ثبیت بن محمد عسکری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ثُبَیْت بن محمد عسکری، متکلم و فقیه و محدّث امامی قرن سوم است.


حیات

[ویرایش]

اطلاعات در باره وی اندک، و محدود به گزارش نجاشی (متوفی ۴۵۰) است.
رجال شناسان امامی بعد از نجاشی، مطلبی به گفته‌های وی نیفزوده‌اند.
[۲] حسن بن یوسف علامه حلّی، رجال العلامه الحلّی، ج۱، ص۳۰، چاپ محمدصادق بحرالعلوم، نجف ۱۳۸۱/۱۹۶۱، چاپ افست قم ۱۴۰۲.
[۳] مصطفی بن حسین تفرشی، نقدالرجال، ج۱، ص۳۱۷، بیروت ۱۴۱۹/۱۹۹۹.
[۴] محمدباقر بن محمد میرداماد، الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه، ج۱، ص۵۶، چاپ سنگی تهران ۱۳۱۱، چاپ افست قم ۱۴۰۵.

تاریخ دقیق ولادت و وفات ثبیت معلوم نیست اما با توجه به مصاحبتش با محمد بن هارون معروف به ابوعیسی وَرّاق (متکلم معروف امامی، متوفی بعد از ۲۵۰) و روایت از ابواَحْوَص داود بن اسد مصری متکلم امامی قرن سوم
[۵] ابن بابویه، الامالی، ج۱، ص۶۱۸، قم ۱۳۶۲ ش.
می‌توان او را از رجال امامی قرن سوم دانست.
نجاشی ثبیت را متکلمی حاذق و مطّلع در حدیث و روایت و فقه معرفی کرده و او را از «أصحابنا العسکریّین» شمرده است.

محل زندگی

[ویرایش]

مامقانی،
[۷] عبداللّه مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج ۱، بخش ۲، ص ۱۹۴ـ ۱۹۵، چاپ سنگی نجف ۱۳۴۹ـ۱۳۵۲.
این تعبیر نجاشی را به معنای مصاحبت ثبیت با امام هادی و امام حسن عسکری علیهماالسلام دانسته و بر پایه آن احتمال داده است که وی در سامرا ( عسکر = منطقه نظامی) می‌زیسته است، اما به نظر تستری
[۸] محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۴۷۹، قم ۱۴۱۰ـ.
این تعبیر نجاشی صرفاً دلیلی بر امامی بودن ثبیت است، زیرا از وی با تعبیر «من اصحاب العسکریَّیْن» یاد نکرده است و عبارت او تنها بر اقامت ثبیت در یک منطقه نظامی، به احتمال قوی سامرا، دلالت دارد.

آثار

[ویرایش]

به گفته نجاشی ثبیت بن محمد، کتابهایی داشته است، از جمله تولیدات بنی امیه فی الحدیث و ذکر الاحادیث الموضوعه، شامل احادیث ساختگی امویان؛ کتاب الاسفار ؛ دلائل الائمه علیهم‌السلام و نقض العثمانیه در ردّ عثمانیه جاحظ (متوفی ۲۵۵).
کتاب اخیر، ظاهراً به علت مصاحبت ثبیت با ابوعیسی وراق، به ابوعیسی نیز نسبت داده شده است
[۱۰] مسعودی، مروج (بیروت)، ج۴، ص۷۷.
[۱۱] محمدباقر بن محمد میرداماد، الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه، ج۱، ص۵۵، چاپ سنگی تهران ۱۳۱۱، چاپ افست قم ۱۴۰۵.


وثاقت

[ویرایش]

در باب وثاقت یا عدم وثاقت ثبیت، در منابع رجالی مطلبی ذکر نشده است، تنها با توجه به این‌که ابن داوود در بخش اول کتاب الرجال، نام موثقان را آورده و نام ثبیت نیز جزو آنهاست، به وثاقت او اشاره شده است.

هم‌نامی ثبیت با دیگری

[ویرایش]

