حکم دعا (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



یکی از وسائل ارتباط بندگان با خدا مساله دعا و نیایش است. در قرآن احکام و آداب دعا کردن بیان شده است. در این مقاله آیات مرتبط با حکم دعا کردن معرفی می‌شوند.


استحباب دعا

[ویرایش]

استحباب دعا به درگاه خداوند:
۱. «اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ؛ ما را به راه راست هدایت فرما.» آیه مزبور دلیل بر مشروعیت و بلکه استحباب دعا است مطلقا.
۲. «وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُواْ لِي وَلْيُؤْمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ؛و هرگاه بندگان من از تو در باره من بپرسند (بگو) من نزدیکم و دعای دعاکننده را به هنگامی که مرا بخواند اجابت می‌کنم پس (آنان) باید فرمان مرا گردن نهند و به من ایمان آورند باشد که راه یابند.»
۳. «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ...؛ بگو اگر دعای شما نباشد پروردگارم هیچ اعتنایی به شما نمی‌کند....»
۴. «أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاء الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ؛ یا (کیست) آن کس که درمانده را چون وی را بخواند اجابت می‌کند و گرفتاری را برطرف می‌گرداند و شما را جانشینان این زمین قرار می‌دهد آیا معبودی با خداست چه کم پند می‌پذیرید.
۵. «وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ...؛ و پروردگارتان فرمود مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم....»
۶. «فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ...؛ پس خدا را پاکدلانه فرا خوانید....»

حکم آداب دعا

[ویرایش]
احکام آداب دعا با توجه به آیات قرآن عبارتند از:

← اخلاص


لزوم اخلاص در دعا:
«وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُواْ لِي...؛ و هرگاه بندگان من از تو در باره من بپرسند (بگو) من نزدیکم و دعای دعاکننده را به هنگامی که مرا بخواند اجابت می‌کنم....» و نیز:

← استغفار


مطلوب بودن آغاز به استغفار از گناه در دعا:
۱. «وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ ربَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ؛ و سخن آنان جز این نبود که گفتند پروردگارا گناهان ما و زیاده روی ما در کارمان را بر ما ببخش و گامهای ما را استوار دار و ما را بر گروه کافران یاری ده.»
۲. «رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإِيمَانِ أَنْ آمِنُواْ بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ • رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلاَ تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لاَ تُخْلِفُ الْمِيعَادَ؛ پروردگارا ما شنیدیم که دعوتگری به ایمان فرا می‌خواند که به پروردگار خود ایمان آورید پس ایمان آوردیم پروردگارا گناهان ما را بیامرز و بدیهای ما را بزدای و ما را در زمره نیکان بمیران. پروردگارا و آنچه را که به وسیله فرستادگانت به ما وعده داده‌ای به ما عطا کن و ما را روز رستاخیز رسوا مگردان زیرا تو وعده ات را خلاف نمی‌کنی.»
۳. «قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلأَخِي وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ؛ (موسی) گفت پروردگارا من و برادرم را بیامرز و ما را در (پناه) رحمت خود درآور و تو مهربانترین مهربانانی.»
۴. «وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِّمِيقَاتِنَا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُم مِّن قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاء مِنَّا إِنْ هِيَ إِلاَّ فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَن تَشَاء وَتَهْدِي مَن تَشَاء أَنتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ؛ و موسی از میان قوم خود هفتاد مرد برای میعاد ما برگزید و چون زلزله آنان را فرو گرفت گفت پروردگارا اگر می‌خواستی آنان را و مرا پیش از این هلاک می‌ساختی آیا ما را به (سزای) آنچه کم خردان ما کرده‌اند هلاک می‌کنی این جز آزمایش تو نیست هر که را بخواهی به وسیله آن گمراه و هر که را بخواهی هدایت می‌کنی تو سرور مایی پس ما را بیامرز و به ما رحم کن و تو بهترین آمرزندگانی.»
۵. «قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَّا يَنبَغِي لِأَحَدٍ مِّنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ؛ گفت پروردگارا مرا ببخش و ملکی به من ارزانی دار که هیچ کس را پس از من سزاوار نباشد در حقیقت تویی که خود بسیار بخشنده‌ای.»

← اشاره با انگشت


شايسته بودن دعا، همراه با اشاره انگشت:
«وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا؛ و نام پروردگار خود را یاد کن و تنها به او بپرداز.»
در روایتی نقل شده از امام صادق علیه‌السلام « تبتل» به اشاره با انگشت هنگام دعا معنا شده است.

