلان
خوابیدن به گونه ه‏ای که چشم نبیند و گوش نشنود موجب بطلان وضو می‏شود. [۱]
با توجه به اعتبار قصد در همه عقود و ایقاعات، عقد و ایقاع صادر شده از شخص در حال خواب باطل است و اثری بر آن مترتّب نیست. [۲] [۳] [۴] [۵] [۶]

← رفع تکلیف
از آنجا که شعور و آگاهی شرط تکلیف است، به شخصی که در خواب است تکلیف متوجه نمی‏گردد؛ در نتیجه بر رفتار و حرکات وی در آن حال اثری همچون عقوبت و کیفر بار نمی‏شود. بنابر این، بر کسی که در حال خواب آسیبی به دیگری رسانده است، حد یا تعزیر جاری‏ نمی‏شود؛ [۷] [۸]
لیکن در صورت اتلاف مال یا آسیب رساندن به عضو یا جان دیگری ضمان ثابت است و فرقی بین حال بیداری و خواب نیست. بنابر این، اگر کسی مال دیگری را در حال خواب تلف کند یا آسیبی به او برساند ضامن است. [۹]
اگر کسی در حال خواب با افتادن بر روی کسی یا حرکتی دیگر، موجب مرگ وی شود در ثبوت دیه بر خود او یا عاقله وی اختلاف است. [۱۰]برخی گفته‏ اند: دیه نه بر او ثابت است و نه بر عاقله او. [۱۱]
اگر دایه در حال خواب موجب قتل کودک گردد، در اینکه دیه بر عهده او خواهد بود یا عاقله وی و یا اگر دایگی برای فخر بوده بر عهده خود او و اگر جهت رفع فقر و نیاز بوده بر عهده عاقله او است، اختلاف است. [۱۲] [۱۳]

سایر احکام[ویرایش]

کسی که در وقت نماز واجب خواب بوده، واجب است قضای نماز فوت شده را به جا آورد [۱۴]و در خصوص فوت نماز عشا علاوه بر قضا مستحب است فردای آن شب را به عنوان کفاره روزه بگیرد. برخی آن را واجب دانسته‏ اند. [۱۵] [۱۶]
کسی که در شب ماه رمضان با نیت روزه فردا خوابیده، روزه اش صحیح است، هرچند تمام روز در خواب باشد و یا حتّی چند روز بگذرد. [۱۷] [۱۸]
همچنین جنب اگر در شب ماه رمضان با نیّت غسل قبل از اذان صبح بخوابد و اتفاقاً تا صبح بیدار نشود، روزه‏ اش صحیح است.
حج گزاری که پس از نیّت وقوف در عرفات یا مشعر به خواب رفته و تمام وقت را در خواب بوده، وقوفش صحیح است؛ زیرا وقوف با یک لحظه نیز تحقّق می‏یابد. [۱۹] [۲۰]

آداب خواب[ویرایش]

طهارت (وضو، غسل یا تیمم) داشتن، [۲۱] [۲۲] [۲۳]خواندن آیات، اذکار و دعاهای واردشده، مانند تسبیح حضرت زهرا سلام اللَّه علیها، [۲۴]ذکرهای تهلیل و استغفار هرکدام صد بار، [۲۵]خواندن سوره ‏هایی مانند مسبحات، تکاثر و توحید هنگام خوابیدن مستحب است. [۲۶]همچنین تخلی [۲۷]و مسواک زدن [۲۸]قبل از خواب استحباب دارد.
چنان که خواندن دعاهای وارد شده، از جمله دعای «الْحَمْدُ لِلَّهِ الّذی احْیانی بَعْدَ مَا اماتَنی وَ إلَیْهِ النُّشُورُ» [۲۹]و مسواک زدن [۳۰] [۳۱]بعد از بیدار شدن از خواب مستحب است.
خوابیدن بر پشت و طرف راست بدن، مستحب و بر رو وسمت چپ بدن مکروه است. [۳۲]
زیاد خوابیدن، [۳۳] [۳۴]
خوابیدن بین الطّلوعین (طلوع فجر تا طلوع خورشید)، بین نماز شب و طلوع فجر، در اوّل روز، پس از عصر و بین نماز مغرب و عشا مکروه است. [۳۵]
خواب میان روز (قیلوله) مستحب است. [۳۶]
خوابیدن در مسجد الحرام و مسجد النبی صلّی اللَّه علیه و آله، بلکه- بنابر قول منسوب به مشهور- در هر مسجدی، مکروه است. برخی، کراهت را به دو مسجد یاد شده اختصاص داده‏ اند. [۳۷]تنها خوابیدن، [۳۸]خوابیدن بر بامِ بدون حفاظ [۳۹]و در خانه بدون در و پرده [۴۰]کراهت دارد.

