خانه‌های بنی نضیر (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



خداوند در قرآن کریم ماجرای تخریب خانه‌های بنی‌نضیر به دست مسلمانان را نقل نموده است. در جنگ یهودیان بنی نضیر با مسلمانان، که به دژهای خود مغرور بودند، خداوند چنان ترسی بر جان آنها افکند که خود را باختند و به حدی رسیدند که خانه‌های خود را با دست خود خراب می‌کردند.


تخریب خانه‌های بنی نضیر

[ویرایش]

خانه‌های بنی نضیر از جانب مسلمانان، پس از پیروزی بر آنان تخریب شد.
"هو الذی اخرج الذین کفروا من اهل الکتـب من دیـرهم... وقذف فی قلوبهم الرعب یخربون بیوتهم... وایدی المؤمنین.. او کسی است که کافران اهل کتاب را در نخستین برخورد (با مسلمانان) از خانه هایشان بیرون راند! گمان نمی‌کردید آنان خارج شوند، و خودشان نیز گمان می‌کردند که دژهای محکمشان آنها را از عذاب الهی مانع می‌شود اما خداوند از آنجا که گمان نمی‌کردند به سراغشان آمد و در دلهایشان ترس و وحشت افکند، بگونه‌ای که خانه‌های خود را با دست خویش و با دست مؤمنان ویران می‌کردند پس عبرت بگیرید‌ای صاحبان چشم! "
این آیه مربوط به بنی نضیر است که مسلمانان آنان را از مدینه بیرون کردند.
مراد از جمله" آنان که از اهل کتاب کافر شدند و خدا بیرونشان کرد" قبیله بنی النضیر است که یکی از قبائل یهود بودند، و در بیرون شهر مدینه منزل داشتند، و بین آنان و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم عهدی بر قرار شده بود که همواره با هم به مسالمت زندگی کنند، دشمنان هر یک دشمنان دیگری و دوستان هر یک دوستان دیگری باشد. ولی بنی النضیر این پیمان را شکستند، و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم دستور داد تا جلای وطن کنند که- ان شاء الله- شرح داستانشان در بحث روایتی آینده می‌آید.

واژه شناسی

[ویرایش]

"حشر" در اصل به معنی حرکت دادن جمعیت و خارج ساختن آنها از قرارگاهشان به سوی میدان جنگ و مانند آن است، و منظور از آن در اینجا اجتماع و حرکت مسلمانان از مدینه به سوی قلعه‌های یهود، و یا اجتماع یهود برای مبارزه با مسلمین است، و از آنجا که این نخستین اجتماع در نوع خود بود در قرآن به عنوان" لاول الحشر" نامیده شده، و این خود اشاره لطیفی است به برخوردهای آینده با یهود" بنی نضیر" و یهود"خیبر" و مانند آن.

تخریب خانه‌ها به وسیله بنی نضیر

[ویرایش]

بنی نضیر، تخریب کننده خانه‌های شان به دست خودشان و مسلمانان بودند.
"هو الذی اخرج الذین کفروا من اهل الکتـب من دیـرهم... یخربون بیوتهم بایدیهم وایدی المؤمنین.. "
جالب اینکه مسلمانان از بیرون، دژهای آنها را ویران می‌کردند که به داخل آن راه یابند، و یهود از درون ویران می‌کردند تا به صورت سالم به دست مسلمانان نیفتد، و نتیجه این همکاری ویران شدن استحکامات آنها بود! در مورد این آیه تفسیرهای دیگری نیز گفته شده، از جمله اینکه: یهود از داخل، دیواره دژها را ویران می‌کردند تا فرار کنند و مسلمانان از بیرون تا به آنها دست یابند (ولی این احتمال بعید است).

لشکر ترس

[ویرایش]