← اظهار ایمان


اظهار ايمان قبل از دعا و نیایش، امرى مطلوب:
۱. «الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ؛ همان کسانی که می‌گویند پروردگارا ما ایمان آوردیم پس گناهان ما را بر ما ببخش و ما را از عذاب آتش نگاه دار.»
۲. «رَبَّنا آمَنَّا بِما أَنْزَلْتَ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِينَ؛پروردگارا! به آنچه نازل كردهاي، ايمان آورديم و از فرستاده (تو) پيروي نموديم، ما را در زمره گواهان بنويس!»
۳. «رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإِيمَانِ أَنْ آمِنُواْ بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ؛ پروردگارا ما شنیدیم که دعوتگری به ایمان فرا می‌خواند که به پروردگار خود ایمان آورید پس ایمان آوردیم پروردگارا گناهان ما را بیامرز و بدیهای ما را بزدای و ما را در زمره نیکان بمیران.»
۴. «وَإِذَا سَمِعُواْ مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ؛ و چون آنچه را به سوی این پیامبر نازل شده بشنوند می‌بینی بر اثر آن حقیقتی که شناخته‌اند اشک از چشمهایشان سرازیر می‌شود می‌گویند پروردگارا ما ایمان آورده‌ایم پس ما را در زمره گواهان بنویس.»
۵. «إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِّنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ؛در حقیقت دسته‌ای از بندگان من بودند که می‌گفتند پروردگارا ایمان آوردیم بر ما ببخشای و به ما رحم کن (که) تو بهترین مهربانی.»

← اظهار توحید


شايسته بودن اظهار توحید و گفتن لااله الاالله، همراه با دعا:
«ووَذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ؛ و ذوالنون را (یاد کن) آنگاه که خشمگین رفت و پنداشت که ما هرگز بر او قدرتی نداریم تا در (دل) تاریکیها ندا درداد که معبودی جز تو نیست منزهی تو راستی که من از ستمکاران بودم.»
یونس علیه‌السلام هر چند که تصریح به خواسته خود نکرد، و تنها به مساله توحید و تنزیه خدا، و اعتراف به ظلم خود اکتفاء کرد، لیکن با این کلماتش حال درونی خود را، و موقفی را که در آن قرار گرفته بیان داشت، که در معنا درخواست نجات و عاقبت را می‌رساند، خدا هم درخواست او را اجابت نموده، از اندوه و غمی که به وی روی آورده بود نجاتش بداد.

← اظهار عبودیت


اظهار عبودیّت به درگاه خدا، ادبى مناسب براى دعا كردن:
«إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ • اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ؛ (بار الها) تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم• ما را به راه راست هدایت فرما.»

← اعتدال در صدا


لزوم رعايت اعتدال در صدا، هنگام دعا به درگاه الهى:
۱. «قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ؛ گفتند پروردگارا ما بر خویشتن ستم کردیم و اگر بر ما نبخشایی و به ما رحم نکنی مسلما از زیانکاران خواهیم بود.»
۲. «وَذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ؛ و ذوالنون را (یاد کن) آنگاه که خشمگین رفت و پنداشت که ما هرگز بر او قدرتی نداریم تا در (دل) تاریکیها ندا درداد که معبودی جز تو نیست منزهی تو راستی که من از ستمکاران بودم.»
۳. «قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ؛ گفت پروردگارا من بر خویشتن ستم کردم مرا ببخش پس خدا از او درگذشت که وی آمرزنده مهربان است.»

← اقرار به گناه


اقرار و اعتراف به گناه و ظلم به خويش، هنگام دعا، امرى پسنديده:
۱. «قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ؛ گفتند پروردگارا ما بر خویشتن ستم کردیم و اگر بر ما نبخشایی و به ما رحم نکنی مسلما از زیانکاران خواهیم بود.»
۲. «وَذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ؛ و ذوالنون را (یاد کن) آنگاه که خشمگین رفت و پنداشت که ما هرگز بر او قدرتی نداریم تا در (دل) تاریکیها ندا درداد که معبودی جز تو نیست منزهی تو راستی که من از ستمکاران بودم.»
۳. «قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ؛ گفت پروردگارا من بر خویشتن ستم کردم مرا ببخش پس خدا از او درگذشت که وی آمرزنده مهربان است.»

← التجا به ربوبیت خدا


توجّه و التجا به ربوبیّت خدا، امرى مطلوب در آداب دعا:
«وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ...؛(و بياد آوريد) هنگامي كه ابراهيم عرض كرد: پروردگارا اين سرزمين را شهر امني قرار ده، و اهل آن را آنها كه ايمان به خدا و روز بازپسين آورده‌ اند از ثمرات (گوناگون) روزي ده (ما اين دعاي ابراهيم را به اجابت رسانديم و مؤ منان را از انواع بركات بهره مند ساختيم)...»
و نیز:

← بالا بردن دست‌


استحباب باز كردن و بالا بردن دستها، هنگام دعا:
«فَمَنْ حَآجَّكَ فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءنَا وَأَبْنَاءكُمْ وَنِسَاءنَا وَنِسَاءكُمْ وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَةَ اللّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ؛ پس هر که در این (باره) پس از دانشی که تو را (حاصل) آمده با تو محاجه کند بگو بیایید پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما خویشان نزدیک و شما خویشان نزدیک خود را فرا خوانیم سپس مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.»
در روایتی نقل شده از امام صادق علیه‌السلام ابتهال به معنای باز کردن دستها و بالا بردن آنها همگام با اشک به هنگام دعا آمده است.

← تسبيح خدا


شايسته بودن تسبیح و تنزیه خداوند، هنگام دعا:
«وَذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ • فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ؛ و ذوالنون را (یاد کن) آنگاه که خشمگین رفت و پنداشت که ما هرگز بر او قدرتی نداریم تا در (دل) تاریکیها ندا درداد که معبودی جز تو نیست منزهی تو راستی که من از ستمکاران بودم پس (دعای) او را برآورده کردیم و او را از اندوه رهانیدیم و مؤمنان را (نیز) چنین نجات می‌دهیم».

