حاکم در علم حدیث

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حاکم، از القاب محدّثان است.


حاکم اصطلاح محدّثان

[ویرایش]

در اصطلاح محدّثان متأخر، حاکم به کسی اطلاق می‌شود که از حیث متن و اِسناد و جرح و تعدیل و تاریخ، به احادیث عالم باشد.
[۱] علی‌بن سلطان محمد قاری، جمع الوسائل فی شرح الشمائل، ج۱، ص۱۲۱.
[۴] ابراهیم باجوری، المواهب اللدنیة علی الشمائل المحمدیة، ج۱، ص۱۳.
[۵] ظفر احمد عثمانی تهانوی، قواعد فی علوم الحدیث، ج۱، ص۳۰.

تعریفی که مُناوی و قاری از قول مَطَری یا مطرزی آورده‌اند، در کتابهای بعدی تکرار، و در برخی موارد قیودی بدان افزوده شده است، از جمله مقدار محفوظات حدیثی حاکم، مقید به رقمی گردیده یا گفته شده مقدار حدیثی که از دایره‌حفظ وی خارج مانده‌است اندک‌باشد.
[۶] محمدضیاءالرحمان‌اعظمی، معجم مصطلحات‌الحدیث و لطائف الاسانید، ج۱، ص۱۲۹ـ ۱۳۰.
به این ترتیب، حاکم لقب کسی است که مرتبه حفظ و اتقان وی از حجت برتر باشد.
[۸] سعد فهمی احمد بلال، السراج المنیر فی القاب المحدثین، ج۱، ص۲۰۵.
به گفته سعد فهمی احمد بلال،
[۹] سعد فهمی احمد بلال، السراج المنیر فی القاب المحدثین، ج۱، ص۲۰۷ـ۲۶۰.
برخی محدّثان بزرگ (نظیر شافعی، شَعْبی، ابن‌مَدینی، ابوداوود سجستانی، ترمذی، نسائی، طبری و طبرانی ) واجد شرایط لقب حاکم بوده‌اند.

مشهورین به لقب حاکم

[ویرایش]

اما از مشهورترین افرادی که به این لقب شهرت یافته‌اند، حاکم‌نیشابوری، حاکم‌حَسَکانی و حاکم جِشُمی بوده‌اند. علاوه بر این، به برخی محدّثان اهل سنّت لقبِ ابداعیِ «امیرالمؤمنین فی الحدیث» داده شده، که بالاترین لقب برای محدّثان است و دارنده چنین عنوانی، برتر از حاکم است.
[۱۰] عبدالفتاح ابوغده، اُمراءالمؤمنین فی الحدیث، ج۱، ص۱۰۳ـ ۱۲۰.
[۱۱] ۲۶۱ـ۴۲۳، سعد فهمی احمد بلال السراج المنیر فی القاب المحدثین، ج۱، ص۲۰۵،.

ابوغده (ص ۱۳۲؛
[۱۲] ظفر احمد عثمانی تهانوی، قواعد فی علوم الحدیث، ج۱، ص۲۹،پانویس.
وجود لفظ حاکم را در ردیف القاب ناظر به مقدار محفوظات حدیثی محدّث انکار کرده و با استناد به صبح‌الاعشی، اثر قلقشندی، آن را از القاب قضات دانسته است. شاهد صدق مدعای ابوغده، به کار نرفتن این اصطلاح ــجز در موارد معدودــ در عمده آثار رجالی و حدیثی متقدم است.

منابع

[ویرایش]

(۱) عبدالفتاح ابوغده، اُمراءالمؤمنین فى الحدیث، در عبدالعظیم بن عبدالقوى منذرى، جواب الحافظ ابی‌محمد عبدالعظیم المنذرى المصرى عن أسئلة فى الجرح و التعدیل، چاپ عبدالفتاح ابوغده، بیروت ۱۴۲۶.
(۲) محمدضیاءالرحمان‌اعظمى، معجم مصطلحات‌الحدیث و لطائف الاسانید، ریاض ۱۴۲۰/۱۹۹۹.
(۳) ابراهیم باجورى، المواهب اللدنیة على الشمائل المحمدیة، در محمدبن عیسى ترمذى، الشمائل المحمدیة، چاپ محمد عوّامه، (بی‌جا) ۱۴۲۲/۲۰۰۱.
(۴) سعد فهمى احمد بلال، السراج المنیر فى القاب المحدثین، ریاض ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
(۵) نورالدین عتر، منهج النقد فى علوم الحدیث، دمشق ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
(۶) ظفر احمد عثمانى تهانوى، قواعد فى علوم الحدیث، چاپ عبدالفتاح ابوغده، حلب: مكتب المطبوعات الاسلامیة، (بی‌تا.).
(۷) علی‌بن سلطان محمد قارى، جمع الوسائل فى شرح الشمائل، مصر ۱۳۱۸، چاپ افست بیروت (بی‌تا.).
(۸) همو، شرح شرح نخبة الفكر فى مصطلحات اهل الأثر، چاپ محمد نزار تمیم و هیثم نزار تمیم، بیروت [? ۱۴۱۵/ ۱۹۹۴[.
(۹) قلقشندى؛
(۱۰) محمد عبدالرووف‌بن تاج‌العارفین مُناوى، الیواقیت و الدّرر فى شرح نخبة ابن‌حجر، چاپ مرتضى زین‌احمد، ریاض ۱۴۲۰/۱۹۹۹.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. علی‌بن سلطان محمد قاری، جمع الوسائل فی شرح الشمائل، ج۱، ص۱۲۱.
۲. علی‌بن سلطان محمد قاری، جمع الوسائل فی شرح الشمائل، ج۱، ص۶.    
۳. محمد عبدالرووف‌بن تاج‌العارفین مُناوی، الیواقیت و الدّرر فی شرح نخبة ابن‌حجر، ج۲، ص۴۲۱.    
۴. ابراهیم باجوری، المواهب اللدنیة علی الشمائل المحمدیة، ج۱، ص۱۳.
۵. ظفر احمد عثمانی تهانوی، قواعد فی علوم الحدیث، ج۱، ص۳۰.
۶. محمدضیاءالرحمان‌اعظمی، معجم مصطلحات‌الحدیث و لطائف الاسانید، ج۱، ص۱۲۹ـ ۱۳۰.
۷. نورالدین عتر، منهج النقد فی علوم الحدیث، ج۱، ص۷۷.    
۸. سعد فهمی احمد بلال، السراج المنیر فی القاب المحدثین، ج۱، ص۲۰۵.
۹. سعد فهمی احمد بلال، السراج المنیر فی القاب المحدثین، ج۱، ص۲۰۷ـ۲۶۰.
۱۰. عبدالفتاح ابوغده، اُمراءالمؤمنین فی الحدیث، ج۱، ص۱۰۳ـ ۱۲۰.
۱۱. ۲۶۱ـ۴۲۳، سعد فهمی احمد بلال السراج المنیر فی القاب المحدثین، ج۱، ص۲۰۵،.
۱۲. ظفر احمد عثمانی تهانوی، قواعد فی علوم الحدیث، ج۱، ص۲۹،پانویس.
۱۳. قلقشندی، صبح الاعشی، ج۶، ص۴۵.    


منبع

[ویرایش]

دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «۵۷۲۴»، شماره۵۷۲۴.    

رده‌های این صفحه : مقالات دانشنامه جهان اسلام




جعبه ابزار