تعلیم به انبیاء (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



یکی از مواهب الهی به انبیاء علیهم‌السلام، تعالیم الهی بوده است. دراین مقاله آیات مرتبط با تعالیم خداوند به انبیاء علیهم‌السلام معرفی می‌شوند.


تعلیم به حضرت آدم

[ویرایش]
خداوند به حضرت آدم علیه‌السلام اموری مانند اسماء الاهی، چگونگی توبه کردن و ... را تعلیم داد.

← تعلیم اسما


تعلیم همه اسما و معانی آن به آدم علیه‌السلام، از سوی خداوند:
«وعلم ءادم الاسماء کلها...؛ سپس علم اسماء (علم اسرار آفرینش و نام‌گذاری موجودات) را همگی به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: اگر راست می‌گویید، اسامی اینها را به من خبر دهید!».

←← برتری حضرت آدم بر ملائکه


تعلیم تمامی اسما به آدم علیه‌السلام، جهت اثبات برتری آدم علیه‌السّلام بر فرشتگان:
«وعلم ءادم الاسماء کلها ثم عرضهم علی الملـئکة فقال انبـونی باسماء هـؤلاء ان کنتم صـدقین؛سپس علم اسماء (علم اسرار آفرینش و نام‌گذاری موجودات) را همگی به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: اگر راست می‌گویید، اسامی اینها را به من خبر دهید!»

←← خلافت حضرت آدم در زمین


لیاقت آدم علیه‌السّلام برای فراگیری اسمای الهی ، زمینه ایجاد شایستگی او برای خلافت در زمین:
«واذ قال ربک للملـئکة انی جاعل فی الارض خلیفة قالوا اتجعل فیها من یفسد فیها ویسفک الدماء ونحن نسبح بحمدک ونقدس لک قال انی اعلم ما لا تعلمون• وعلم ءادم الاسماء کلها ثم عرضهم علی الملـئکة فقال انبـونی باسماء هـؤلاء ان کنتم صـدقین؛(به خاطر بیاور) هنگامی را که پروردگارت به فرشتگان گفت: من در روی زمین، جانشینی (نماینده‌ای) قرار خواهم داد. فرشتگان گفتند: پروردگارا! آیا کسی را در آن قرار می‌دهی که فساد و خونریزی کند؟! (زیرا موجودات زمینی دیگر، که قبل از این آدم وجود داشتند نیز، به فساد و خونریزی آلوده شدند. اگر هدف از آفرینش این انسان، عبادت است،) ما تسبیح و حمد تو را بجا می‌آوریم، و تو را تقدیس می‌کنیم. پروردگار فرمود: من حقایقی را می‌دانم که شما نمی‌دانید• سپس علم اسماء (علم اسرار آفرینش و نام‌گذاری موجودات) را همگی به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: اگر راست می‌گویید، اسامی اینها را به من خبر دهید!»
در حديثى كه از امام صادق علیه‌السلام در تفسیر اين آيات آمده كه فرشتگان بعد از آگاهى از مقام آدم دانستند كه او و فرزندانش سزاوارترند كه خلفای الهی در زمين و حجت‌هاى او بر خلق بوده باشند.

← تعلیم چگونگی توبه


تلقین كلمات و تعليم چگونه توبه كردن به درگاه خداوند، جلوه‌اى از رحمت الهى بر آدم علیه‌السلام:
«فتلقی ءادم من ربه کلمـت فتاب علیه انه هو التواب الرحیم؛سپس آدم از پروردگارش کلماتی دریافت داشت؛ (و با آنها توبه کرد.) و خداوند توبه او را پذیرفت؛ چرا که خداوند توبه پذیر و مهربان است»

← تعلیم کلمات


تعلیم کلمات از سوی خداوند به آدم علیه‌السّلام برای پذیرش توبه او:
«فتلقی ءادم من ربه کلمـت فتاب علیه انه هو التواب الرحیم؛سپس آدم از پروردگارش کلماتی دریافت داشت؛ (و با آنها توبه کرد.) و خداوند توبه او را پذیرفت؛ چرا که خداوند توبه پذیر و مهربان است.»

