جواهرالاولیا

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جواهرالاولیا، کتابی‌ در ادعیه‌ ، تعاویذ اسلامی‌ و خواص‌ قرآن‌ و اسمای‌ الاهی‌ ، مأخوذ از روایات‌ منابع‌ حدیثی‌ و سخنان‌ علما و مشایخ‌ عرفان‌ و تصوف‌، به‌ زبان‌ فارسی‌، تألیف‌ باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌ اوچی‌، در نیمه دوم‌ قرن‌ یازدهم‌ می‌باشد.


دلیل نام گذاری جواهر

[ویرایش]

نویسنده‌ الفاظ‌ دعاها و اوراد نقل‌ شده‌ از اولیا را، از نظر ارزشمندی‌ و کم‌نظیر بودن‌، به‌ جواهر تشبیه‌ کرده‌ است‌.
[۱] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۷۳، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.

جواهرالاولیا به‌ پیشنهاد محمدعلی‌ بن‌ شیخ‌ عبدالواسع‌ صوفی‌ و به‌ خط‌ وی‌ نگارش‌ یافت‌.
[۲] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۲۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


هدف بخاری از تالیف جواهر الاولیا

[ویرایش]

بخاری‌
[۳] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
هدف‌ خود را از نوشتن‌ این‌ کتاب‌ ، استفاده عوام‌ برای‌ رسیدن‌ به‌ سعادت‌ دنیا و آخرت‌ ذکر کرده‌ است‌.

دوران تالیف کتاب مذکور

[ویرایش]

بخاری‌ جواهرالاولیا را در دوره حکومت‌ دو تن‌ از پادشاهان‌ مغولی‌ هند ، شاه‌جهان‌ و اورنگ‌ زیب‌ ــ که‌ دوران‌ رونق‌ و رواج‌ زبان‌ فارسی‌ در شبه‌قاره هند بوده‌ ــ تألیف‌ کرده‌ است‌.
[۴] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۸۲، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
[۵] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۰۶، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


سبک تالیف کتاب جواهر

[ویرایش]

بنا بر نظر غلام‌ سرور، بخاری‌ در نگارش‌ جواهرالاولیا از سبک‌ ابوالفضل‌ علاّ می‌ (متوفی‌ ۱۰۱۱)، وزیر اکبرشاه‌، که‌ تأکید فراوانی‌ بر فارسی‌نویسی‌ داشته‌، تأثیر پذیرفته‌ است‌.
[۶] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۰۸، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
[۷] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۱۲، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


روش نگارش کتاب جواهرالاولیا

[ویرایش]

با وجود این‌، بخاری‌ بسیاری‌ از ادعیه‌ و اوراد را به‌ زبان‌ عربی‌ و غالباً بدون‌ ترجمه‌ به‌ فارسی‌ آورده‌ و همچنین‌ از لغات‌، ترکیبات‌ و جملات‌ عربی‌ بسیار استفاده‌ کرده‌ است‌، به‌ طوری‌ که‌ نثر جواهرالاولیا را می‌توان‌ از نمونه‌های‌ «نثر فارسی‌ ساده آمیخته‌ به‌ عربی‌» دانست‌.
[۸] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۱۰، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
[۹] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۱۶ـ۱۲۰، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


تاریخ تالیف کتاب مذکور

[ویرایش]

تاریخ‌ دقیق‌ تألیف‌ جواهرالاولیا معلوم‌ نیست‌، اما با توجه‌ به‌ مطالب‌ کتاب‌
[۱۰] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ص‌۳۳۳، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
، احتمالاً تألیف‌ آن‌ در ۱۰۹۸ هنوز ادامه‌ داشته‌ است‌.
[۱۱] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۸۱ ـ۸۲، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


جواهر الاولیا یکی‌ از منابع‌ صوفیان‌

[ویرایش]

این‌ کتاب‌ را می‌توان‌ یکی‌ از منابع‌ صوفیان‌ و مرشدانی‌ دانست‌ که‌ برای‌ علاج‌ مشکلات‌ مادّی‌ و معنوی‌ مردم‌ از علوم‌ خفیه‌ ، چون‌ تعاویذ و عزایم‌ و طلسمات‌ ، استفاده‌ می‌کردند. از خلال‌ مطالب‌ کتاب‌ می‌توان‌ تا حدود زیادی‌ به‌ کیفیت‌ زندگی‌ اجتماعی‌ طبقه فرودست‌، فقیر و بی‌خانمان‌ آن‌ روزگار هند و نیازها و آرزوهای‌ آنان‌ آگاهی‌ یافت‌.
[۱۲] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۸۵ ـ۹۴، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


ذکر نام بسیاری از علمای‌ اسلامی‌ و بزرگان‌ صوفیه‌

[ویرایش]

در این‌ کتاب‌ نام‌ بسیاری‌ از علمای‌ اسلامی‌ و بزرگان‌ صوفیه‌، با ذکر نام‌ برخی‌ از آثار آنان‌، آمده‌ است‌.
همچنین‌ سلسله‌ نسب‌ و سلسله طریقتی‌ مؤلف‌
[۱۳] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۶۳ـ ۶۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
و چند تن‌ از مشایخ‌ صوفیه‌، مانند شیخ‌ محیی‌الدین‌ عبدالقادر گیلانی‌ ،
[۱۴] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۶۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
شهاب‌الدین‌ سهروردی‌
[۱۵] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۶۳، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
و زکریای‌ مُلتانی‌ ،
[۱۶] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۶۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
ذکر شده‌ است‌.

