جبهه آزادیبخش اریتره

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جبهه آزادیبخش اریتره (جبهةالتحریرِ الاریتریه)، جنبش مسلحانه که حامد ادریس عواتی، با هدف کسب استقلال اریتره از اتیوپی، در ۱۳۴۰ ش/ ۱۹۶۱ آن را بر پا کرد و پس از استقلال در ۱۳۷۲ ش/ ۱۹۹۳، تبدیل به تنها حزب حاکم در این کشور شد.


هویت مستقل

[ویرایش]

اریتره به عنوان بخشی از اتیوپی در ۱۳۰۷/۱۸۹۰ مستعمره ایتالیا شد. در واقع، مرزهای فعلی و هویت مستقل آن ناشی از حاکمیت ایتالیاست که بر اساس توافق با پادشاه وقت اتیوپی شکل گرفت. در ۱۳۲۰ ش /۱۹۴۱، در پی شکست ایتالیا از انگلیس، اتیوپی تحت حاکمیت انگلیس در آمد و در ۱۳۲۸ ش /۱۹۴۹ تحت قیمومت سازمان ملل متحد قرار گرفت. در ۱۳۲۹ ش/ ۱۹۵۰ یکی از پیشنهادهایی که برای آینده اریتره داده شد، پیوستن آن به اتیوپی در نظام فدرالی بود.
[۱] کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷.
[۲] دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».
[۳] احمد یوسف قرعی، «قضیة أریتریا بین الحکم الذاتی و الانفصالیة»، ج۱، ص۱۳۹.
در همین سال، به رغم مخالفت شوروی، قطعنامه GA/۵-۳۹۰ سازمان ملل، مبنی بر پیوستن اریتره به اتیوپی، در قالب نظام فدرالی به تصویب رسید و حکومت اتیوپی، در ازای حمایت امریکا از این قطعنامه، به امریکا اجازه داد تا در اریتره پایگاه نظامی تأسیس کند.
[۴] «جنبش آزادیبخش اریتره در گذر از تندبادهای سیاسی»، ص ۱۶.
[۵] «جنبش آزادیبخش اریتره و کشورهای مرتجع عربی ـ افریقائی»، ص ۱۶.
پس از تثبیت حکومت فدرالی اتیوپی در ۱۳۳۷ ش /۱۹۵۸، هایله سلاسی، پادشاه اتیوپی، قطعنامه سازمان ملل را نقض کرد و سپس تمام پرچمهای اریتره را پایین کشید و بر اساس قانونی که در ۱۳۴۰ ش/ ۱۹۶۱ در مجلس اریتره ــ که اکثر اعضای آن از طرفداران اتیوپی یا دست نشانده آن کشور بودند ــ به تصویب رسید، اریتره در اتیوپی ادغام شد.
[۶] «جنبش آزادیبخش اریتره درگذر از تندبادهای سیاسی»، ص ۱۶.
[۷] احمد یوسف قرعی، «قضیة أریتریا بین الحکم الذاتی و الانفصالیة»، ج۱، ص۱۳۹.
[۸] پیس، ص ۲۹ـ۳۰.
[۹] برکت هابته سلاسی، «من الحکم البریطانی الی الاتحاد و الضم»، ج۱، ص۵۱.


احزاب

[ویرایش]

در آستانه نظرخواهی سازمان ملل در اوایل دهه ۱۳۳۰ ش/ ۱۹۵۰ در مورد آینده اریتره، دو حزب عمده در اریتره فعال بودند: حزب مسلم لیگ که طرفدار استقلال بود و حزب اتحاد که مسیحی و طرفدار اتحاد با اتیوپی بود.

