حدثذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حَدَث به دو معنای سبب نقض طهارت و قذارت معنوی مانع از دخول در نماز آمده است.


حدث در اصطلاح فقها

[ویرایش]

حدث در اصطلاح فقها بر دو معنا اطلاق شده است:

← سبب


یکی سبب، یعنی امری که طهارت را نقض می‌کند، مانند بول، غائط و جنابت.

← مسبب


دیگری مسبب، یعنی حالتی که به سبب پیدایی یکی از امور یاد شده در نفس انسان پدید می‌آید که از آن به قذارت و نجاست معنوی تعبیر می‌گردد و مانع دخول انسان در نماز و دیگر اعمال مشروط به طهارت می‌شود. [۱] [۲] [۳]
آنچه که با وضو و غسل برطرف می‌شود حدث به معنای دوم (مسبب) است. برخی، اطلاق حدث به معنای اوّل را مَجاز دانسته‌اند. [۴]

مراتب حدث

[ویرایش]

حدث دو مرتبۀ خفیف و شدید دارد.
مرتبۀ خفیف، حدث اصغر و مرتبۀ شدید آن حدث اکبر نامیده می‌شود. [۵]

محدث

[ویرایش]

به کسی که حدث از او صادر گردیده «مُحدِث» گویند.

حکم حدث

[ویرایش]

حدث ناقض طهارت است و محدث پیش از تحصیل طهارت (وضو، غسل یا تیمّم) نمی‌تواند اعمالی را که مشروط به طهارت است. به جا آورد.

اسباب حدث اصغر

[ویرایش]

اسباب حدث اصغر که تنها موجب وضو می‌گردند، عبارتند از: خروج ادرار؛ مدفوع؛ باد معده؛ خوابی که بر قوّۀ شنوایی و بینایی چیره گردد، به گونه‌ای که چشم نبیند و گوش نشنود؛ زایل شدن عقل بر اثر پیدایی جنون، بی‌هوشی، مستی و غیر آن و استحاضۀ قلیله. [۶]

اسباب حدث اکبر

[ویرایش]

اسباب حدث اکبر که با غسل برطرف می‌گردند، عبارتند از: جنابت، نفاس، حیض، استحاضۀ متوسطه و کثیره [۷] و مسّ بدن میّت. [۸]

رافع حدث اصغر و اکبر

[ویرایش]

حدث اصغر با وضو و حدث اکبر با غسل بر طرف می‌گردند. [۹] [۱۰]

حکم در صورت عدم دسترسی به آب

[ویرایش]

در صورت عدم دسترسی یا عدم امکان استفاده از آب، تیمم بدل از وضو در حدث اصغر و بدل از غسل در حدث اکبر مشروعیّت می‌یابد. [۱۱]

احکام مطلق حدث

[ویرایش]

احکامی که به مطلق حدث، اعم از حدث اصغر و حدث اکبر بار می‌شود:

← رساندن جایی از بدن به نوشته‌های قرآن


بنابر مشهور، رساندن جایی از بدن به نوشته‌های قرآن بر محدثِ مکلّف حرام است. [۱۲]
نامهای خداوند، پیامبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله و اهل‌بیت آن حضرت علیهم السّلام نیز بنابر مشهور همین حکم را دارند. [۱۳] [۱۴] [۱۵]

← اعاده اغسال زمانی در صورت محدث شدن


در صورت عارض شدن حدث پس از غسل در غسلهای زمانی، همچون غسل جمعه، نیازی به اعادۀ آن نیست و اعاده استحباب ندارد؛ همچنین غسلهایی که به جهت ارتکاب عملی در گذشته صورت گرفته، مانند غسل توبه از گناهی که از او سر زده است. [۱۶] [۱۷] [۱۸]

← اعاده دیگر غسلها در صورت محدث شدن


در غسلهایی که جهت انجام دادن کاری به جا آورده می‌شود، مانند غسل زیارت یا احرام و نیز در غسلهای مکانی، از قبیل غسل برای دخول مسجد الحرام، در صورت محدث شدن پس از آن، بنابر قول مشهور، اعاده مستحب است؛ لیکن در اینکه اعاده به جهت بطلان غسل اوّل است یا امری تعبّدی، اختلاف است. [۱۹] [۲۰] [۲۱]

← نیت رفع حدث


حدث- چنان که گذشت- با وضو، غسل و یا تیمّم رفع می‌شود؛ لیکن آیا برای رفع آن، نیّت رفع حدث نیز واجب عینی است یا واجب تخییری، به معنای مخیّر بودن بین نیت رفع حدث و بین نیّت اباحۀ دخول در نماز و یا واجب نیست، اقوال مختلف است. [۲۲] [۲۳]

← شخص مبتلا به عروض پی‌در پی حدث


کسی که مبتلا به عروض پی در پی حدث است، مانند مسلول، مبطون و مستحاضه، اگر در مدتی معیّن، حدث بر او عارض نمی‌شود، باید در همان زمان- اوّل وقت باشد یا وسط و یا آخر آن- تحصیل طهارت کند و‌ نماز بگزارد و در صورت تأخیر عمدی از آن مدت، مرتکب گناه شده است. [۲۴] [۲۵]

← حدث بعد از تیمم بدل از غسل جنابت


بنابر قول مشهور، تیمم بدل از غسل جنابت با عارض شدن حدث- اعم از اصغر و اکبر- باطل می‌گردد و برای نماز باید اعاده شود. [۲۶]

احکام حدث اصغر

[ویرایش]

احکامی که به حدث اصغر بار می‌شود:

← آب به کار رفته در رفع حدث اصغر


آبِ به کار رفته در رفع حدث اصغر پاک و پاک کننده و وضو گرفتن و غسل کردن با آن بنابر مشهور صحیح است. [۲۷] [۲۸]