اشکالات موجود در جواهرالاولیا

[ویرایش]

در صحت‌ انتساب‌ بعضی‌ مطالب‌ به‌ برخی‌ بزرگان‌، تردید جدّی‌ وجود دارد، از آن‌ جمله‌ اورادی‌ است‌ که‌ به‌ ابونصر فارابی‌ ،
[۱۷] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۴۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
محمد بن‌ زکریای‌ رازی‌
[۱۸] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۷۹، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
و ابن‌ سینا
[۱۹] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۴۴، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌.
طبق‌ گفته محمدعلی‌ بن‌ شیخ‌ عبدالواسع‌، در آغاز قرار بوده‌ است‌ که‌ این‌ کتاب‌ در سه‌ نسخه صغیر، وسیط‌ و کبیر نوشته‌ شود که‌ نسخه صغیر آن‌ نوشته‌ نشد و وسیط‌ یا کبیر بودن‌ نسخه‌های‌ خطی‌ موجود نیز دقیقاً مشخص‌ نیست‌.
[۲۰] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۸ـ۲۰، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


مطالب‌ جواهرالاولیا حاصل‌ شنیده‌های‌ مولف از پدرش‌

[ویرایش]

به‌ گفته مؤلف‌،
[۲۱] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
مطالب‌ جواهرالاولیا حاصل‌ شنیده‌های‌ وی‌ از پدرش‌ یا برگرفته‌ از کتاب‌های‌ معتبر و اوراد مشایخ‌ است‌ یا طی‌ مکاشفات‌ حاصل‌ از چله‌نشینی‌ و اعتکاف‌ها، آن‌ها را از پیامبر اکرم‌ و اولیا شنیده‌ است‌.
این‌ کتاب‌ شامل‌ مقدمه‌ای‌ کوتاه‌، پنج‌ فصل‌ (پنج‌ جواهر)، بخش‌ اضافه کاتب‌ اصلی‌، ضمیمه‌ و اضافه دیگر است‌.

منابع مورد استفاده مولف در نگارش کتاب مذکور

[ویرایش]

برخی‌ منابعی‌ که‌ نویسنده‌ از آن‌ها بهره‌ برده‌ است‌، عبارت‌اند از: احیاء علوم‌الدین‌، منهاج‌العابدین‌ و خلاصه التصانیف‌ غزّالی‌
[۲۲] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۲۰۷، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
[۲۳] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۲۸۹، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
[۲۴] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۳۵۸، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
سفینه الاولیاء اثر داراشکوه‌، سیرالعارفین‌ نوشته حامد بن‌ فضل‌اللّه‌ جمالی‌ دهلوی‌ و کنزالعارفین‌ نوشته مخدوم‌ جهانیان‌.
[۲۵] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۷۶ـ۷۹، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


نسخه‌های موجود جواهر الاولیا

[ویرایش]

از جواهرالاولیا دو نسخه خطی‌ در کتابخانه گنج‌بخش‌ مرکز تحقیقات‌ فارسی‌ ایران‌ و پاکستان‌ در راولپندی‌، و یک‌ نسخه خطی‌ در کتابخانه دانشگاه‌ پنجاب‌ لاهور موجود است‌.
[۲۶] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
[۲۷] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
[۲۸] باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۴، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


مصحح جواهرالاولیا

[ویرایش]

در ۱۳۵۵ ش‌/ ۱۹۷۶، غلام‌ سرور، از رؤسای‌ پیشین‌ بخش‌ فارسی‌ دانشگاه‌ کراچی‌ ، کار تصحیح‌ و مقابله جواهرالاولیا را به‌ پایان‌ رساند و آن‌ را با مقدمه‌ای‌ مفصّل‌، که‌ جداگانه‌ در همان‌ سال‌ منتشر شد، در مرکز تحقیقات‌ فارسی‌ ایران‌ و پاکستان‌ چاپ‌ کرد.

فهرست منابع‌

[ویرایش]

(۱) باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۷۳، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۲۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۳. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۴. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۸۲، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۵. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۰۶، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۶. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۰۸، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۷. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۱۲، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۸. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۱۰، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۹. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۱۶ـ۱۲۰، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۰. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ص‌۳۳۳، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۱. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۸۱ ـ۸۲، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۲. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۸۵ ـ۹۴، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۳. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۶۳ـ ۶۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۴. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۶۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۵. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۶۳، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۶. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۶۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۷. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۴۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۸. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۷۹، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۱۹. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۴۴، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۰. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۸ـ۲۰، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۱. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۲. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۲۰۷، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۳. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۲۸۹، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۴. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۳۵۸، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۵. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۷۶ـ۷۹، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۶. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۵، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۷. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص‌۱۱، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.
۲۸. باقر بن‌ عثمان‌ بخاری‌، جواهرالاولیا، ج۱، ص۱۴، تصحیح‌ و تحشیه‌ و مقدمه غلام‌ سرور، اسلام‌آباد ۱۳۵۵ ش‌.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جواهرالاولیا»، شماره۵۱۶۳.    


رده‌های این صفحه : دعا | کتاب شناسی | کتب دعا




جعبه ابزار