ضعف رهبری

[ویرایش]

جبهه آزادیبخش اریتره در شهریور ۱۳۴۰/ سپتامبر ۱۹۶۱ به رهبری حامد ادریس عواتی، به منظور دفاع از تمامیت ارضی و استقلال ملی اریتره در مقابل تجاوز اتیوپی، تأسیس شد. عواتی توانست، با جذب نیروهای مردمی و آموزش و سازماندهی آنها، فعالیتهای متعددی برای اخراج نیروهای اشغالگر انجام دهد.
[۱۰] دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».
[۱۱] سبی، ص ۲۴۹.
[۱۲] پیس، ص ۳۱.
او در ۱۳۴۱ ش /۱۹۶۲ درگذشت و اِدریس محمد آدم جانشینش شد، ولی ضعف رهبری وی و دخالتهای برخی از کشورهای عربی، مانند سوریه و عراق و عربستان سعودی ، به بروز اختلافات داخلی میان مبارزان انجامید، به طوری که در ۱۳۴۸ ش /۱۹۶۹ به سه گروه تقسیم شدند: شماری به فرماندهی محمداحمد ناصر در چارچوب جبهه آزادیبخش اریتره فعالیت نمودند؛ در همان سال ، شماری دیگر از مبارزان عمدتاً مسیحی به رهبری اسیاس افورقی از فرماندهی نظامی جبهه آزادیبخش اریتره جدا شدند و به ارتفاعات جنوبی رفته و جبهه آزادیبخش خلق اریتره (الجبهة الشَعبیة لتحریر أریتریا) را که از ایدئولوژی مارکسیسم پیروی می‌کرد، تشکیل دادند؛ عثمان صالح سبّی نیز در ۱۳۵۰ـ۱۳۵۱ ش/ ۱۹۷۱ـ۱۹۷۲، به همراه شماری از هواداران خود، به یمن رفت و جبهه آزادیبخش اریتره ـ نیروهای آزادیبخش خلقی (جبهة التحریر الاریتریا ـ قوات التحریر الشعبیة) را بنیان گذاشت.
[۱۳] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۰۲.
[۱۴] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.
[۱۵] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۶۴.
[۱۶] محمدرضا فوده، «ابعادالصراع الاریتری/ الاثیوبی»، ج۱، ص۲۸۸.


← انشعاب جبهه آزادیبخش


جبهه آزادیبخش اریتره پس از انشعاب جبهه آزادیبخش خلق اریتره از آن، با آن درگیر شد.
[۱۷] حلمی شعراوی، «الثورة الاریتریة و حق تقریرالمصیر»، ج۱، ص۱۳۵.
در بهمن ۱۳۵۰/ فوریه ۱۹۷۱ ژنرال کُوماند، فرمانده شاخه نظامی جبهه، ضرورت تشکیل جبهه واحدی شامل تمام نیروها را مطرح نمود. در پی این دعوت، عثمان صالح سبّی و اسیاس افورقی در اسفند ۱۳۵۲/ مارس ۱۹۷۲ نشستی در بیروت ترتیب دادند و تلاش کردند جبهه متحدی تشکیل دهند و از نمایندگان احزاب دیگر دعوت کردند در جنگ با ارتش اتیوپی با یکدیگر همکاری نمایند. در سازماندهی جدید جبهه آزادیبخش اریتره، اسیاس افورقی به رهبری نظامیِ نیروهای داخل اریتره و عثمان صالح سبّی به مدیریت بخش سیاسی خارج از کشور منصوب شدند. از سوی دیگر، در پی کودتای نظامی در اتیوپی در ۱۳۵۳ ش /۱۹۷۴ و برکناری هایله سلاسی از قدرت و بروز اختلاف شدید بین کودتاگران و تمرکز نداشتن قدرت در این کشور، مبارزان اریتره توانستند بیش‌تر خاک اریتره را آزاد کنند اما اختلافهای قومی و ایدئولوژیک میان فرماندهان و مبارزان مسلمان و مسیحی اریتره و مداخله برخی از کشورهای منطقه، مانع از پیروزی کامل آن‌ها شد.
[۱۸] حلمی شعراوی، «الثورة الاریتریة و حق تقریرالمصیر»، ج۱، ص۱۳۶.
[۱۹] «جنبش آزادیبخش اریتره درگذر از تندبادهای سیاسی»، ص ۹.
[۲۰] پیس، ص ۳۶.