تعلیم به حضرت خضر

[ویرایش]

تعلیم علوم و معارف الهی به خضر علیه‌السلام از جانب خداوند:
«فوجدا عبدا من عبادنا ءاتینـه رحمة من عندنا وعلمنـه من لدنا علمـا؛(در آن جا) بنده‌ای از بندگان ما را یافتند که رحمت (و موهبت عظیمی) از سوی خود به او داده، و علم فراوانی از نزد خود به او آموخته بودیم»
مقصود از «عبدا» ـ که مرجع ضمیر مفعولی «علمناه» می‌باشد ـ خضر علیه‌السّلام است که نام او «بلیا بن ملکان» نقل شده است.

تعلیم به حضرت داود

[ویرایش]
تعلیم به داود علیه‌السّلام از سوی خداوند از مسائلی است که در برخی آیات قرآن کریم به آن اشاره شده است.

← تعلیم به مقدار اراده خدا


تعلیم حقایق و معارف از طرف خداوند به داود علیه‌السلام، به مقدار خواست و اراده الهی:
«فهزموهم باذن الله وقتل داوود جالوت وءاتـه الله الملک والحکمة وعلمه مما یشاء...؛سپس به فرمان خدا، آنها سپاه دشمن را به هزیمت واداشتند. و «داوود» (نوجوان نیرومند و شجاعی که در لشکر «طالوت» بود)، «جالوت» را کشت؛ و خداوند، حکومت و دانش را به او بخشید؛ و از آنچه می‌خواست به او تعلیم داد ...»
بنا بر این احتمال که ضمیر در «یشاء» به خداوند برگردد.

← تعلیم به مقدار اراده داود


تعلیم حقایق و معارف از طرف خداوند به داود علیه‌السلام، به مقدار خواست و اراده داود علیه‌السّلام :
«فهزموهم باذن الله وقتل داوود جالوت وءاتـه الله الملک والحکمة وعلمه مما یشاء...؛سپس به فرمان خدا، آنها سپاه دشمن را به هزیمت واداشتند. و «داوود» (نوجوان نیرومند و شجاعی که در لشکر «طالوت» بود)، «جالوت» را کشت؛ و خداوند، حکومت و دانش را به او بخشید؛ و از آنچه می‌خواست به او تعلیم داد....»

← تعلیم زره‌سازی


آموزش صنعت زره سازی به داود علیه‌السلام، از جمله فضیلت‌های عطا شده از جانب خدا به او:
۱. «وعلمنـه صنعة لبوس لکم لتحصنکم من باسکم فهل انتم شـکرون؛و ساختن زره را بخاطر شما به او تعلیم دادیم، تا شما را در جنگهایتان حفظ کند؛ آیا شکرگزار (این نعمتهای خدا) هستید؟»
۲. «ولقد ءاتینا داوود منا فضلا... والنا له الحدید• ان اعمل سـبغـت وقدر فی السرد...؛و ما به داوود از سوی خود فضیلتی بزرگ بخشیدیم؛ (ما به کوه‌ها و پرندگان گفتیم: ) ‌ای کوه‌ها و‌ای پرندگان! با او هم آواز شوید و همراه او تسبیح خدا گویید! و آهن را برای او نرم کردیم.• (و به او گفتیم: ) زره‌های کامل و فراخ بساز، و حلقه‌ها را به اندازه و متناسب کن! و عمل صالح بجا آورید که من به آنچه انجام میدهید بینا هستم!»

←← علت تعلیم زره‌سازی


تعلیم زره سازی به داود علیه‌السلام، در راستای منافع مردم و شایسته شکرگزاری:
«وعلمنـه صنعة لبوس لکم لتحصنکم من باسکم فهل انتم شـکرون؛و ساختن زره را بخاطر شما به او تعلیم دادیم، تا شما را در جنگ‌هایتان حفظ کند؛ آیا شکرگزار (این نعمت‌های خدا) هستید؟»

← تعلیم زبان پرندگان


تعلیم زبان پرندگان از سوی خداوند به داود علیه‌السلام، از فضیلت‌های داده شده به وی:
«وورث سلیمـن داوود وقال یـایها الناس علمنا منطق الطیر واوتینا من کل شیء ان هـذا لهو الفضل المبین؛و سلیمان وارث داوود شد، و گفت: ای مردم! زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده، و از هر چیز به ما عطا گردیده؛ این فضیلت آشکاری است»
با توجه به اینکه آیه مطلق است و در جمله‌های بعد هم سخن از علم به میان آمده و هم از تمام مواهب (اوتینا من کل شی ء) دلیلی ندارد که مفهوم آیه را محدود کنیم، بنا بر این سلیمان وارث همه مواهب پدرش داود شد.