پانویس[ویرایش]
 
۱. جواهر الکلام ج۱، ص۴۰۲.    
۲. جواهر الکلام ج۲۲، ص۲۶۷.    
۳. جواهر الکلام ج۳۲، ص۱۸.    
۴. جواهر الکلام ج۳۵، ص۳۶۳.    
۵. جواهر الکلام ج۳۳، ص۱۱۸.    
۶. جواهر الکلام ج۳۳، ص۲۹۹.    
۷. جواهر الکلام ج۲۹، ص۲۴۷.    
۸. مسالک الأفهام ج۱۵، ص۱۶۱.    
۹. جواهر الکلام ج۴۳، ص۵۱-۵۲.    
۱۰. جواهر الکلام ج۴۳، ص۵۱-۵۲.    
۱۱. مبانی تکملة المنهاج ج۲، ص۲۲۲-۲۲۳.    
۱۲. جواهر الکلام ج۴۳، ص۸۵.    
۱۳. مبانی تکملة المنهاج ج۲، ص۲۲۳-۲۲۴.    
۱۴. جواهر الکلام ج۱۳، ص۱۲.    
۱۵. جواهر الکلام ج۳۳، ص۱۹۰.    
۱۶. منهاج الصالحین (خویی) ج۲، ص۳۲۲.    
۱۷. جواهر الکلام ج۱۶، ص۳۳۰.    
۱۸. جواهر الکلام ج۱۷، ص۱۵۴.    
۱۹. جواهر الکلام ج۱۹، ص۶۸-۶۹.    
۲۰. جواهر الکلام ج۱۹، ص۲۹-۳۰.    
۲۱. وسائل الشیعة ج۱، ص۳۷۸.    
۲۲. جواهر الکلام ج۱، ص۲۰.    
۲۳. جواهر الکلام ج۵، ص۲۷۲.    
۲۴. وسائل الشیعة ج۶، ص۴۴۶.    
۲۵. وسائل الشیعة ج۶، ص۴۵۰.    
۲۶. وسائل الشیعة ج۶، ص۲۲۹.    
۲۷. وسائل الشیعة ج۶، ص۲۴۵.    
۲۸. كشف‏الغطاء ج۱، ص۹۷.
۲۹. الکافی (کلینی) ج۲، ص۵۳۹.    
۳۰. وسائل الشیعة ج۲، ص۲۰.    
۳۱. كشف الغطاء ج۱، ص۲۷.
۳۲. وسائل الشیعة ج۶، ص۵۲۰.    
۳۳. وسائل الشیعة ج۱۷، ص۵۷.    
۳۴. جواهر الکلام ج۲۲، ص۴۶۷.    
۳۵. وسائل الشیعة ج۶، ص۴۹۵-۴۹۶.    
۳۶. وسائل الشیعة ج۶، ص۵۰۳.    
۳۷. جواهر الکلام ج۱۴، ص۱۲۲.    
۳۸. وسائل ‌الشیعة ج۵، ص۳۲۹.    
۳۹. وسائل‌الشیعة ج۵، ص۳۱۳.    
۴۰. وسائل ‌الشیعة ج۵، ص۳۲۵.    


منبع[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۳، ص۵۱۲-۵۱۴.    


رده‌های این صفحه : فقه | مبطلات وضو | آداب اسلامی




جعبه‌ابزار