← عروض حدث اصغر در حین وضو و غسل


عارض شدن حدث اصغر در اثنای وضو، آن را باطل می‌کند. [۲۹] [۳۰]
آیا در غسل جنابت هم چنین است و در صورت عدم بطلان آیا پس از اتمام غسل، وضو برای نماز واجب است؟ اقوال مختلف است. [۳۱] [۳۲] [۳۳]
این اختلاف در دیگر غسلها نیز، بنابر قول به کفایت آنها از وضو وجود دارد. بنابر قول به عدم کفایت، اتمام غسل و گرفتن وضو برای نماز متعیّن است. [۳۴] [۳۵]

احکام حدث اکبر

[ویرایش]

احکامی که به حدث اکبر بار می‌شود:

← آب به کار رفته در حدث اکبر


آب به کار رفته در رفع حدث اکبر پاک است و می‌توان با آن، چیز نجس را شست؛ لیکن در صورت قلیل بودن آیا رافع حدث- اعم از اصغر و اکبر- هست یا نه؟ اختلاف است. [۳۶]

← عروض حدث اکبر حین غسل


اگر در اثنای غسل، حدث اکبر عارض شود، در صورت مماثلت دو حدث، مانند جنب شدن در اثنای غسل جنابت یا مسّ بدن میّت در اثنای غسل مسّ میّت، غسل باطل می‌شود، و در صورت عدم مماثلت، مانند حیض شدن زن در اثنای غسل جنابت، بطلان آن اختلافی است. بنابر قول به عدم بطلان، بعد از اتمام غسل، برای حدث جدید غسل دیگری انجام می‌دهد. اگر حدث دوم غیر جنابت باشد- بنابر قول به عدم کفایت غیر غسل جنابت از وضو- برای نماز- پس از غسل دوم- وضو نیز واجب است. [۳۷] [۳۸] [۳۹] [۴۰] [۴۱]

← عروض حدث اکبر حین وضو


آیا عارض شدن حدث اکبر، جز جنابت در اثنای وضو موجب بطلان آن می‌شود؟ مسئله اختلافی است. [۴۲] [۴۳]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. رسائل الشهید الثانی، ج۱، ص۱۲۵-۱۲۶.
۲. مدارک الاحکام، ج۱، ص۱۹۰.
۳. جواهر الکلام، ج۱، ص۶۲.    
۴. رسائل الشهید الثانی، ج۱، ص۱۲۶.
۵. مصطلحات الفقه، ص۲۰۵.
۶. جواهر الکلام، ج۱، ص۳۹۳-۴۱۱.    
۷. جواهر الکلام، ج۳، ص۲.    
۸. جواهر الکلام، ج۵، ص۳۳۲.    
۹. الرسائل الفشارکیة، ص۳۴۸.
۱۰. مصابیح الظلام، ج۳، ص۱۲۶.
۱۱. الفوائد العلیّة، ج۱، ص۱۹۰.    
۱۲. جواهر الکلام، ج۲، ص۳۱۴.    
۱۳. جواهر الکلام، ج۲، ص۳۱۶.    
۱۴. جواهر الکلام، ج۳، ص۴۶.    
۱۵. مستمسک العروة، ج۳، ص۴۵.    
۱۶. جواهر الکلام، ج۵، ص۳۰.    
۱۷. العروة الوثقیٰ، ج۲، ص۱۴۷.    
۱۸. هدایة العباد (گلپایگانی)، ج۱، ص۹۵.    
۱۹. جواهر الکلام، ج۵، ص۳۰-۳۲.    
۲۰. براهین الحج، ج۲، ص۳۶۲-۳۶۳.
۲۱. جامع المدارک، ج۲، ص۳۷۶.    
۲۲. مفتاح الکرامة، ج۱، ص۳۶۶-۳۶۷.
۲۳. جواهر الکلام، ج۲، ص۸۹.    
۲۴. کلمة التقویٰ، ج۱، ص۱۳۱-۱۳۲.
۲۵. المسائل المنتخبة (سیستانی)، ص۷۷-۷۸.    
۲۶. جواهر الکلام، ج۵، ص۲۶۰.    
۲۷. العروة الوثقیٰ، ج۱، ص۱۰۱.    
۲۸. مستمسک العروة، ج۱، ص۲۲۰.    
۲۹. جواهر الکلام، ج۳، ص۱۲۹.    
۳۰. مصباح الهدیٰ، ج۴، ص۳۲۷.
۳۱. شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۳.    
۳۲. غایة المرام، ج۱، ص۶۷-۶۸.
۳۳. مدارک الاحکام، ج۱، ص۳۰۷-۳۰۸.
۳۴. مدارک الاحکام، ج۱، ص۳۰۹.
۳۵. مستمسک، العروة ج۳، ص۱۲۸.    
۳۶. مستمسک العروة، ج۱، ص۲۲۰.    
۳۷. جواهر الکلام، ج۳، ص۱۲۹.    
۳۸. العروة الوثقیٰ، ج۱، ص۵۴۸-۵۴۹.    
۳۹. مستمسک العروة، ج۳، ص۱۲۹-۱۳۰.    
۴۰. مصباح الهدیٰ، ج۴، ص۳۲۷-۳۳۰.
۴۱. مهذّب الاحکام، ج۳، ص۱۰۷.
۴۲. جواهر الکلام، ج۳، ص۱۲۹.    
۴۳. التنقیح (الطهارة)، ج۶، ص۴۱.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۳، ص۲۴۶-۲۴۹.    


رده‌های این صفحه : فقه | مبطلات وضو | وضو




جعبه‌ابزار