جمع (فقه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جمع معانی زیادی در کاربردهای مختلف دارد که در مقاله ذیل به آن پرداخته می شود.


تعاریف جمع

[ویرایش]

معانی کلمه جمع عبارت است از:
۱. دو یا چند چیز را کنار هم یا در یک مجموعه قرار دادن؛ جمع به این معنی در باب صلات و نکاح آمده است.
۲. کلمه‌اى که بر بیشتر از دو دلالت دارد، از این معنا به مناسبت در باب‌هاى وقف، وصیت و اقرار به کار رفته است.
۳. رفع تعارض از دو روایت.
۴. گروهى از مردم.

حکم جمع بین دو سوره بعد از حمد

[ویرایش]

در حرمت یا کراهت جمع بین دو سوره پس از حمد در نماز واجب- جز سوره‌هاى ضحی و انشراح و نیز فیل و قریش که در نماز هر دوتایى حکم یک سوره را دارند اختلاف است.

حکم جمع بین دو نماز

[ویرایش]

جمع بین دو نماز حتى بدون عذر جایز است .

حکم جمع بین دو خواهر در ازدواج

[ویرایش]

جمع بین دو خواهر در ازدواج؛ بدین معنا که همزمان هر دو زوجه فرد باشند حرام است.
در فرض یاد شده، چنانچه عقد یکى پس از دیگرى واقع شده باشد، عقد دومى باطل خواهد بود، و در صورت همزمان بودن دو عقد، در اینکه هر دو باطل است یا آنکه مرد در انتخاب یکى از آن دو مخیر مى‌باشد؛ اختلاف است.

حکم ازدواج با دختر خواهر یا برادر زوجه

[ویرایش]

ازدواج با دختر خواهر یا دختر برادرِ زوجه، بدون اذن وى بنابر مشهور حرام است.

حکم ازدواج همزمان با دختر و مادر

[ویرایش]

جمع بین مادر و دختر او در ازدواج حرام است .

جمع به معنای دوم

[ویرایش]

جمع به معناى دوم، اصطلاحى در علم صرف مى‌باشد.

← توضیح جمع در معنای دوم


به قول مشهور صرفیان، کمترین مصداق جمع سه است. برخى، اقلّ جمع را دو دانسته‌اند.
[۸] کفایة الاحکام، ج۲، ص۸۰۹.

اختلاف یاد شده در فقه نیز راه یافته است.

←← مصداقی از معنای جمع و اختلاف در معنای آن


به عنوان نمونه این مسئله مطرح است که هرگاه فردى، مالى را براى فقراى محله‌اش وصیت کند، بین کسانى که توزیع آن را بین همه فقرا لازم نمى‌دانند، اختلاف است که حداقل افرادى که باید مال بین آنان توزیع شود، چند نفرند؟ کسانى که اقل جمع را سه دانسته‌اند، گفته‌اند: واجب است از ثلث مال میت ، حداقل به سه نفر داده شود؛ اما کسانى که اقل جمع را دو دانسته‌اند، توزیع بین دو نفر را نیز کافى دانسته‌اند.

←← جمع و اقرار


کسى که اقرار کند بر عهده‌اش دراهمى است، در صورت تفسیر آن به دو درهم، بنابر قول دوم- که اقل جمع را دو مى‌داند- از او پذیرفته مى‌شود و در صورت عدم تفسیر ، کلام وى بر اقل جمع حمل مى‌شود.

توضیح جمع در علم صرف

[ویرایش]

در علم صرف براى جمع اقسامى، از جمله جمع قلّه و کثره ذکر شده است.
جمع قلّه- که وزنهاى مشهور آن «افْعُل»، «افْعِلَه»، «افعال» و «فِعْلَه» است- جمعى است که بر معدود سه تا ده دلالت مى‌کند.
به تصریح برخى فقها در حمل جمع بر اقلّ آن (سه یا دو) به گواهى عرف ، فرقى بین جمع قلّه و کثره نیست؛ هرچند عالمان صرفى بین آن دو تفاوت قائل شده‌اند.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. جواهر الکلام، ج۱۰، ص۲۰-۲۲.    
۲. جواهر الکلام، ج۹، ص۳۵۴.    
۳. جوار الکلام، ج۲۹، ص۳۵۶.    
۴. جواهر الکلام، ج۲۹، ص۳۸۰-۳۸۴.    
۵. المبسوط، ج۴، ص۲۰۶.    
۶. جواهر الکلام، ج۲۹، ص۳۵۷.    
۷. المبسوط، ج۴، ص۲۰۵-۲۰۶.    
۸. کفایة الاحکام، ج۲، ص۸۰۹.
۹. الانتصار، ج۱، ص۴۵۱.    
۱۰. جواهر الکلام، ج۲۸، ص۱۱۶-۱۱۷.    
۱۱. جواهر الکلام، ج۲۸، ص۴۵۶-۴۵۷.    
۱۲. جواهر الکلام، ج۳۵، ص۴۷.    
۱۳. شرح الرضی علی الکافیة، ج۳، ص۳۹۶-۳۹۸.    
۱۴. مسالک الافهام، ج۱۱، ص۴۰.    
۱۵. جواهر الکلام، ج۱، ص۲۴۱.    
۱۶. جواهر الکلام، ج۳۵، ص۴۷.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد۳، صفحه۱۰۵-۱۰۶.    


رده‌های این صفحه : اقسام جمع | علم صرف | فقه | نکاح | نماز




جعبه ابزار