← توجّه به صفات كمالى خدا

حکم خواندن خداوند به اسماء و صفات عبارت است از:

←← صفات حسنای خداوند


لزوم خواندن خدا به اسما و صفات حُسنا و نيكو:
۱. «وَلِلّهِ الأَسْمَاء الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا...؛ و نامهای نیکو به خدا اختصاص دارد پس او را با آنها بخوانید....»
۲. «قُلِ ادْعُواْ اللّهَ أَوِ ادْعُواْ الرَّحْمَنَ أَيًّا مَّا تَدْعُواْ فَلَهُ الأَسْمَاء الْحُسْنَى...؛ بگو خدا را بخوانید یا رحمان را بخوانید هر کدام را بخوانید برای او نامهای نیکوتر است ....»

←← صفات کمالی خداوند


توجّه به صفات كمالى خداوند و حمد و ستایش او هنگام دعا، امرى پسنديده:
۱. «رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ؛ آیا برای هدایتشان کافی نبود که (ببینند) چه نسلها را پیش از آنان نابود کردیم که (اینک آنها) در سراهای ایشان راه می‌روند به راستی برای خردمندان در این (امر) نشانه‌هایی (عبرت انگیز) است.»
۲. «رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الحَكِيمُ؛ پروردگارا در میان آنان فرستاده‌ای از خودشان برانگیز تا آیات تو را بر آنان بخواند و کتاب و حکمت به آنان بیاموزد و پاکیزه شان کند زیرا که تو خود شکست ناپذیر حکیمی.»
۳. «رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ؛ (می‌گویند) پروردگارا پس از آنکه ما را هدایت کردی دلهایمان را دستخوش انحراف مگردان و از جانب خود رحمتی بر ما ارزانی دار که تو خود بخشایشگری.»
۴. «إِذْ قَالَتِ امْرَأَةُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ؛ چون زن عمران گفت پروردگارا آنچه در شکم خود دارم نذر تو کردم تا آزاد شده (از مشاغل دنیا و پرستشگر تو) باشد پس از من بپذیر که تو خود شنوای دانایی.»
۵. «هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاء؛ آنجا (بود که) زکریا پروردگارش را خواند (و) گفت پروردگارا از جانب خود فرزندی پاک و پسندیده به من عطا کن که تو شنونده دعایی.»
۶. «قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلأَخِي وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ؛ (موسی) گفت پروردگارا من و برادرم را بیامرز و ما را در (پناه) رحمت خود درآور و تو مهربانترین مهربانانی.»
۷. «وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ؛ و ایوب را (یاد کن) هنگامی که پروردگارش را ندا داد که به من آسیب رسیده است و تویی مهربانترین مهربانان.»
۸. «وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ؛ و زکریا را (یاد کن) هنگامی که پروردگار خود را خواند پروردگارا مرا تنها مگذار و تو بهترین ارث برندگانی.»
۹. «قَالَ رَبِّ احْكُم بِالْحَقِّ وَرَبُّنَا الرَّحْمَنُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ؛ گفت پروردگارا (خودت) به حق داوری کن و به رغم آنچه وصف می‌کنید پروردگار ما همان بخشایشگر دستگیر.»
۱۰. «إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِّنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ؛ در حقیقت دسته‌ای از بندگان من بودند که می‌گفتند پروردگارا ایمان آوردیم بر ما ببخشای و به ما رحم کن (که) تو بهترین مهربانی.»
۱۱. «قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَّا يَنبَغِي لِأَحَدٍ مِّنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ؛ گفت پروردگارا مرا ببخش و ملکی به من ارزانی دار که هیچ کس را پس از من سزاوار نباشد در حقیقت تویی که خود بسیار بخشنده‌ای.»
۱۲. «رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدتَّهُم وَمَن صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ؛ پروردگارا آنان را در باغهای جاوید که وعده شان داده‌ای با هر که از پدران و همسران و فرزندانشان که به صلاح آمده‌اند داخل کن زیرا تو خود ارجمند و حکیمی.»
۱۳. «وَالَّذِينَ جَاؤُوا مِن بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ؛ و (نیز) کسانی که بعد از آنان ( مهاجران و انصار) آمده‌اند (و) می‌گویند پروردگارا بر ما و بر آن برادرانمان که در ایمان آوردن بر ما پیشی گرفتند ببخشای و در دلهایمان نسبت به کسانی که ایمان آورده‌اند (هیچ گونه) کینه‌ای مگذار پروردگارا راستی که تو رئوف و مهربانی.»
۱۴. «رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلَّذِينَ كَفَرُوا وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ؛ پروردگارا ما را وسیله آزمایش (و آماج آزار) برای کسانی که کفر ورزیده‌اند مگردان و بر ما ببخشای که تو خود توانای سنجیده کاری.»
۱۵. «... النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ؛‌... پیامبر (خود) و کسانی را که با او ایمان آورده بودند خوار نمی‌گرداند نورشان از پیشاپیش آنان و سمت راستشان روان است می‌گویند پروردگارا نور ما را برای ما کامل گردان و بر ما ببخشای که تو بر هر چیز توانایی.»

