خانه (فقه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



به محل سکونت خانه می‌گویند و از احکام مرتبط با عنوان خانه در باب‌هاى طهارت، صلات، زکات، خمس، حج، جهاد، تجارت، دین، صلح، اجاره، نکاح، اطعمه و اشربه و دیات سخن گفته‌اند.


کراهت دفن میت در منزل

[ویرایش]

دفن کردن میت در خانه، مکروه است.

کراهت تخلی در جلوی خانه

[ویرایش]

تخلی جلو در خانه‌ها، کراهت دارد.

نماز در خانه

[ویرایش]

قرار دادن جایى در خانه براى نماز، گفتن اذان در خانه و براى زن، نماز گزاردن در خانه، بلکه پستوى آن مستحب است. بنابر قول مشهور، نمازهای نافله را در خانه گزاردن افضل از مسجد است.

← کراهت نماز خواندن در خانه مجوسی و خانه دارای سگ


بنابر قول مشهور، خواندن نماز در خانه مجوسی و نیز خانه‌اى که در آن سگ - جز سگ شکاری و گله - نگهدارى مى‌شود مکروه است.

← اولویت صاحب خانه برای امامت جماعت


صاحب خانه با داشتن شرایط امامت، براى امامت جماعت در خانه‌اش از دیگران - جز معصوم علیه‌السلام- سزاوارتر است.

زکات دادن خانه‌دار

[ویرایش]

صِرف داشتن خانه و مانند آن، مانع صدق عنوان فقیر شرعى نیست؛ از این رو، دادن زکات به دارنده خانه - در صورتى که مخارج سالانه خود و عائله‌اش را بر حسب شأنش نداشته باشد - جایز است.

خمس خانه

[ویرایش]

خانه‌اى که انسان بدان نیاز دارد، چنانچه از درآمد بین سال تهیه شده و متناسب با شأن فرد باشد از مئونه به شمار مى‌رود و خمس ندارد.
[۱۴] توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۲۱-،۲۲ م۱۷۷۵.


شرط استطاعت برای حج

[ویرایش]

داشتن آنچه در زندگی ضروری است، از قبیل خانه مناسب با شأن، تحقق بخش استطاعت نیست. بنابراین، اگر کسى خانه‌اش را بفروشد و با پول آن حج بگزارد، از حَجة الاسلام کفایت نمى‌کند.
برخى گفته‌اند: داشتن ضروریات زندگى یا قیمت آن نیز، هرچند به صورت اجاره‌اى شرط تحقق استطاعت است.
در نتیجه کسى که نه خانه دارد و نه پول اجاره کردن آن را، مستطیع نیست.
برخى، عدم وجوب حج را به صورت حرجى بودنِ نداشتن ضروریات زندگى محدود کرده‌اند.
[۱۶] مناسک (مراجع)، ص۲۳.


← میقات کسانى که محل سکونتشان به مکه نزدیک‌ تر است


میقات کسانى که محل سکونتشان از میقات‌هاى معروف به مکه نزدیک‌‌تر است خانه‌هاى آنان است.

← قطع تلبیه با مشاهده خانه‌های مکه


کسى که براى عمره تمتع محرم شده، با مشاهده خانه‌هاى مکه تلبیه را قطع مى‌کند.

خانه‌های اهل ذمه

[ویرایش]

بنابر قول مشهور، براى اهل ذمه ساکن در کشور اسلامى جایز نیست خانه‌هاى خود را مساوى یا بلندتر از خانه‌هاى همسایگان مسلمانشان بنا کنند.

فروختن خانه های مکه

[ویرایش]

در جواز فروختن خانه‌هاى مکه اختلاف است. قول به جواز منسوب به مشهور است.

مستثنیات دین

[ویرایش]

خانه متناسب با شأن مالک از مستثنیات دین است. بنابراین، بر بدهکار واجب نیست جهت اداى دین خود آن را بفروشد.

بالکن و در و پنجره در خانه

[ویرایش]

احداث بالکن براى خانه در خیابان یا کوچه غیر بن‌بست، در صورت عدم مزاحمت براى رهگذران اشکال ندارد و در کوچه بن‌بست تنها با رضایت ساکنان آن روا است؛ همچنین گشودن در به جهت رفت و آمد به کوچه بن‌بست از سوى کسى که فقط دیوار خانه‌اش به سمت کوچه است بدون اذن صاحبانش جایز نیست؛ لیکن گذاشتن پنجره جایز است. گشودن پنجره به کوچه یا خیابان و حتى ملک دیگرى اشکال ندارد.

سکونت در خانه‌های مکه

[ویرایش]

بنابر قول مشهور، جلوگیرى حاجیان و عمره گزاران از سکونت در خانه‌هاى مکه بر مکیان مکروه است.

خروج زن از منزل بدون اذن شوهر

[ویرایش]

خروج زن از منزل بدون اذن شوهر جایز نیست.

تهیه خانه و نفقه زن

[ویرایش]

تهیه منزل - با خریدن یا اجاره کردن یا غیر آن - جزء نفقه زن به شمار مى‌رود و بر زوج واجب است.

جواز خوردن بدون اجازه از منزل بعضی اشخاص

[ویرایش]

خوردن از خانه کسانى که در آیه ۶۱ سوره مبارکه نور بدانها اشاره رفته، از قبیل پدر، مادر، برادر و ...؛ همچنین از خانه فرزند و شوهر بدون اذن آنان در صورت عدم علم به نارضایتى ایشان جایز است.

ورود به خانه دیگران

[ویرایش]

ورود به خانه دیگرى بدون اذن، به نص قرآن کریم حرام است. و در صورت ورود و آسیب دیدن از سوى سگ خانه، صاحب خانه ضامن نیست.
برخلاف ورود با اذن که در صورت آسیب دیدن موجب ضمان است.

سایر احکام خانه

[ویرایش]

اختیار خانه وسیع، گذاشتن قرآن در آن و خواندن آن، دادن ولیمه جهت خریدن آن، خواندن دعا هنگام خروج از خانه، سلام کردن بر اهل خانه هنگام دخول و بر خود در صورتى که کسى در خانه نباشد، نظافت کردن خانه و روشن کردن چراغ در آن پیش از غروب آفتاب مستحب است. در مقابل، نگهداری سگ - جز سگ شکاری و گله - در خانه،
[۴۱] مفتاح الکرامة ج ۸، ص ۸۵.
تزیین خانه با تصاویر جانداران، اختیار خانه کوچک و دخول در خانه تاریک بدون چراغ

پانویس

[ویرایش]
 
۱. العروة الوثقی، ج۲، ص۱۲۸.    
۲. جواهر الکلام، ج۲، ص۶۱-۶۲.    
۳. العروة الوثقی، ج۲، ص۴۰۱.    
۴. جواهر الکلام، ج۹، ص۱۴۹.    
۵. العروة الوثقی، ج۲، ص۴۰۲.    
۶. العروة الوثقی، ج۲، ص۴۰۹.    
۷. جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۴۵.    
۸. العروة الوثقی، ج۲، ص۴۰۹.    
۹. جواهر الکلام، ج۸، ص۳۷۵.    
۱۰. جواهر الکلام، ج۸، ص۳۹۲.    
۱۱. العروة الوثقی، ج۲، ص۴۰۰.    
۱۲. جواهرالکلام، ج۱۳، ص۳۴۸.    
۱۳. جواهر الکلام، ج۱۵، ص۳۱۸.    
۱۴. توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۲۱-،۲۲ م۱۷۷۵.
۱۵. جواهر الکلام، ج۱۷، ص۲۵۳.    
۱۶. مناسک (مراجع)، ص۲۳.
۱۷. جواهر الکلام، ج۱۸، ص۱۱۳.    
۱۸. العروة الوثقی، ج۴، ص۶۷۰.    
۱۹. جواهر الکلام، ج۲۱، ص۲۸۴.    
۲۰. منهاج الصالحین (خویی)، ج۱، ص۴۰۰.    
۲۱. جواهر الکلام، ج۲۲، ص۳۵۲.    
۲۲. مسالک الافهام، ج۳، ص۱۶۸.    
۲۳. تحریر الوسیلة، ج۱، ص۶۵۰.    
۲۴. تحریر الوسیلة، ج۲، ص۲۱۱.    
۲۵. جواهر الکلام، ج۲۶، ص۲۴۳-۲۴۹.    
۲۶. جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۸-۵۰.    
۲۷. جواهر الکلام، ج۳۱، ص۱۴۷.    
۲۸. منهاج الصالحین (خویی)، ج۲، ص۲۸۹.    
۲۹. جواهر الکلام، ج۳۱، ص۳۳۶.    
۳۰. جواهر الکلام، ج۳۶، ص۴۰۶.    
۳۱. نور/سوره۲۴، آیه۲۸.    
۳۲. جواهر الکلام، ج۲۶، ص۲۲.    
۳۳. جواهر الکلام، ج۴۳، ص۱۳۴.    
۳۴. وسائل الشیعة، ج۵، ص۲۹۹.    
۳۵. وسائل الشیعة، ج۶، ص۲۰۵.    
۳۶. جواهر الکلام، ج۲۹، ص۵۱.    
۳۷. جواهر الکلام، ج۱۸، ص۱۴۱.    
۳۸. وسائل الشیعة، ج۱۲، ص۸۰.    
۳۹. وسائل الشیعة، ج۵، ص۳۱۷.    
۴۰. وسائل الشیعة، ج۵، ص۳۱۹.    
۴۱. مفتاح الکرامة ج ۸، ص ۸۵.
۴۲. جواهر الکلام، ج۲۲، ص۱۳۸.    
۴۳. کتاب المکاسب، ج۱، ص۱۹۷.    
۴۴. جواهر الکلام، ج۲۲، ص۴۳-۴۴.    
۴۵. وسائل الشیعة، ج۵، ص۳۰۲.    
۴۶. وسائل الشیعة، ج۵، ص۳۱۹.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‌۳، ص۴۲۲.    






جعبه‌ابزار