تواتر معنوی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ـــ متواتر معنوی آن است، كه یك مطلب به الفاظ گوناگون نقل و موجب یقین شود؛ مانند شجاعت علی ـ علیه السلام ـ به نحوی كه تمام راویان، شجاعت او را نقل كرده‌اند؛ اگر چه عبارات آن‌ها مختلف است.

ـــ تواتر معنوی به کثرت اخبار مشترک به حسب معنا فقط به تعداد یقین آور اطلاق می‌شود.


تعریف

[ویرایش]

تواتر معنوی، به معنای اخبار گروهی به مطلبی خاص با خبرهای جداگانه دارای الفاظ مختلف ولی مفاد و معنای واحد می‌باشد که این معنای واحد متواتر است، مانند این که اخبار زیادی با کلمات متفاوت در مورد شرکت امام علی علیه‌السّلام در سرایا و غزوات و به هلاکت رساندن بسیاری از پهلوانان مشرکان نقل شده است، که مضمون همه آنها به طور متواتر بر شجاعت آن حضرت دلالت می‌نماید و از آن جایی که الفاظ این اخبار یکسان نبوده ولی معنا و مضمون آن یکسان است، به این تواتر، تواتر معنوی می‌گویند.

دیدگاه شهید صدر

[ویرایش]

شهید صدر می‌گوید: در تواتر معنوی، خبرهای متعدد در مدلول تضمنی یا التزامی اشتراک دارند.
[۵] المستصفی من علم الاصول (به ضمیمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت)؛ غزالی، محمد بن محمد، ج۲، ص۲۱۶.
[۱۰] کفایة الاصول، فاضل لنکرانی، محمد، ج۵، ص۱۷۹.


تعریف صاحب معالم

[ویرایش]

صاحب معالم می‌نویسد: «گاهی اخبار در وقایع زیاد می‌شود؛ ولی هر یك مشتمل بر معنایی است كه بین تمام آن‌ها اشتراك دارد و این اشتراک معنوی، یا به نحو تضمن است، یا به گونه التزام و در نتیجه، به این قدر مشترك علم حاصل می‌شود، و نامش متواتر معنوی است؛ مثل جزئیات كارهای امیرمؤمنان كه در غزوات نقل شده و از مجموع آن‌ها به‌طور التزام استفاده می‌شود، كه آن حضرت، شجاع بوده است.»

نمونه‌هایی از احادیث متواتر معنوی

[ویرایش]


← دیدگاه شیخ انصاری


شیخ انصاری درباره اخباری كه گروه اخباریان، بر عدم حجیت ظاهر قرآن كریم اقامه كرده‌اند، می‌فرماید:
«و اقوی ما یتمسك لهم علی ذلك و جهان: أحدهما: الاخبار المتواتره المدّعی ظهورها فی المنع عن ذلك.
قوی‌ترین چیزی كه اخباریان می‌توانند به آن تمسك جویند، دو وجه است: ۱. اخبار متواتر ی كه ادعا می‌كنند ظهور در منع از حجیت ظاهر قرآن دارند... .»
آنگاه یازده حدیث را ذكر می‌كند.

← دیدگاه عاملی


محدث عاملی درباره همین گروه از احادیث فرموده است:
روایات متواتر ی را كه وارد شده و عدد آ‌ن‌ها بیش از ۲۲۰ حدیث است، در یك جا جمع كرده‌ام. این روایات بر عدام جواز استنباط احكام نظری از ظواهر قرآن دلالت می‌كنند؛ مگر این‌كه تفسیر قرآن را از كلام امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ بشناسیم.

← دیدگاه دیگر


شیخ اعظم در مورد روایتی كه برای حجیت خبر واحد بدان تمسك كرده‌، می‌فرماید:
«منها الأخبار... مثل النبوی المستفیض بل المتواتر «إنه من حفظ علی أمتی أربعین حدیثاً بعثه الله عالماً یوم القیامه»
[۱۶] الاربعین، بهایی عاملی، محمد بن الحسین، ص ۱۰.


شیخ انصاری درباره اخباری كه می‌گوید:‌ آنچه را مخالف قرآن است طرد كن، می‌نویسد:
«و الاخبار الوارده فی طرح الاخبار المخالفه للكتاب و السنه و لو مع عدم المعارض، ‌متواتره جداً.»
اخباری كه در مورد طرح اخبار مخالف با کتاب و سنت وارد شده‌اند ولو این كه معارض نداشته باشند، واقعاً متواتر هستند.

آنگاه، ‌نه روایت را نقل كرده، ‌در مقام نقد آن‌ها فرموده است:
«أما أخبار العرض علی الكتاب فهی و إن كانت متواتره بالمعنی إلا أنها بین طائفتین».
اخبار عرض بر كتاب، گرچه متواتر معنوی هستند، ‌اما دو طایفه‌اند.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. دروس فی علم الاصول، صدر، محمد باقر، ج۲، ص۱۲۶.    
۲. دروس فی علم الاصول، صدر، محمد باقر، ج۱، ص۲۴۲.    
۳. الحلقة الثالثة فی اسلوبها الثانی، ایروانی، باقر، ج۲، ص۳۶.    
۴. معارج الاصول، محقق حلی، جعفر بن حسن، ص۱۳۸.    
۵. المستصفی من علم الاصول (به ضمیمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت)؛ غزالی، محمد بن محمد، ج۲، ص۲۱۶.
۶. منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، ججزایری، محمدجعفر، ۴، ص۴۲۲.    
۷. منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، جزایری، محمدجعفر، ج۶، ص۴۹۷.    
۸. مفاتیح الاصول، مجاهد، محمد بن علی، ص۴۸۰.    
۹. اجود التقریرات، نائینی، محمد حسین، ج۲، ص (۱۱۳-۱۱۲).    
۱۰. کفایة الاصول، فاضل لنکرانی، محمد، ج۵، ص۱۷۹.
۱۱. معالم الاصول، عاملی،‌ حسن، ص ۲۶۰.    
۱۲. رسائل، انصاری، مرتضی، ج ۱، ‌ص ۱۳۹.    
۱۳. وسائل الشیعه، حرّ عاملی، محمد بن الحسن،‌ طبع اسلامیه، ج۱۸، ص۲۰ و ۲۱.    
۱۴. الحدائق الناصره، بحرانی، یوسف، ج ۱، ص ۲۹.    
۱۵. رسائل، انصاری، مرتضی، ج ۱، ص ۳۰۷.    
۱۶. الاربعین، بهایی عاملی، محمد بن الحسین، ص ۱۰.
۱۷. رسائل، انصاری، مرتضی، ج ۱، ص ۲۴۵.    
۱۸. رسائل، انصاری، مرتضی، ج ۱، ص۲۵۱.    
۱۹. بحار الانوار، مجلسی، محمد باقر، ج ۲،‌ ص ۲۴۵.    
۲۰. رسائل، انصاری، مرتضی، ج ۱، ‌ص ۲۴۷.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۳۶۹، برگرفته از مقاله «تواتر معنوی».    
سایت اندیشه قم    






جعبه ابزار