← توكّل‌


توکّل بر خداوند، هنگام دعا، مطلوب و پسنديده:
«وَقَالَ مُوسَى يَا قَوْمِ إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللّهِ فَعَلَيْهِ تَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّسْلِمِينَ • فَقَالُواْ عَلَى اللّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ • وَنَجِّنَا بِرَحْمَتِكَ مِنَ الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ؛ و موسی گفت‌ای قوم من اگر به خدا ایمان آورده‌اید و اگر اهل تسلیمید بر او توکل کنید پس گفتند بر خدا توکل کردیم پروردگارا ما را برای قوم ستمگر (وسیله) آزمایش قرار مده و ما را به رحمت خویش از گروه کافران نجات ده.»

← خفا


شايسته بودن دعا در خفا:
۱. «قُلْ مَن يُنَجِّيكُم مِّن ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَّئِنْ أَنجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ؛ بگو چه کسی شما را از تاریکیهای خشکی و دریا می‌رهاند در حالی که او را به زاری و در نهان می‌خوانید که اگر ما را از این ( مهلکه) برهاند البته از سپاسگزاران خواهیم بود.»
۲. «ادْعُواْ رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ؛ پروردگار خود را به زاری و نهانی بخوانید که او از حدگذرندگان را دوست نمی‌دارد.»
۳. «وَاذْكُر رَّبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ وَلاَ تَكُن مِّنَ الْغَافِلِينَ؛ و در دل خویش پروردگارت را بامدادان و شامگاهان با تضرع و ترس بی صدای بلند یاد کن و از غافلان مباش.» در این آیه دستور داده شده که خدا را به طور" خفیه " و در پنهانی بخوانید برای این است که از" ریا " دورتر، و به اخلاص نزدیکتر، و توام با تمرکز فکر و حضور قلب باشد. در حدیثی می‌خوانیم که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌ در یکی از غزوات بود، هنگامی که سپاهیان اسلام کنار دره‌ای رسیدند فریاد خود را به" لا اله الا الله"" و الله اکبر" بلند کردند، پیامبر فرمود:«یا ایها الناس اربعوا علی انفسکم اما انکم لا تدعون اصم و لا غائبا انکم تدعون سمیعا قریبا انه معکم؛ای مردم اندکی آرامتر دعا کنید شما شخص کر و غائبی را نمی‌خوانید شما کسی را می‌خوانید که شنوا و نزدیک است و با شما است.»

← خوف و رجا


لزوم خواندن خدا همراه با خوف و رجا:
۱. «... وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَتَ اللّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ؛ و در زمین پس از اصلاح آن فساد مکنید و با بیم و امید او را بخوانید که رحمت خدا به نیکوکاران نزدیک است.» نه آن چنان از اعمال خود راضی باشید که گمان کنید هیچ نقطه تاریکی در زندگی شما نیست که این خود عامل عقب گرد و سقوط است، و نه آن چنان مایوس باشید که خود را شایسته عفو خدا و اجابت دعا ندانید که این یاس و نومیدی نیز خاموش کننده همه تلاشها و کوششها است، بلکه با دو بال" بیم" و" امید" به سوی او پرواز کنید، امید به رحمتش و بیم از مسئولیتها و لغزشها.
۲. «فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ؛ پس (دعای) او را اجابت نمودیم و یحیی را بدو بخشیدیم و همسرش را برای او شایسته (و آماده حمل) کردیم زیرا آنان در کارهای نیک شتاب می‌نمودند و ما را از روی رغبت و بیم می‌خواندند و در برابر ما فروتن بودند.»

← دعا براى ديگران‌


مطلوبيّت سهيم كردن ديگران در دعاى خود:
«وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هََذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُم بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ؛ و چون ابراهیم گفت پروردگارا این (سرزمین) را شهری امن گردان و مردمش را هر کس از آنان که به خدا و روز بازپسین ایمان بیاورد از فرآورده‌ها روزی بخش فرمود و (لی) هر کس کفر بورزد اندکی برخوردارش می‌کنم سپس او را با خواری به سوی عذاب آتش ( دوزخ) می‌کشانم و چه بد سرانجامی است.»
نیز؛

← ذكر نعمتها


پسنديده بودن ذكر نعمتهاى الهى، هنگام دعا و طلب حاجت از خدا:
۱. «رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِن تَأْوِيلِ الأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ أَنتَ وَلِيِّي فِي الدُّنُيَا وَالآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ؛ پروردگارا تو به من دولت دادی و از تعبیر خوابها به من آموختی‌ای پدیدآورنده آسمانها و زمین تنها تو در دنیا و آخرت مولای منی مرا مسلمان بمیران و مرا به شایستگان ملحق فرما.»
۲. «الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاء؛ سپاس خدای را که با وجود سالخوردگی اسماعیل و اسحاق را به من بخشید به راستی پروردگار من شنونده دعاست.»
۳. «قَالَ رَبِّ بِمَا أَنْعَمْتَ عَلَيَّ فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيرًا لِّلْمُجْرِمِينَ؛ (موسی) گفت پروردگارا به پاس نعمتی که بر من ارزانی داشتی هرگز پشتیبان مجرمان نخواهم بود.»