تعلیم به حضرت سلیمان

[ویرایش]

تعلیم زبان پرندگان به سلیمان علیه‌السلام از فضیلت‌های داده شده از سوی خداوند به او:
«وورث سلیمـن داوود وقال یـایها الناس علمنا منطق الطیر واوتینا من کل شیء ان هـذا لهو الفضل المبین؛ و سلیمان وارث داوود شد، و گفت: ای مردم! زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده، و از هر چیز به ما عطا گردیده؛ این فضیلت آشکاری است».
با توجه به اینکه آیه مطلق است و در جمله‌های بعد هم سخن از علم به میان آمده و هم از تمام مواهب (اوتینا من کل شی ء) دلیلی ندارد که مفهوم آیه را محدود کنیم، بنا بر این سلیمان وارث همه مواهب پدرش داود شد.

تعلیم به حضرت عیسی

[ویرایش]

تعلیم کتاب، حکمت، تورات و انجیل به عیسی علیه‌السلام، از نعمت‌های خاص خدا به آن حضرت:
۱. «اذ قالت الملـئکة یـمریم ان الله یبشرک بکلمة منه اسمه المسیح عیسی ابن مریم وجیهـا... • ویعلمه الکتـب والحکمة والتورة والانجیل؛(به یاد آورید) هنگامی را که فرشتگان گفتند: «ای مریم! خداوند تو را به کلمه‌ای (وجود با عظمتی) از طرف خودش بشارت می‌دهد که نامش «مسیح، عیسی پسر مریم» است؛ در حالی که در این جهان و جهان دیگر، صاحب شخصیت خواهد بود؛ و از مقربان (الهی) است. • ... • و به او، کتاب و دانش و تورات و انجیل، می‌آموزد»
۲. «اذ قال الله یـعیسی ابن مریم اذکر نعمتی علیک... واذ علمتک الکتـب والحکمة والتورة والانجیل...؛(به خاطر بیاور) هنگامی را که خداوند به عیسی بن مریم گفت: «یاد کن نعمتی را که به تو و مادرت بخشیدم! ... و هنگامی که کتاب و حکمت و تورات و انجیل را به تو آموختم؛ ...»

تعلیم به حضرت محمد

[ویرایش]
خداوند مواردی همچون احکام الهی، چگونگی حمد و تسبیح خداوند، دعا کردن و ... را به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله تعلیم دادند.
[۳۱] به مقاله تعلیم به محمد (قرآن) رجوع شود.


تعلیم به حضرت موسی

[ویرایش]

درخواست تبعيّت موسی علیه‌السلام از خضر علیه‌السلام، براى استفاده از تعليمات رشدآفرين وى:
«قالَ لَهُ موسى‌ هَل اتَّبِعُكَ عَلى‌ ان تُعَلّمَنِ مِمّا عُلّمتَ رُشدا؛موسي به او گفت آيا من از تو پيروي كنم تا از آنچه به تو تعليم داده شده است و مايه رشد و صلاح است به من بياموزي؟!»

تعلیم به حضرت نوح

[ویرایش]
خداوند به حضرت نوح علیه‌السلام اموری مانند روش دعا و حمد الهی را تعلیم دادند.

← تعلیم روش ستایش


تعليم روش ستایش به نوح علیه‌السلام از سوى خداوند، هنگام استقرار وى و همراهانش بر کشتی:
«فَاذا استَوَيتَ انتَ ومَن مَعَكَ عَلَى الفُلكِ فَقُلِ الحَمدُ لِلَّهِ الَّذى نَجَّنَا مِنَ القَومِ الظلِمين؛و هنگامي كه تو و همه كساني كه با تو هستند بر كشتي سوار شديد بگو ستايش خدائي را كه ما را از قوم ستمگر نجات بخشيد. »

← تعلیم روش دعا


تعليم روش دعا به نوح علیه‌السلام از سوى خدا:
«وقُل رَبّ انزِلنى مُنزَلًا مُبارَكًا وانتَ خَيرُ المُنزِلين؛و بگو پروردگارا ما را در منزلگاهي پر بركت فرود آر، و تو بهترين فرود آورندگاني.»

تعلیم به حضرت یعقوب

[ویرایش]

ناسازگار نديدن تدبیر و برنامه‌ريزى در امور زندگی با حاكميّت اراده خداوند، از دانشهاى اعطا شده به یعقوب علیه‌السلام:
«وقالَ يبَنِىَّ لا تَدخُلوا مِن بابٍ واحِدٍ وادخُلوا مِن ابوبٍ مُتَفَرّقَةٍ وما اغنى عَنكُم مِنَ اللَّهِ مِن شَى‌ءٍ انِ الحُكمُ الّا لِلَّهِ عَلَيهِ تَوَكَّلتُ وعَلَيهِ فَليَتَوَكَّلِ المُتَوَكّلون‌• ولَمّا دَخَلوا مِن حَيثُ امَرَهُم ابوهُم ما كانَ يُغنى عَنهُم مِنَ اللَّهِ مِن شَى‌ءٍ الّا حاجَةً فى نَفسِ يَعقوبَ قَضها وانَّهُ لَذو عِلمٍ لِما عَلَّمنهُ ولكِنَّ اكثَرَ النّاسِ لا يَعلَمون؛(هنگامي كه مي‌خواستند حركت كنند، يعقوب) گفت فرزندان من! از يك در وارد نشويد، بلكه از درهاي متفرق وارد گرديد و (من با اين دستور) نمي‌توانم حادثهاي را كه از سوي خدا حتمي است از شما دفع كنم، حكم و فرمان تنها از آن خدا است بر او توكل كرده‌ ام و همه متوكلان بايد بر او توكل كنند. و هنگامي كه از همان طريق كه پدر به آنها دستور داده وارد شدند اين كار هيچ حادثه حتمي الهي را نمي‌توانست از آنها دور سازد جز حاجتي در دل يعقوب (كه از اين راه) انجام شد (و خاطرش تسكين يافت) و او از بركت تعليمي كه ما به او دادهايم علم فراواني دارد در حالي كه اكثر مردم نمي‌دانند.»

تعلیم به حضرت یوسف

[ویرایش]
یکی ازموهبت‌های الهی به حضرت یوسف علیه‌السلام تعلیم تعبیر خواب به ایشان است.

← تعلیم تعبیر خواب


•••تعليم تأويل رؤیا، از طرف خداوند به یوسف علیه‌السلام:
۱. «وكَذلِكَ يَجتَبيكَ رَبُّكَ ويُعَلّمُكَ مِن تَأويلِ الاحاديثِ ...؛و اينگونه پروردگارت تو را بر مي‌گزيند، و از تعبير خوابها به تو مي‌آموزد....»
۲. «... وكَذلِكَ مَكَّنّا لِيوسُفَ فِى الارضِ ولِنُعَلّمَهُ مِن تَأويلِ الاحاديثِ ...؛... و اينچنين يوسف را در آن سرزمين متمكن ساختيم، (ما اين كار را كرديم) تا تعبير خواب را بياموزد ....»
۳. «قالَ لا يَأتيكُما طَعامٌ تُرزَقانِهِ الّا نَبَّأتُكُما بِتَأويلِهِ قَبلَ ان يَأتِيَكُما ذلِكُما مِمّا عَلَّمَنى رَبّى ...؛(يوسف) گفت پيش از آنكه جيره غذائي شما فرا رسد شما را از تعبير خوابتان آگاه خواهم ساخت اين از علم و دانشي است كه پروردگارم به من آموخته ....»
۴. «رَبّ قَد ءاتَيتَنى مِنَ المُلكِ وعَلَّمتَنى مِن تَأويلِ الاحاديثِ ...؛پروردگارا! بخش (عظيمي) از حكومت به من بخشيدي و مرا از علم تعبير خوابها آگاه ساختي....»