← حمایت قدرتهای بزرگ


از دیگر عواملی که مانع پیروزی کامل مبارزان اریتره بر اتیوپی می‌شد، نقش حمایتی قدرتهای بزرگ از اتیوپی بود. پس از جنگ جهانی دوم، امریکا با آگاهی از نقش ژئوپلیتیک اتیوپی و واقع شدن این کشور در مغرب دریای سرخ، روابط گسترده ای با این کشور برقرار کرد. از سوی دیگر، دولت اتیوپی نیز از حمایت گسترده امریکا در مقابل مبارزان اریتره برخوردار شد. پس از ۱۳۵۳ ش /۱۹۷۴ با سقوط دولت هایله سلاسی، دولت جدید متمایل به سوسیالیسم به رهبری هایله ماریام تشکیل شد و توانست با برخورداری از امکانات و تسلیحات وسیع شوروی، استقلال طلبان اریتره را سرکوب کند. بدین ترتیب، جبهه آزادیبخش اریتره‌ به‌طور مستمر درگیر رقابتها، تخاصمات و منافع منطقه ای و بین المللی بود و امریکا و شوروی، در دوران نفوذ خود در اتیوپی، از این کشور در مقابل استقلال طلبان اریتره حمایت کردند.
[۲۱] محمود سریع القلم، «علل تطویل اختلافات منطقه ای»، ج۱، ص۵۱۶ ـ۵۱۷.
[۲۲] رضا ابهری و محمدرضا الموتی، اتیوپی، ج۱، ص۷۹ـ۸۰.
[۲۳] رضا ابهری و محمدرضا الموتی، اتیوپی، ج۱، ص۸۲ ـ۸۳.


میثاق وحدت

[ویرایش]

در ۱۳۵۴ ش/ ۱۹۷۵، با میانجیگری سودان ، در پایتخت این کشور همایش خرطوم تشکیل شد و در آن نمایندگانی از لیبی ، سوریه، عراق، سازمان آزادیبخش فلسطین و سودان، به عنوان ناظر، شرکت داشتند. در ۱۰ شهریور ۱۳۵۴/ اول سپتامبر ۱۹۷۵، در پایان همایش، بین گروههای درگیر «میثاق وحدت» امضا شد اما، به سبب توافق نداشتن شاخه نظامی گروه نیروهای آزادیبخش خلق اریتره به رهبری اسیاس افورقی، اختلافات همچنان باقی ماند.
[۲۴] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۲۵ـ۱۲۶.


بروز اختلافها و جنگهای داخلی

[ویرایش]