← اوقات دعا

حکم اوقات و زمان‌های دعا کردن عبارتند از:

←← صبحگاهان و شامگاهان


شايسته بودن دعا به درگاه الهى، در صبحگاهان و شامگاهان:
۱. «وَلاَ تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ...؛ و کسانی را که پروردگار خود را بامدادان و شامگاهان می‌خوانند در حالی که خشنودی او را می‌خواهند مران....»
۲. «وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ...؛ و با کسانی که پروردگارشان را صبح و شام می‌خوانند (و) خشنودی او را می‌خواهند شکیبایی پیشه کن....»

←← نیمه شب


دعا و نيايش به درگاه الهى در نيمه شب، امرى پسنديده:
«إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا خَرُّوا سُجَّدًا وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ • تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا ...؛ تنها کسانی به آیات ما می‌گروند که چون آن (آیات) را به ایشان یادآوری کنند سجده کنان به روی درمی افتند و به ستایش پروردگارشان تسبیح می‌گویند و آنان بزرگی نمی‌فروشند؛ پهلوهایشان از خوابگاهها جدا می‌گردد (و) پروردگارشان را از روی بیم و طمع می‌خوانند....»

←← تعقیبات نماز


استحباب دعا، پس از نماز (تعقيبات):
«فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ • وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ؛ پس چون فراغت یافتی به طاعت درکوش؛ و با اشتیاق به سوی پروردگارت روی آور.» آیه یاد شده بر استحباب تعقیبات نماز و دعای پس از نماز دلالت دارد، چنانکه روایاتی نیز بر آن دلالت دارد.

←← پس از فراغ از عبادات


استحباب دعا، پس از فراغ از عبادات:
۱. «وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا...؛ و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه ( کعبه) را بالا می‌بردند (می‌گفتند) ‌ای پروردگار ما از ما بپذیر که در حقیقت تو شنوای دانایی.» دعای ابراهیم و اسماعیل علیهماالسلام پس از بنای کعبه بر مرغوبیت و استحباب دعا پس از هر عمل عبادی دلالت دارد.
۲. «فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ • وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ؛ پس چون فراغت یافتی به طاعت درکوش؛ و با اشتیاق به سوی پروردگارت روی آور.» آیه یاد شده بر استحباب تعقیبات نماز و دعای پس از نماز دلالت دارد، چنانکه روایاتی نیز بر آن دلالت دارد.

حکم دعاهای قرآنی

[ویرایش]

حکم دعا براى آخرت‌
[۲۰۹] به مقاله دعا برای آخرت (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى اقامه نماز
حکم دعا براى الحاق به صالحان
حکم دعا براى امامت
[۲۱۲] به مقاله دعا برای امامت (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى امداد
[۲۱۳] به مقاله دعا برای امداد (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى امنیت
[۲۱۴] به مقاله دعا برای امنیت (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى برکت
[۲۱۵] به مقاله دعا برای برکت (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى بهره‌مندى از حکمت
[۲۱۶] به مقاله دعا برای حکمت (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى بهره‌مندى از رحمت
[۲۱۷] به مقاله دعا برای رحمت (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى بهره‌مندى از فرزند
حکم دعا براى پادشاهى
[۲۱۹] به مقاله دعا برای پادشاهی (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى تحقق وعده خدا
[۲۲۰] به مقاله دعا برای وعده خدا (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى تسلیم
[۲۲۱] به مقاله دعا برای تسلیم (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى توبه‌کنندگان
حکم دعا براى توفيق شکر
حکم دعا براى توفیق عمل
حکم دعا براى ثبات قدم
[۲۲۵] به مقاله دعا برای ثبات قدم (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى حفظ آبرو
[۲۲۶] به مقاله دعا برای حفظ آبرو (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى خوشنامی
[۲۲۷] به مقاله دعا برای خوشنامی (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى دنیا
[۲۲۸] به مقاله دعا برای دنیا (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى رزق
[۲۲۹] به مقاله دعا برای رزق (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى رفع کینه
[۲۳۰] به مقاله دعا برای رفع کینه (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا برای زکات‌دهندگان
حکم دعا براى شر
[۲۳۲] به مقاله دعا برای شر (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى شرح صدر
[۲۳۳] به مقاله دعا برای شرح صدر (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى صبر
[۲۳۴] به مقاله دعا برای صبر (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى صداقت
[۲۳۵] به مقاله دعا برای صداقت (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى عفو خدا
[۲۳۶] به مقاله دعا برای عفو خدا (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى علم
[۲۳۷] به مقاله دعا برای علم (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى فرزندان
[۲۳۸] به مقاله دعا برای فرزندان (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى فرزنددار شدن
حکم دعا براى قبولى اعمال
حکم دعا براى قبولى نذر
حکم دعا براى حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله
[۲۴۲] به مقاله حکم صلوات (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى منافقان
[۲۴۳] به مقاله دعا برای منافقان (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى مؤمنان
[۲۴۴] به مقاله دعا برای مؤمنان (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى نجات از ظالمان
حکم دعا براى والدین
[۲۴۶] به مقاله دعا برای والدین (قرآن) رجوع شود.