••• تعليم تعبیر خواب به يوسف علیه‌السلام، از نعمتهاى خداوند به آن حضرت:
«وكَذلِكَ يَجتَبيكَ رَبُّكَ ويُعَلّمُكَ مِن تَأويلِ الاحاديثِ ويُتِمُّ نِعمَتَهُ عَلَيكَ ...؛و اينگونه پروردگارت تو را بر مي‌گزيند، و از تعبير خوابها به تو مي‌آموزد، و نعمتش را بر تو كامل مي‌كند....»

← تعلیم نقشه نگه‌داشتن بنیامین


تعليم و طرح نقشه چگونگى نگه‌داشتن بنیامین به يوسف علیه‌السلام، از سوى خدا:
«فَبَدَا بِاوعِيَتِهِم قَبلَ وِعاءِ اخيهِ ثُمَّ استَخرَجَها مِن وِعاءِ اخيهِ كَذلِكَ كِدنا لِيوسُفَ ما كانَ لِيَأخُذَ اخاهُ فى دينِ المَلِكِ الّا ان يَشَاءَ اللَّهُ نَرفَعُ دَرَجتٍ مَن نَشَاءُ وفَوقَ كُلّ ذى عِلمٍ عَليم؛در اين هنگام (يوسف) قبل از بار برادرش به كاوش بارهاي آنها پرداخت، و سپس آنرا از بار برادرش ‌ بيرون آورد، اينگونه راه چاره به يوسف ياد داديم او هرگز نمي‌توانست برادرش را مطابق آئين ملك (مصر) بگيرد مگر آنكه خدا بخواهد، درجات هر كس را بخواهيم بالا مي‌بريم و برتر از هر صاحب علمي، عالمي است.»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۳۱.    
۲. بقره/سوره۲، آیه۳۱.    
۳. بقره/سوره۲، آیه۳۰.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۳۱.    
۵. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۲۰.    
۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۷۳.    
۷. بقره/سوره۲، آیه۳۷.    
۸. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۱، ص۱۹۷-۱۹۹.    
۹. بقره/سوره۲، آیه۳۷.    
۱۰. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۱، ص۱۹۷-۱۹۹.    
۱۱. کهف/سوره۱۸، آیه۶۵.    
۱۲. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۱۱، ص۴۸۶.    
۱۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۳۶۷.    
۱۴. بقره/سوره۲، آیه۲۵۱.    
۱۵. آلوسی، شهاب الدین، روح المعانی، ج۱، ص۵۶۴.    
۱۶. بقره/سوره۲، آیه۲۵۱.    
۱۷. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۰.    
۱۸. سبا/سوره۳۴، آیه۱۰.    
۱۹. سبا/سوره۳۴، آیه۱۱.    
۲۰. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۰.    
۲۱. نمل/سوره۲۷، آیه۱۶.    
۲۲. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۵، ص۴۱۷.    
۲۳. نمل/سوره۲۷، آیه۱۶.    
۲۴. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۳۴۹.    
۲۵. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۱۵، ص۴۱۷.    
۲۶. آل عمران/سوره۳، آیه۴۵.    
۲۷. آل عمران/سوره۳، آیه۴۸.    
۲۸. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۱۹۷.    
۲۹. مائده/سوره۵، آیه۱۱۰.    
۳۰. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۵، ص۱۲۲.    
۳۱. به مقاله تعلیم به محمد (قرآن) رجوع شود.
۳۲. کهف/سوره۱۸، آیه۶۶.    
۳۳. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۲۸.    
۳۴. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۲۹.    
۳۵. یوسف/سوره۱۲، آیه۶۷.    
۳۶. یوسف/سوره۱۲، آیه۶۸.    
۳۷. یوسف/سوره۱۲، آیه۶.    
۳۸. یوسف/سوره۱۲، آیه۲۱.    
۳۹. یوسف/سوره۱۲، آیه۳۷.    
۴۰. یوسف/سوره۱۲، آیه۱۰۱.    
۴۱. یوسف/سوره۱۲، آیه۶.    
۴۲. یوسف/سوره۱۲، آیه۷۶.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۸، ص۲۳۱، برگرفته از مقاله «تعلیم به آدم علیه‌السلام».    






جعبه ابزار