نجاشی از ثبیت دیگری در شمار راویان امام صادق علیه‌السلام نام برده، اما کنیه یا نام پدر یا نسبت وی را ذکر نکرده است و تنها حدیثی را آورده که ابوایوب خَزّاز از ابوبصیر از ثبیت از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده است؛ ظاهراً مراد او ثبیت بن نشیط کوفی است.
[۱۶] محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۴۷۹، قم ۱۴۱۰ـ.
در باره ثبیت بن نشیط کوفی نیز جز روایتی از امام صادق علیه‌السلام و ذکر نام وی در شمار شاگردان آن حضرت اطلاع چندانی در دست نیست.
کلینی (متوفی ۳۲۹) نیز حدیثی از امام صادق در باب دلالت بر امامت امام موسی کاظم علیهماالسلام نقل کرده که در سلسله اِسناد آن، نام ثبیت آمده است.
با توجه به این‌که ابوایوب خزّاز از ثبیت بن نشیط روایت کرده، در حدیث کلینی نیز منظور ثبیت بن نشیط کوفی است.
وقوع تصحیف در نسخه‌های کتاب نجاشی، این احتمال را پدید آورده که این دو نام (ثُبیت بن محمد، ثبیت) به یک نفر تعلق دارد،
[۱۹] مصطفی بن حسین تفرشی، نقدالرجال، ج۱، ص۳۱۷، بیروت ۱۴۱۹/۱۹۹۹.
[۲۰] آقابزرگ طهرانی، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۵۹.
اما برخی رجال نویسان
[۲۱] محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۴۷۹، قم ۱۴۱۰ـ.
بر نادرستی این احتمال تأکید کرده‌اند؛ زیرا ثبیت بن محمد، به احتمال قوی، اهل سامرا بوده است (شهری که در ۲۲۱، در زمان معتصم بنا شد)، بنا براین بین وی و امام صادق علیه‌السلام فاصله زمانی وجود دارد.
دلیل دیگر، مصاحبت ثبیت بن محمد با ابوعیسی ورّاق است که محمد بن احمد بن یحیی اشعری از او روایت کرده
[۲۳] احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، ، ش ۹۳۹، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.
[۲۴] احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، ، ش ۱۰۱۶، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.
و بنا براین در طبقه اصحاب امام صادق علیه‌السلام نبوده است.
[۲۵] محمدباقر بن محمد میرداماد، الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه، ج۱، ص۵۶، چاپ سنگی تهران ۱۳۱۱، چاپ افست قم ۱۴۰۵.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) آقابزرگ طهرانی، الذریعة إلی تصانیف الشیعة.
(۲) ابن بابویه، الامالی، قم ۱۳۶۲ ش.
(۳) ابن داوود حلّی، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف ۱۳۹۲/ ۱۹۷۲، چاپ افست قم (بی تا).
(۴) محمدتقی تستری، قاموس الرجال، قم ۱۴۱۰ـ.
(۵) مصطفی بن حسین تفرشی، نقدالرجال، بیروت ۱۴۱۹/۱۹۹۹.
(۶) خوئی، معجم رجال الحدیث.
(۷) محمد بن حسن طوسی، رجال الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.
(۸) حسن بن یوسف علامه حلّی، رجال العلامه الحلّی، چاپ محمدصادق بحرالعلوم، نجف ۱۳۸۱/۱۹۶۱، چاپ افست قم ۱۴۰۲.
(۹) کلینی، الکافی.
(۱۰) عبداللّه مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، چاپ سنگی نجف ۱۳۴۹ـ۱۳۵۲.
(۱۱) مسعودی، مروج (بیروت).
(۱۲) محمدباقر بن محمد میرداماد، الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه، چاپ سنگی تهران ۱۳۱۱، چاپ افست قم ۱۴۰۵.
(۱۳) احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن داوود حلّی، کتاب الرجال، ج۱، ص۶۰، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف ۱۳۹۲/ ۱۹۷۲، چاپ افست قم (بی تا).    
۲. حسن بن یوسف علامه حلّی، رجال العلامه الحلّی، ج۱، ص۳۰، چاپ محمدصادق بحرالعلوم، نجف ۱۳۸۱/۱۹۶۱، چاپ افست قم ۱۴۰۲.
۳. مصطفی بن حسین تفرشی، نقدالرجال، ج۱، ص۳۱۷، بیروت ۱۴۱۹/۱۹۹۹.
۴. محمدباقر بن محمد میرداماد، الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه، ج۱، ص۵۶، چاپ سنگی تهران ۱۳۱۱، چاپ افست قم ۱۴۰۵.
۵. ابن بابویه، الامالی، ج۱، ص۶۱۸، قم ۱۳۶۲ ش.
۶. احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، ص۱۱۷، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.    
۷. عبداللّه مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج ۱، بخش ۲، ص ۱۹۴ـ ۱۹۵، چاپ سنگی نجف ۱۳۴۹ـ۱۳۵۲.
۸. محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۴۷۹، قم ۱۴۱۰ـ.
۹. احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، ص۱۱۷، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.    
۱۰. مسعودی، مروج (بیروت)، ج۴، ص۷۷.
۱۱. محمدباقر بن محمد میرداماد، الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه، ج۱، ص۵۵، چاپ سنگی تهران ۱۳۱۱، چاپ افست قم ۱۴۰۵.
۱۲. ابن داوود حلّی، کتاب الرجال، ج۱، ص۶۰، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف ۱۳۹۲/ ۱۹۷۲، چاپ افست قم (بی تا).    
۱۳. خوئی، معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۳۰۸.    
۱۴. احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، ص۱۱۷، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.    
۱۵. خوئی، معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۳۰۹.    
۱۶. محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۴۷۹، قم ۱۴۱۰ـ.
۱۷. محمد بن حسن طوسی، رجال الطوسی، ج۱، ص۱۷۴، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۱۸. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۳۰۸.    
۱۹. مصطفی بن حسین تفرشی، نقدالرجال، ج۱، ص۳۱۷، بیروت ۱۴۱۹/۱۹۹۹.
۲۰. آقابزرگ طهرانی، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۵۹.
۲۱. محمدتقی تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۴۷۹، قم ۱۴۱۰ـ.
۲۲. خوئی، معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۳۰۹.    
۲۳. احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، ، ش ۹۳۹، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.
۲۴. احمد بن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، ، ش ۱۰۱۶، چاپ موسوی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.
۲۵. محمدباقر بن محمد میرداماد، الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه، ج۱، ص۵۶، چاپ سنگی تهران ۱۳۱۱، چاپ افست قم ۱۴۰۵.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «ثبیت بن محمد عسکری»، شماره۴۲۲۷.    






جعبه ابزار