در ۱۳۵۶ ش /۱۹۷۷، جبهه آزادیبخش اریتره و جبهه آزادیبخش خلق اریتره چند بار با یکدیگر متحد شدند و توانستند بیش‌تر خاک اریتره، به جز چهار شهرک، را از دست نیروهای نظامی اتیوپی آزاد کنند، اما بروز اختلافها و جنگهای داخلی بین آن‌ها مانع از پیروزی نهایی و کسب استقلال اریتره از اتیوپی شد. با پشتیبانی بلوک شرق و شوروی، بیشتر این مناطق دوباره به تصرف نیروهای اتیوپی در آمد. از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰ ش/ ۱۹۸۰ ـ ۱۹۸۱، در سراسر اریتره جنگهای داخلی سختی بین گروههای مبارز اریتره ای در گرفت که سبب کشته شدن شمار بسیاری از مبارزان شد
[۲۵] «مصاحبه با رئیس هیأت اجرایی سازمان کمیته انقلابی اریتره»، ص ۱۶.
[۲۶] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۲۶ـ۱۲۷.
[۲۷] دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».
در نتیجه فشار مردم اریتره و تلاش اتحادیه عرب، گروههای مبارز اریتره (شامل جبهه آزادیبخش اریتره، جبهه آزادیبخش خلق اریتره، نیروهای آزادیبخش خلق، و گروه انشعابی نیروهای آزادیبخش اریتره ـ شورای انقلاب)، در اسفند ۱۳۵۹/ مارس ۱۹۸۱ در تونس گردهم آمدند و موافقت کردند که زمینه اتحاد همه نیروهای اریتره را آماده سازند. با این حال، در پی حمله ناگهانی جبهه آزادیبخش خلق اریتره به جبهه آزادیبخش اریتره، جبهه آزادیبخش اریتره ظرف چند هفته خسارتهای فراوانی را متحمل گردید و نیروهای آن به سوی مرزهای سودان عقب نشینی کردند و از آن پس، جبهه آزادیبخش خلق اریتره بزرگ ‌ترین جبهه مبارزه برای استقلال اریتره شد.
[۲۸] «وحدت رهبری اریتره»، ص ۱۲.
[۲۹] کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷-۱۳۱۵.
[۳۰] دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».


← شورای متحد ملی اریتره


در دی ۱۳۶۰/ ژانویه ۱۹۸۲، به دعوت عربستان سعودی، در جدّه سه گروه استقلال طلب (جبهه آزادیبخش اریتره به رهبری عبداللّه ادریس، جبهه آزادیبخش اریتره ــ نیروهای آزادیبخش خلقی به رهبری عثمان صالح سبّی، و جبهه آزادیبخش اریتره ـ شورای انقلاب به نمایندگی ابوبکر گیما) نشستی تشکیل دادند. عربستان سعودی و سودان کوشیدند که رهبران جبهه آزادیبخش خلق اریتره، به رهبری اسیاس افورقی، نیز در این نشست شرکت نمایند تا نیروهای استقلال طلب را باهم متحد سازند؛ اما رهبران این جبهه، که از دیگر نیروها توان بیشتری داشتند، از شرکت در نشست خودداری کردند.
[۳۱] «جنبش آزادیبخش اریتره و کشورهای مرتجع عربی ـ افریقائی»، ص ۱۶.
در دی ۱۳۶۳/ ژانویه ۱۹۸۵، نشستی با حضور تمام گروههای مبارز اریتره، به جز جبهه آزادیبخش خلق اریتره، در خرطوم برگزار شد و شورایی به نام شورای متحد ملی اریتره (مجلس التحالف الوطنی الاریتری) تشکیل گردید. در حالی که وحدت و اتحاد بین گروههای مبارز کاهش می‌یافت، جبهه آزادیبخش خلق اریتره، به رهبری اسیاس افورقی، به جنگ با سربازان اتیوپی ادامه داد و توانست بخشهای مهمی را در غرب اریتره از اشغال آنان خارج کند.
[۳۲] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۳۳.
[۳۳] کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷.


← اتحاد


در شهریور ۱۳۶۸/ سپتامبر ۱۹۸۹، که حکومت اتیوپی درگیر مبارزه با مخالفان داخلی خود بود، با میانجیگری امریکا ، در آتلانتای امریکا بین مقامات جبهه آزادیبخش خلق اریتره و نمایندگان حکومت اتیوپی مذاکراتی شد، که البته بی نتیجه بود. سال بعد، جبهه مذکور با جبهه انقلابی دموکراتیک خلق اتیوپی (الجبهه الثوریه الدیمقراطیه لشعوب اثیوبیا)، که هر دو با حکومت اتیوپی می‌جنگیدند، متحد شد.
[۳۴] محمدرضا فوده، «ابعادالصراع الاریتری/ الاثیوبی»، ج۱، ص۲۸۹.
[۳۵] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۴۲ـ۱۴۳.


تصرف بندر مَصوُع

[ویرایش]

در بهمن ۱۳۶۸/ فوریه ۱۹۹۰، مبارزان، بندر مَصوُع را در اتیوپی تصرف کردند. این بندر برای اتیوپی اهمیت حیاتی داشت و تصرف آن رئیس جمهور وقت اتیوپی، را واداشت که به مبارزان اریتره امتیازات بیشتری بدهد. مبارزان همچنین توانستند در بهمن ۱۳۶۹/ فوریه ۱۹۹۱، شهر اسمره را، که در اشغال نیروهای اتیوپی بود، محاصره و تصرف کنند. در ۳۱ اردیبهشت / ۲۱ مه همان سال، آنها شهر آدیس آلم، در ۵۵ کیلومتری آدیس آبابا، را نیز به تصرف خود در آوردند. رئیس جمهور اتیوپی، با وجود حمایتهای امریکا و اسرائیل ، به زیمبابوه فرار کرد و تِسفایه کیدان، معاون او، قدرت را به دست گرفت. هم زمان با این پیروزیها، مبارزان اریتره برای اداره امور اریتره، دولت موقتی در ۱۰ تیر ۱۳۷۰/ اول ژوئیه ۱۹۹۱ به ریاست افورقی، رهبر جبهه آزادیبخش خلق اریتره، تشکیل دادند و مقرر شد پس از دو سال ، مقدّمات یک همه پرسی برای استقلال اریتره فراهم شود.
[۳۶] کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷.
[۳۷] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۴۳ـ ۱۴۵.
[۳۸] تادس، ص ۹۶.
به رغم نقش رژیم اسرائیل در حمایت از اتیوپی بر ضد مبارزان اریتره، اسرائیل بلافاصله در ۱۳۷۰ ش/ ۱۹۹۱، پس از پیروزی مبارزان، در اسمره نمایندگی دیپلماتیک افتتاح نمود و هیئتی به سرپرستی وزیر کشاورزی این کشور به اسمره سفر کرد. افورقی نیز متقابلاً در همان سال به اسرائیل رفت که با اعتراض سران برخی کشورهای عربی مواجه شد و در پی آن، عربستان سعودی در اوایل بهمن ۱۳۶۹/ اواخر ژانویه ۱۹۹۱، دفتر جبهه آزادیبخش خلق اریتره در جدّه را بست و کمکهای خود را به اریتره متوقف کرد.
[۳۹] علی اکبر عباس زاده، «دریای سرخ: رقابت های گذشته و رویارویی های آینده»، ج۱، ص۵۶ ـ۵۷.
[۴۰] اصغر جعفری ولدانی، «اسراییل و حوزه دریای سرخ»، ج۱، ص۱۲۴.
[۴۱] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۷۹ـ۱۸۰.


برگزاری همه پرسی

[ویرایش]

سرانجام از سوم تا پنجم اردیبهشت ۱۳۷۲/ ۲۳ـ ۲۵ آوریل ۱۹۹۳، با نظارت نمایندگان سازمان ملل و با شرکت نمایندگان سازمان وحدت افریقا و اتحادیه عرب ، سه روز همه پرسی در سراسر اریتره و دیگر کشورهایی که اتباع اریتره در آن کشورها اقامت داشتند، برگزار شد. ۸ر۹۹% مردم اریتره به استقلال اریتره از اتیوپی رأی دادند و رئیس هیئت ناظران سازمان ملل متحد در اریتره، درستی همه پرسی و استقلال اریتره را تأیید کرد.
[۴۲] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۴۷.
[۴۳] رضا ابهری و محمدرضا الموتی، اتیوپی، ج۱، ص۷۵.
پس از استقلال اریتره، دولت موقت در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۷۲/ ۱۹ مه ۱۹۹۳ با انتشار بیانیه ای اعلام نمود که تا زمان تدوین قانون اساسی و مشخص شدن حقوق اساسی مردم و احزاب و نهادها به مدت چهار سال اداره امور کشور را برعهده خواهد داشت و در این دوره نیز وظایف مربوط به قانونگذاری کشور به عهده کمیته مرکزی جبهه آزادیبخش خلق اریتره (مجمع ملی) گذاشته شد و جبهه مذکور نیز تنها حزب حاکم پس از استقلال شد.
[۴۴] داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۵۰ـ ۱۵۵.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) رضا ابهری و محمدرضا الموتی، اتیوپی، تهران: وزارت امورخارجه، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، ۱۳۷۴ ش.
(۲) اصغر جعفری ولدانی، «اسراییل و حوزه دریای سرخ»، فصلنامة مطالعات خاورمیانه، سال ۵، ش ۴ (زمستان ۱۳۷۷).
(۳) «جنبش آزادیبخش اریتره درگذر از تندبادهای سیاسی»، اطلاعات، ش ۱۷۵۸۶، ۱۸ اردیبهشت ۱۳۶۴.
(۴) جنبش آزادیبخش اریتره و کشورهای مرتجع عربی ـ افریقائی»، اطلاعات، ش ۱۷۵۸۷، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۶۴.
(۵) محمود سریع القلم، «علل تطویل اختلافات منطقه ای»، مجلة سیاست خارجی، سال ۲، ش ۴ (مهر ـ اسفند ۱۳۶۷).
(۶) برکت هابته سلاسی، «من الحکم البریطانی الی الاتحاد و الضم»، در وراءالحرب فی اریتریا، اعداد بزیل دیوید سون، لایونل کلیف، و برکت هابته سلاسی، ترجمه محمد مشموشی، بیروت: مؤسسة الابحاث العربیة، (۱۹۷۹).
(۷) حلمی شعراوی، «الثورة الاریتریة و حق تقریرالمصیر»، السیاسة الدولیة، ش ۵۰ (اکتبر ۱۹۷۷).
(۸) علی اکبر عباس زاده، «دریای سرخ: رقابت های گذشته و رویارویی های آینده»، مطالعات افریقا، سال ۳، ش ۵ (تابستان ۱۳۷۶).
(۹) محمدرضا فوده، «ابعادالصراع الاریتری/ الاثیوبی»، السیاسة الدولیة، ش ۱۳۶ (آوریل ۱۹۹۹).
(۱۰) احمد یوسف قرعی، «قضیة أریتریا بین الحکم الذاتی و الانفصالیة»، السیاسة الدولیة، ش ۲۴ (آوریل ۱۹۷۱).
(۱۱) داود کریملو، اریتره، تهران: وزارت امورخارجه، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، ۱۳۷۳ ش.
(۱۲) «مصاحبه با رئیس هیأت اجرایی سازمان کمیته انقلابی اریتره»، کیهان، ش ۱۲۴۲۷، ۳۱ فروردین ۱۳۶۴.
(۱۳) «وحدت رهبری اریتره»، ترجمة نصیری، سروش، سال ۵ (۱۴ خرداد ۱۳۶۲).
(۱۴) Encyclopedia of twentieth-century African history , ed Paul Tiyambe Zeleza, London: Routledge, ۲۰۰۳, sv "Eritrea" (by Redie Bereketeab).
(۱۵) The Europa world yearbook ۱۹۹۹ , London: Europa Publications, ۱۹۹۹, sv "Eritrea".
(۱۶) Edward Paice, Guide to Eritrea , Bucks, Engl ۱۹۹۶.