حکم دعا براى هدایت
[۲۴۷] به مقاله دعا برای هدایت (قرآن) رجوع شود.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. حمد/سوره۱، آیه۶.    
۲. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان، ص۲۶.    
۳. بقره/سوره۲، آیه۱۸۶.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱، ص۶۳۸.    
۵. فرقان/سوره۲۵، آیه۷۷.    
۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۵، ص۱۷۲.    
۷. نمل/سوره۲۷، آیه۶۲.    
۸. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۵، ص۵۱۷.    
۹. غافر/سوره۴۰، آیه۶۰.    
۱۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۱۴۶.    
۱۱. غافر/سوره۴۰، آیه۱۴.    
۱۲. بقره/سوره۲، آیه۱۸۶.    
۱۳. اعراف/سوره۷، آیه۲۹.    
۱۴. یونس/سوره۱۰، آیه۲۲.    
۱۵. کهف/سوره۱۸، آیه۱۴.    
۱۶. کهف/سوره۱۸، آیه۲۸.    
۱۷. مریم/سوره۱۹، آیه۴۸.    
۱۸. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۵.    
۱۹. روم/سوره۳۰، آیه۳۳.    
۲۰. لقمان/سوره۳۱، آیه۳۲.    
۲۱. زمر/سوره۳۹، آیه۸.    
۲۲. غافر/سوره۴۰، آیه۱۴.    
۲۳. غافر/سوره۴۰، آیه۶۰.    
۲۴. غافر/سوره۴۰، آیه۶۵.    
۲۵. آل عمران/سوره۳، آیه۱۴۷.    
۲۶. آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۳.    
۲۷. آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۴.    
۲۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۱.    
۲۹. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۵.    
۳۰. ص/سوره۳۸، آیه۳۵.    
۳۱. مزمل/سوره۷۳، آیه۸.    
۳۲. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۴۴۹، ح ۲۲.    
۳۳. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۴۵۰، حدیث ۲۷.    
۳۴. آل عمران/سوره۳، آیه۱۶.    
۳۵. آل عمران/سوره۳، آیه۵۳.    
۳۶. آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۳.    
۳۷. مائده/سوره۵، آیه۸۳.    
۳۸. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۹.    
۳۹. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۷.    
۴۰. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ۱۴، ص۴۴۵.    
۴۱. حمد/سوره۱، آیه۵.    
۴۲. حمد/سوره۱، آیه۶.    
۴۳. اعراف/سوره۷، آیه۲۳.    
۴۴. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۷.    
۴۵. قصص/سوره۲۸، آیه۱۶.    
۴۶. اعراف/سوره۷، آیه۲۳.    
۴۷. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۷.    
۴۸. قصص/سوره۲۸، آیه۱۶.    
۴۹. بقره/سوره۲، آیه۱۲۶.    
۵۰. بقره/سوره۲، آیه۱۲۷.    
۵۱. بقره/سوره۲، آیه۱۲۸.    
۵۲. بقره/سوره۲، آیه۱۲۹.    
۵۳. بقره/سوره۲، آیه۲۰۰.    
۵۴. بقره/سوره۲، آیه۲۰۱.    
۵۵. بقره/سوره۲، آیه۲۵۰.    
۵۶. بقره/سوره۲، آیه۲۸۶.    
۵۷. آل‌عمران/سوره۳، آیه۸.    
۵۸. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۶.    
۵۹. آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۵.    
۶۰. آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۸.    
۶۱. آل‌عمران/سوره۳، آیه۵۳.    
۶۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۴۷.    
۶۳. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۹۱.    
۶۴. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۹۳.    
۶۵. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۹۴.    
۶۶. نساء/سوره۴، آیه۷۵.    
۶۷. مائده/سوره۵، آیه۸۳.    
۶۸. مائده/سوره۵، آیه۱۱۴.    
۶۹. انعام/سوره۶، آیه۵۲.    
۷۰. اعراف/سوره۷، آیه۲۳.    
۷۱. اعراف/سوره۷، آیه۵۵.    
۷۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۲۶.    
۷۳. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۹.    
۷۴. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۱.    
۷۵. اعراف/سوره۷، آیه۲۰۵.    
۷۶. یونس/سوره۱۰، آیه۸۵.    
۷۷. یونس/سوره۱۰، آیه۸۸.    
۷۸. یوسف/سوره۱۲، آیه۳۳.    
۷۹. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۵.    
۸۰. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۷.    
۸۱. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۴۰.    
۸۲. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۴۱.    
۸۳. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۴.    