اقدام بنی نضیر به تخریب خانه‌های خویش، به علت وحشت و هراس ایجاد شده از سوی خداوند بود.
"هو الذی اخرج الذین کفروا من اهل الکتـب من دیـرهم... وقذف فی قلوبهم الرعب یخربون بیوتهم بایدیهم.. "
بعضی از مفسرین گفته‌اند: خود یهودیان خانه هایشان را خراب کردند، تا بهتر بتوانند فرار کنند، و مؤمنین خانه‌های ایشان را خراب کردند تا به آنان برسند.
بعضی دیگر گفته‌اند: منظور از تخریب خانه‌ها اختلال نظام زندگی است. یهودیان به خاطر نقض عهد، خانه‌های خود را خراب کردند. و منظور از خراب کردن آن به دست مؤمنین، این است که مؤمنین مامور شدند با ایشان قتال کنند.
ولی هیچ یک از این دو قول به نظر درست نمی‌رسد، زیرا ظاهر جمله" یخربون بیوتهم... " این است که بیان باشد برای جمله" فاتاهم الله من حیث لم یحتسبوا" و معلوم می‌شود که تخریب بیوت اثر نقض عهد است، و بعد از آن واقع شده است، و وجه اول می‌خواست بگوید: تخریب خانه‌ها به نقشه خود یهود بود، نه نقشه الهی. و وجه دوم می‌خواست بگوید: تخریب خانه‌ها عین نقض عهد است، نه اینکه به راستی خانه‌ها را خراب کرده باشند.
خداوند از آنجا که گمان نمی‌ کردند به سراغشان آمد، و در قلبشان وحشت و ترس افکند، به گونه‌ای که خانه ‌های خود را با دست خویش و با دست مؤمنان ویران می‌ کردند" (فاتاهم الله من حیث لم یحتسبوا و قذف فی قلوبهم الرعب یخربون بیوتهم بایدیهم و ایدی المؤمنین).
آری خدا این لشکر نامرئی، یعنی لشکر ترس را که در بسیاری از جنگها به یاری مؤمنان می‌ فرستاد بر قلب آنها چیره کرد، و مجال هر گونه حرکت و مقابله را از آنها سلب نمود، آنها خود را برای مقابله با لشکر برون آماده کرده بودند، بی خبر از آنکه خداوند لشکری از درون به سراغشان می‌ فرستد، و چنان آنها را در تنگنا قرار می‌ دهد که خودشان با دشمن برای تخریب خانه هایشان همکاری کنند.
درست است که کشته شدن رئیس آنها"کعب بن اشرف" قبل از این ماجرا وحشتی بر دل آنها افکنده بود، ولی مسلما منظور از آیه این نیست آن چنان که بعضی از مفسران گمان کرده ‌اند- بلکه این یک نوع امداد الهی بوده که بارها در جنگهای اسلامی به یاری مسلمین می‌ شتافت.
جالب اینکه مسلمانان از بیرون، دژهای آنها را ویران می‌ کردند که به داخل آن راه یابند، و یهود از درون ویران می‌ کردند تا به صورت سالم به دست مسلمانان نیفتد، و نتیجه این همکاری ویران شدن استحکامات آنها بود! در مورد این آیه تفسیرهای دیگری نیز گفته شده، از جمله اینکه: یهود از داخل، دیواره دژها را ویران می‌ کردند تا فرار کنند و مسلمانان از بیرون تا به آنها دست یابند (ولی این احتمال بعید است).
و نیز گفته شده که این آیه معنی کنایی دارد مثل اینکه می‌ گوئیم فلان کس خانه و زندگیش را با دست خودش ویران کرد، یعنی بر اثر نادانیها و لجاجتها سبب بر باد دادن زندگی خود شد.
یا اینکه منظور یهود از تخریب بعضی از خانه ‌ها این بود که دهانه کوچه ‌های داخل قلعه را ببندند تا مانع پیشروی مسلمانان شوند و در آینده نیز نتوانند در آن سکنی گزینند.
یا اینکه قسمتی از خانه ‌های داخل دژ را خراب کردند تا در صورت کشیده شدن میدان نبرد به داخل دژ جای کافی برای جنگیدن داشته باشند.
یا اینکه در بنای بعضی از خانه ‌ها مصالح گران قیمتی وجود داشت آنها را تخریب کردند تا آنچه قابل حمل بود ببرند، ولی تفسیر اول از همه مناسبتر است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. حشر/سوره۵۹، آیه۲.    
۲. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع البیان، ج ۱، ص ۲۹۲.    
۳. طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۹، ص۳۴۹.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۴۸۸.    
۵. حشر/سوره۵۹، آیه۲..    
۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۴۹۰.    
۷. حشر/سوره۵۹، آیه۲..    
۸. طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۹، ص۳۵۰.    
۹. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص ۴۸۹.    


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۶، ص۴۵۱، برگرفته از مقاله «خانه‌های بنی نضیر».    
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱۲، ص۳۰۴، برگرفته از مقاله « خانه‌های بنی نضیر »    


رده‌های این صفحه : بنی نضیر | خانه | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار