جران العود

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جِران العَود، عامر بن حارث بن کُلْفَه/ کَلْفَه، شاعر دوران جاهلی می‌باشد.


نام و شهرت

[ویرایش]

نام، شهرت و نام قبیله او در منابع، به تفاوت آمده است. ظاهراً وی با مُستورد جران عُقَیلی، شاعر دوره اسلامی، اشتباه شده است.
[۱] پانویس ۱، عمر فرّوخ، ج۱، ص۱۸۹، تاریخ الادب العربی.
جوهری نام او را مستورد آورده است، اما دیگر منابع آن را از اشتباهات وی خوانده‌اند.
[۴] ذیل «جرن»، محمدبن یعقوب فیروزآبادی، ترتیب القاموس المحیط.
در الفهرست ابن ندیم
[۶] ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸.
تنها به شهرت وی به صورت جران العور اشاره شده است. بَطَلْیوسی
[۷] عبداللّه بن محمد بطلیوسی، الاقتضاب فی شرح ادب الکتاب، ج۱، ص۳۱۸.
نوشته که به علت شهرت شاعر به جران العود، نامش مجهول مانده است. احتمالاً دلیل این نامگذاری بیان خود شاعر بوده که در یک شعر خطاب به دو همسرش، آنان را به تنبیه با تازیانه‌ای از «پوست گردن شتر مُسِن» (= جران العَوْد) تهدید کرده بود.
[۱۰] عبداللّه بن محمد بطلیوسی، الاقتضاب فی شرح ادب الکتاب، ج۱، ص۳۱۸.
[۱۱] ذیل «جرن»، محمدبن یعقوب فیروزآبادی، ترتیب القاموس المحیط.
دهخدا،
[۱۳] دهخدا، ذیل مادّه.
بدون ذکر منبع، کنیه او را ابوغَباب آورده است.

قبیله

[ویرایش]

نام قبیله او را نَمِر
[۱۴] ذیل «جرن»، محمدبن یعقوب فیروزآبادی، ترتیب القاموس المحیط.
[۱۵] عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
یا نُمَیر
[۱۶] ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸.
ذکر کرده‌اند اما مرتضی زبیدی نام قبیله او را عُقَیل آورده است.

تاریخ زندگی

[ویرایش]

عمر فرّوخ
[۱۹] عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
تاریخ زندگی او را نیمه دوم قرن ششم و سال‌های اولیه قرن هفتم میلادی تخمین زده، اما کرنکو به اشتباه او را معاصر عبداللّه بن مروان (متوفی ۱۷۰) خوانده است
[۲۰] کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
[۲۱] ترجمه عربی، ج ۱، ص ۱۱۶.
فرّوخ،
[۲۲] عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
بر اساس شواهد شعری، جران را از اهالی عالیه، در شمال غربی نجد نزدیک حجاز، ذکر کرده است.

ویژگی اشعار و قالب شهری

[ویرایش]

شعر او دارای تشبیهات نیکو، عبارتهای فصیح، معانی ساده و الفاظی صریح است. در شعر وی واژه های نامأنوس معمولاً در قافیه آمده که گاه جدّ و هزل را به هم آمیخته است. قصیده قالب شعری اوست.
[۲۳] کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
[۲۴] عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
شعر او سرشار از وصف و تغزل، از جمله وصف ستارگان و حیوانات و حتی کبوتر نوح، است.
[۲۷] عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۲، ص۲۰۹.
[۲۸] عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۲، ص۲۱۳.
[۲۹] عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۲، ص۲۹۷.
[۳۱] کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
[۳۲] عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹ـ۱۹۰.
در ابتدای دیوان او قصیده‌ای طولانی در وصف زن و تألماتی که شاعر در ازدواج متحمل شده، آمده که موضوعی نادر در شعر عربی است.
[۳۴] کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
[۳۵] عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۹۱.

وجود الفاظی شبیه الفاظ قرآن کریم این گمان را پدید آورده که او اسلام را درک کرده و از قرآن تأثیر گرفته است.
[۳۶] عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۹۰ـ۱۹۱.
اشعار او، همچون دیگر اشعار جاهلی، در کتب صرفی و نحوی به عنوان شاهد آمده است.

جمع آوری اشعار

[ویرایش]

ابوسعید سُکّری اشعار وی را جمع آوری و شرح کرده
[۴۰] ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸.
[۴۱] خیرالدین زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۲۵۰.
که نسخه ای از آن در قاهره و ایاصوفیه موجود است
[۴۲] کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
[۴۳] فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۲، ص۲۱۷.
[۴۴] ترجمه عربی، ج ۲، جزء ۲، ص ۱۹۲.
این دیوان در ۱۳۱۰/۱۹۳۱ در قاهره به چاپ رسیده است
[۴۵] کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
[۴۶] فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۲، ص۲۱۷.
[۴۷] ترجمه عربی، ج ۲، جزء ۲، ص ۱۹۲.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن جنی ، الخصائص ، چاپ محمدعلی نجار، ( قاهره ۱۳۷۲ـ۱۳۷۶/۱۹۵۲ـ۱۹۵۷ ) ، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(۲) ابن قتیبه ، الشعر و الشعراء، او، طبقات الشعراء ، چاپ مفید قمیحه و نعیم زر زور، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵؛
(۳) ابن منظور ، لسان العرب؛
(۴) ابن ندیم ، الفهرست؛
(۵) کارل بروکلمان ، تاریخ الادب العربی ، ج ۱، نقله الی العربیه عبدالحلیم نجار، قاهره ۱۹۷۴؛
(۶) عبداللّه بن محمد بطلیوسی ، الاقتضاب فی شرح ادب الکتاب ، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷؛
(۷) عمروبن بحر جاحظ ، کتاب الحیوان ، چاپ عبدالسلام محمدهارون ، مصر ?( ۱۳۸۵ـ۱۳۸۹/۱۹۶۵ـ۱۹۶۹ ) ، چاپ افست بیروت ۱۳۸۸/۱۹۶۹؛
(۸) اسماعیل بن حماد جوهری ، الصحاح : تاج اللغه و صحاح العربیه ، چاپ احمد عبدالغفور عطار، بیروت ( بی تا. ) ، چاپ افست تهران ۱۳۶۸ ش ؛
(۹) دهخدا؛
(۱۰) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ۱۹۸۶؛
(۱۱) فؤاد سزگین ، تاریخ التراث العربی ، ج ۲، جزء ۲، نقله الی العربیه محمود فهمی حجازی ، ریاض ۱۴۰۳/۱۹۸۳؛
(۱۲) عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی ، المزهر فی علوم اللغه و انواعها ، چاپ محمد احمد جادمولی ، علی محمد بجاوی ، و محمد ابوالفضل ابراهیم ، قاهره ( بی تا.) ؛
(۱۳) عمر فرّوخ ، تاریخ الادب العربی ، ج ۱، بیروت ۱۹۸۴؛
(۱۴) محمدبن یعقوب فیروزآبادی ، ترتیب القاموس المحیط ، چاپ طاهر احمد زاوی ، بیروت ۱۳۹۹/ ۱۹۷۹؛
(۱۵) محمدبن محمد مرتضی زبیدی ، تاج العروس من جواهر القاموس ، ج ۸ ، چاپ عبدالعزیز مطر، چاپ افستبیروت ( بی تا. ) ؛
(۱۶) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden۱۹۴۳-۱۹۴۹, Supplementband ,۱۹۳۷-۱۹۴۲;
۱۷- Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums , Leiden ۱۹۶۷-۱۹۸۴.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. پانویس ۱، عمر فرّوخ، ج۱، ص۱۸۹، تاریخ الادب العربی.
۲. اسماعیل بن حماد جوهری، الصحاح، ذیل «جرن».    
۳. ابن منظور، لسان العرب، ج۵، ص۳۰۵، پانویس ۱.    
۴. ذیل «جرن»، محمدبن یعقوب فیروزآبادی، ترتیب القاموس المحیط.
۵. محمدبن محمد مرتضی زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، ج۸، ص۴۴۷.    
۶. ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸.
۷. عبداللّه بن محمد بطلیوسی، الاقتضاب فی شرح ادب الکتاب، ج۱، ص۳۱۸.
۸. ابن قتیبه، الشعر و الشعراء، ج۲، ص۷۰۸.    
۹. اسماعیل بن حماد جوهری، الصحاح، ذیل «جرن».    
۱۰. عبداللّه بن محمد بطلیوسی، الاقتضاب فی شرح ادب الکتاب، ج۱، ص۳۱۸.
۱۱. ذیل «جرن»، محمدبن یعقوب فیروزآبادی، ترتیب القاموس المحیط.
۱۲. ابن منظور، لسان العرب، ج۵، ص۳۰۵.    
۱۳. دهخدا، ذیل مادّه.
۱۴. ذیل «جرن»، محمدبن یعقوب فیروزآبادی، ترتیب القاموس المحیط.
۱۵. عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
۱۶. ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸.
۱۷. اسماعیل بن حماد جوهری، الصحاح، ذیل «جرن».    
۱۸. محمدبن محمد مرتضی زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، ج۸، ص۴۴۷.    
۱۹. عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
۲۰. کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
۲۱. ترجمه عربی، ج ۱، ص ۱۱۶.
۲۲. عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
۲۳. کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
۲۴. عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹.
۲۵. عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۳، ص۲۱۰.    
۲۶. عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۶، ص۵۴۸.    
۲۷. عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۲، ص۲۰۹.
۲۸. عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۲، ص۲۱۳.
۲۹. عمروبن بحر جاحظ، کتاب الحیوان، ج۲، ص۲۹۷.
۳۰. ابن قتیبه، الشعر و الشعراء، ج۲، ص۷۱۱.    
۳۱. کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
۳۲. عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۸۹ـ۱۹۰.
۳۳. ابن قتیبه، الشعر و الشعراء، ج۲، ص۷۰۸.    
۳۴. کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
۳۵. عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۹۱.
۳۶. عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۱۹۰ـ۱۹۱.
۳۷. ابن جنی، الخصائص، ج۱، ص۲۶۱.    
۳۸. عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی، المزهر فی علوم اللغه و انواعها، ج۱، ص۴۶۶.    
۳۹. عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی، المزهر فی علوم اللغه و انواعها، ج۲، ص۳۷۷.    
۴۰. ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸.
۴۱. خیرالدین زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۲۵۰.
۴۲. کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
۴۳. فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۲، ص۲۱۷.
۴۴. ترجمه عربی، ج ۲، جزء ۲، ص ۱۹۲.
۴۵. کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربی، ج۱، ص۵۷.
۴۶. فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۲، ص۲۱۷.
۴۷. ترجمه عربی، ج ۲، جزء ۲، ص ۱۹۲.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جِران العَود»، شماره۴۵۵۱.    

رده‌های این صفحه : مقالات دانشنامه جهان اسلام




جعبه ابزار