۸۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۸۰.    
۸۵. کهف/سوره۱۸، آیه۱۰.    
۸۶. کهف/سوره۱۸، آیه۲۸.    
۸۷. مریم/سوره۱۹، آیه۴.    
۸۸. مریم/سوره۱۹، آیه۶.    
۸۹. مریم/سوره۱۹، آیه۸.    
۹۰. طه/سوره۲۰، آیات۲۵- ۳۴.    
۹۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۴.    
۹۲. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۳.    
۹۳. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۹.    
۹۴. انبیاء/سوره۲۱، آیه۱۱۲.    
۹۵. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۲۶.    
۹۶. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۲۹.    
۹۷. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۹۳.    
۹۸. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۹۴.    
۹۹. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۹۷.    
۱۰۰. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۹۸.    
۱۰۱. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۷.    
۱۰۲. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۹.    
۱۰۳. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۱۸.    
۱۰۴. فرقان/سوره۲۵، آیه۶۵.    
۱۰۵. فرقان/سوره۲۵، آیه۷۴.    
۱۰۶. شعراء/سوره۲۶، آیه۸۳.    
۱۰۷. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۶۹.    
۱۰۸. نمل/سوره۲۷، آیه۱۹.    
۱۰۹. قصص/سوره۲۸، آیه۱۶.    
۱۱۰. قصص/سوره۲۸، آیه۲۱.    
۱۱۱. قصص/سوره۲۸، آیه۲۴.    
۱۱۲. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۳۰.    
۱۱۳. صافّات/سوره۳۷، آیه۱۰۰.    
۱۱۴. ص/سوره۳۸، آیه۳۵.    
۱۱۵. غافر/سوره۴۰، آیه۷.    
۱۱۶. غافر/سوره۴۰، آیه۸.    
۱۱۷. دخان/سوره۴۴، آیه۱۲.    
۱۱۸. احقاف/سوره۴۶، آیه۱۵.    
۱۱۹. قمر/سوره۵۴، آیه۱۰.    
۱۲۰. حشر/سوره۵۹، آیه۱۰.    
۱۲۱. ممتحنه/سوره۶۰، آیه۴.    
۱۲۲. ممتحنه/سوره۶۰، آیه۵.    
۱۲۳. تحریم/سوره۶۶، آیه۸.    
۱۲۴. تحریم/سوره۶۶، آیه۱۱.    
۱۲۵. نوح/سوره۷۱، آیه۲۶.    
۱۲۶. نوح/سوره۷۱، آیه۲۸.    
۱۲۷. آل عمران/سوره۳، آیه۶۱.    
۱۲۸. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۳۵۰، ح ۱۶۹.    
۱۲۹. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۷.    
۱۳۰. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۸.    
۱۳۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۰.    
۱۳۲. اسراء/سوره۱۷، آیه۱۱۰.    
۱۳۳. بقره/سوره۲، آیه۱۲۸.    
۱۳۴. بقره/سوره۲، آیه۱۲۹.    
۱۳۵. آل عمران/سوره۳، آیه۸.    
۱۳۶. آل عمران/سوره۳، آیه۳۵.    
۱۳۷. آل عمران/سوره۳، آیه۳۸.    
۱۳۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۱.    
۱۳۹. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۳.    
۱۴۰. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۹.    
۱۴۱. انبیاء/سوره۲۱، آیه۱۱۲.    
۱۴۲. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۹.    
۱۴۳. ص/سوره۳۸، آیه۳۵.    
۱۴۴. غافر/سوره۴۰، آیه۸.    
۱۴۵. حشر/سوره۵۹، آیه۱۰.    
۱۴۶. ممتحنه/سوره۶۰، آیه۵.    
۱۴۷. تحریم/سوره۶۶، آیه۸.    
۱۴۸. یونس/سوره۱۰، آیات۸۴ - ۸۶.    
۱۴۹. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۸، ص۳۶۷.    
۱۵۰. انعام/سوره۶، آیه۶۳.    
۱۵۱. اعراف/سوره۷، آیه۵۵.    
۱۵۲. اعراف/سوره۷، آیه۲۰۵.    
۱۵۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۴، ص۴۲۹.    
۱۵۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۶، ص۲۰۹.    
۱۵۵. اعراف/سوره۷، آیه۵۶.    
۱۵۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۶، ص۲۱۱.    
۱۵۷. انبیاء/سوره۲۱، آیه۹۰.    
۱۵۸. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۳، ص۴۹۱.    
۱۵۹. بقره/سوره۲، آیه۱۲۶.    
۱۶۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱، ص۴۵۱.    
۱۶۱. بقره/سوره۲، آیه۱۲۸.    
۱۶۲. بقره/سوره۲، آیه۱۲۹.    
۱۶۳. بقره/سوره۲، آیه۲۰۱.    
۱۶۴. بقره/سوره۲، آیه۲۵۰.    
۱۶۵. بقره/سوره۲، آیه۲۸۶.    
۱۶۶. آل عمران/سوره۳، آیه۸.    
۱۶۷. آل عمران/سوره۳، آیه۱۶.    
۱۶۸. آل عمران/سوره۳، آیه۵۳.    
۱۶۹. آل عمران/سوره۳، آیه۱۴۷.    
۱۷۰. آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۳.    
۱۷۱. آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۴.    