(۱۷) Othman Saleh Sabby, The history of Eritrea , tr Muhamad Fawaz al-Azem, Beirut: Dar al-Masirah, (nd .
(۱۸) Medhane Tadesse, The Eritrean-Ethiopian war: retrospect and prospects ,) Addis Ababa) ۱۹۹۹.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷.
۲. دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».
۳. احمد یوسف قرعی، «قضیة أریتریا بین الحکم الذاتی و الانفصالیة»، ج۱، ص۱۳۹.
۴. «جنبش آزادیبخش اریتره در گذر از تندبادهای سیاسی»، ص ۱۶.
۵. «جنبش آزادیبخش اریتره و کشورهای مرتجع عربی ـ افریقائی»، ص ۱۶.
۶. «جنبش آزادیبخش اریتره درگذر از تندبادهای سیاسی»، ص ۱۶.
۷. احمد یوسف قرعی، «قضیة أریتریا بین الحکم الذاتی و الانفصالیة»، ج۱، ص۱۳۹.
۸. پیس، ص ۲۹ـ۳۰.
۹. برکت هابته سلاسی، «من الحکم البریطانی الی الاتحاد و الضم»، ج۱، ص۵۱.
۱۰. دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».
۱۱. سبی، ص ۲۴۹.
۱۲. پیس، ص ۳۱.
۱۳. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۰۲.
۱۴. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.
۱۵. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۶۴.
۱۶. محمدرضا فوده، «ابعادالصراع الاریتری/ الاثیوبی»، ج۱، ص۲۸۸.
۱۷. حلمی شعراوی، «الثورة الاریتریة و حق تقریرالمصیر»، ج۱، ص۱۳۵.
۱۸. حلمی شعراوی، «الثورة الاریتریة و حق تقریرالمصیر»، ج۱، ص۱۳۶.
۱۹. «جنبش آزادیبخش اریتره درگذر از تندبادهای سیاسی»، ص ۹.
۲۰. پیس، ص ۳۶.
۲۱. محمود سریع القلم، «علل تطویل اختلافات منطقه ای»، ج۱، ص۵۱۶ ـ۵۱۷.
۲۲. رضا ابهری و محمدرضا الموتی، اتیوپی، ج۱، ص۷۹ـ۸۰.
۲۳. رضا ابهری و محمدرضا الموتی، اتیوپی، ج۱، ص۸۲ ـ۸۳.
۲۴. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۲۵ـ۱۲۶.
۲۵. «مصاحبه با رئیس هیأت اجرایی سازمان کمیته انقلابی اریتره»، ص ۱۶.
۲۶. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۲۶ـ۱۲۷.
۲۷. دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».
۲۸. «وحدت رهبری اریتره»، ص ۱۲.
۲۹. کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷-۱۳۱۵.
۳۰. دایره المعارف تاریخ افریقا در قرن بیستم، ذیل «اریتره».
۳۱. «جنبش آزادیبخش اریتره و کشورهای مرتجع عربی ـ افریقائی»، ص ۱۶.
۳۲. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۳۳.
۳۳. کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷.
۳۴. محمدرضا فوده، «ابعادالصراع الاریتری/ الاثیوبی»، ج۱، ص۲۸۹.
۳۵. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۴۲ـ۱۴۳.
۳۶. کتاب سال جهان اروپا ۱۹۹۹، ج ۱، ص ۱۳۰۷.
۳۷. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۴۳ـ ۱۴۵.
۳۸. تادس، ص ۹۶.
۳۹. علی اکبر عباس زاده، «دریای سرخ: رقابت های گذشته و رویارویی های آینده»، ج۱، ص۵۶ ـ۵۷.
۴۰. اصغر جعفری ولدانی، «اسراییل و حوزه دریای سرخ»، ج۱، ص۱۲۴.
۴۱. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۷۹ـ۱۸۰.
۴۲. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۴۷.
۴۳. رضا ابهری و محمدرضا الموتی، اتیوپی، ج۱، ص۷۵.
۴۴. داود کریملو، اریتره، ج۱، ص۱۵۰ـ ۱۵۵.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جبهه آزادیبخش اریتره»، شماره۴۴۹۳.    

رده‌های این صفحه : مقالات دانشنامه جهان اسلام




جعبه ابزار