حمل هوهویت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حمل شی‌ء بر نفس‌، یکی از اصطلاحات علم منطق و به معنای حمل کردن چیزی بر خود است.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

حمل شی‌ء بر نفس‌ یا حمل هوهویت در اصطلاح عبارت است از حمل کردن چیزی بر خود مانند حمل انسان بر انسان و مثلث بر مثلث در قضایای «انسان انسان است» و «مثلث مثلث است».

بداهت

[ویرایش]

حمل شی‌ء بر نفس ضروری و بدیهی است، بلکه بدیهی‌ترین بدیهیات است.

حمل هوهویت

[ویرایش]

حمل شی‌ء بر نفس را با هوهویت نیز تعبیر می‌کنند و چون این نوع حمل مفید علمی تازه نیست و از بدیهیات است. این نوع حمل به دلیل اتحاد مفهومی و مصداقی به دو معنا ضروری است؛ یعنی هم واجب است و هم بدیهی.

فوائد حمل هوهویت

[ویرایش]
گاه می‌گویند حمل شی‌ء بر نفس شایسته نیست یعنی چیز تازه‌ای نمی‌آموزد و از قبیل توضیح واضحات است. بدیهی‌ بودن این حمل، سبب توهم مفید نبودن آن شده است، در حالی که فواید قابل توجهی دارد، از جمله:

۱. در مبحث ماهیت: در مقام دفع این توهم که یک شیء ممکن است ذاتاً غیر خودش باشد، چنان‌که گفته می‌شود: الانسانُ مِن حیث هو انسان، انسانٌ لا غیر.
۲. در مبحث جعل: در مقام دفع توهم امکان سلب شیء از خودش، چنان‌که گفته می‌شود: ما جَعَل المِشمِشَ مشمشاً بل جَعَل موجوداً، فانّ المشمشَ مشمشٌ فی ذاته اذ ثبوت الشیء لنفسه ضروریٌ و سلبه عن نفسه محالٌ.
[۱] گرامی، محمدعلی، منطق مقارن، ص۹۹.

«در حملیات موضوع و محمول باید که یک چیز نبود. چه حمل الشی‌ء علی نفسه نشاید».

پانویس

[ویرایش]
 
۱. گرامی، محمدعلی، منطق مقارن، ص۹۹.
۲. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۷۴.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «حمل اوّلی ذاتی»، تاریخ بازیابی۱۳۹۸/۲/۲۶.    
خوانساری، محمد، فرهنگ اصطلاحات منطقی به انضمام واژه نامه فرانسه و انگلیسی، ص۱۰۲.    






جعبه ابزار