۱۷۲. نساء/سوره۴، آیه۷۵.    
۱۷۳. مائده/سوره۵، آیه۸۳.    
۱۷۴. اعراف/سوره۷، آیه۱۲۶.    
۱۷۵. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۱.    
۱۷۶. یونس/سوره۱۰، آیه۸۵.    
۱۷۷. یونس/سوره۱۰، آیه۸۶.    
۱۷۸. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۴۱.    
۱۷۹. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۱.    
۱۸۰. کهف/سوره۱۸، آیه۱۰.    
۱۸۱. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۹.    
۱۸۲. فرقان/سوره۲۵، آیه۶۵.    
۱۸۳. فرقان/سوره۲۵، آیه۷۴.    
۱۸۴. شعراء/سوره۲۶، آیه۸۶.    
۱۸۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۶۹.    
۱۸۶. غافر/سوره۴۰، آیه۷.    
۱۸۷. غافر/سوره۴۰، آیه۸.    
۱۸۸. حشر/سوره۵۹، آیه۱۰.    
۱۸۹. نوح/سوره۷۱، آیه۲۸.    
۱۹۰. یوسف/سوره۱۲، آیه۱۰۱.    
۱۹۱. طباطبائی، محمد‌حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۱، ص۳۴۱.    
۱۹۲. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۹.    
۱۹۳. طباطبائی، محمد‌حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۲، ص۱۱۲.    
۱۹۴. قصص/سوره۲۸، آیه۱۷.    
۱۹۵. انعام/سوره۶، آیه۵۲.    
۱۹۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۵، ص۲۵۱.    
۱۹۷. کهف/سوره۱۸، آیه۲۸.    
۱۹۸. سجده/سوره۳۲، آیه۱۵.    
۱۹۹. سجده/سوره۳۲، آیه۱۶.    
۲۰۰. انشراح/سوره۹۴، آیه۷.    
۲۰۱. انشراح/سوره۹۴، آیه۸.    
۲۰۲. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان، ص۱۲۵.    
۲۰۳. بقره/سوره۲، آیه۱۲۷.    
۲۰۴. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۳۹۰.    
۲۰۵. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان، ص۳۸۴.    
۲۰۶. انشراح/سوره۹۴، آیه۷.    
۲۰۷. انشراح/سوره۹۴، آیه۸.    
۲۰۸. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان، ص۱۲۵.    
۲۰۹. به مقاله دعا برای آخرت (قرآن) رجوع شود.
۲۱۰. به مقاله دعا برای اقامه نماز (قرآن) رجوع شود.
۲۱۱. به مقاله دعا برای الحاق به صالحان (قرآن) رجوع شود.
۲۱۲. به مقاله دعا برای امامت (قرآن) رجوع شود.
۲۱۳. به مقاله دعا برای امداد (قرآن) رجوع شود.
۲۱۴. به مقاله دعا برای امنیت (قرآن) رجوع شود.
۲۱۵. به مقاله دعا برای برکت (قرآن) رجوع شود.
۲۱۶. به مقاله دعا برای حکمت (قرآن) رجوع شود.
۲۱۷. به مقاله دعا برای رحمت (قرآن) رجوع شود.
۲۱۸. به مقاله دعا برای بهره‌مندی از فرزند (قرآن) رجوع شود.
۲۱۹. به مقاله دعا برای پادشاهی (قرآن) رجوع شود.
۲۲۰. به مقاله دعا برای وعده خدا (قرآن) رجوع شود.
۲۲۱. به مقاله دعا برای تسلیم (قرآن) رجوع شود.
۲۲۲. به مقاله دعا برای توبه‌کنندگان (قرآن) رجوع شود.
۲۲۳. به مقاله دعا برای توفیق شکر (قرآن) رجوع شود.
۲۲۴. به مقاله دعا برای توفیق عمل (قرآن) رجوع شود.
۲۲۵. به مقاله دعا برای ثبات قدم (قرآن) رجوع شود.
۲۲۶. به مقاله دعا برای حفظ آبرو (قرآن) رجوع شود.
۲۲۷. به مقاله دعا برای خوشنامی (قرآن) رجوع شود.
۲۲۸. به مقاله دعا برای دنیا (قرآن) رجوع شود.
۲۲۹. به مقاله دعا برای رزق (قرآن) رجوع شود.
۲۳۰. به مقاله دعا برای رفع کینه (قرآن) رجوع شود.
۲۳۱. به مقاله دعا برای زکات‌دهندگان (قرآن) رجوع شود.
۲۳۲. به مقاله دعا برای شر (قرآن) رجوع شود.
۲۳۳. به مقاله دعا برای شرح صدر (قرآن) رجوع شود.
۲۳۴. به مقاله دعا برای صبر (قرآن) رجوع شود.
۲۳۵. به مقاله دعا برای صداقت (قرآن) رجوع شود.
۲۳۶. به مقاله دعا برای عفو خدا (قرآن) رجوع شود.
۲۳۷. به مقاله دعا برای علم (قرآن) رجوع شود.
۲۳۸. به مقاله دعا برای فرزندان (قرآن) رجوع شود.
۲۳۹. به مقاله دعا برای فرزنددارشدن (قرآن) رجوع شود.
۲۴۰. به مقاله دعا برای قبولی اعمال (قرآن) رجوع شود.
۲۴۱. به مقاله دعا برای قبولی نذر (قرآن) رجوع شود.
۲۴۲. به مقاله حکم صلوات (قرآن) رجوع شود.
۲۴۳. به مقاله دعا برای منافقان (قرآن) رجوع شود.
۲۴۴. به مقاله دعا برای مؤمنان (قرآن) رجوع شود.
۲۴۵. به مقاله دعا برای نجات از ظالمان (قرآن) رجوع شود.
۲۴۶. به مقاله دعا برای والدین (قرآن) رجوع شود.
۲۴۷. به مقاله دعا برای هدایت (قرآن) رجوع شود.


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱۱، ص۳۷۶، برگرفته از مقاله «حکم دعا».    


رده‌های این صفحه : احکام | دعا | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار