تعداد آیات (علوم قرآنی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در این مقاله به شماره آیات قرآن پرداخته می‌شود. در شمار آیات قرآن اختلاف است.


اختلاف در تعداد آیات

[ویرایش]

در تعداد آیات قرآن اختلاف است. مکتب‌های مختلف تفسیری کوفی ، مکی ، مدنی ، بصری و شامی هریک عددی را طبق روایات و اخباری برگزیده‌اند که از نظر آنان بر دیگر اخبار رجحان داشته است.

عوامل اختلاف

[ویرایش]

یکی از عوامل این اختلاف آن است که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) هنگام تلاوت، در انتهای هر آیه وقف می‌کرد و روشن می‌شد که آن جا پایان آیه است؛ سپس برای تکمیل و ارتباط سخن، آن را به آیه بعد وصل می‌کرد و شنونده گاهی می‌پنداشت که در آن جا فاصله و وقفی نیست و دو آیه را یکی می‌شمرد؛ بنابراین، اختلاف روایات در موارد وصل و وقف، سبب اختلاف در شمار آیات شد و در پی آن، مکتب‌های گوناگونی در این باره پدید آمد که عبارتند از مکتب کوفی : ۶۲۳۶ آیه؛ مدنی: (دو عدد دارد) ۶۰۰۰ و ۶۲۱۴ آیه؛ بصری: ۶۲۰۴ آیه و‌ شامی: ۶۲۲۵ آیه.
[۱] نور علم، ش‌۴۳ و ۴۴، ص‌۸‌، «آیه».
عدد کوفی چون به علی (علیه‌السلام) منسوب است، نزد دانشمندان علوم قرآن و تفسیر به واقعیت نزدیک‌تر و از اعتبار ویژه‌ای برخوردار است.
شاید هم علت اختلاف، نبودن هرگونه علامت در مصاحف مختلفی باشد که عثمان به اطراف فرستاد.
به هر حال، امروزه تقریبا بیشتر آیات قرآن با روش کوفیان شمارش می‌شود که ابوعبدالرحمان سلمی از امیرمؤمنان علی بن ابی طالب علیه‌السّلام نقل کرده است.

عدد آیات

[ویرایش]

عدد آیات در مصحف شریف براساس مکتب کوفی است. سیوطی از ابوعمرو دانی نقل می‌کند که عدد شش هزار در آیات قرآن اجماعی است و از آن کم‌تر نگفته‌اند؛ امّا در بیش‌تر از آن، دویست و چهار، چهارده، نوزده، بیست و چهار، و‌سی و شش آیه نیز گفته‌اند. ابن‌ضریس از طریق عثمان بن عطا از پدرش از ابن‌عباس نقل می‌کند که تمام آیات قرآن ۶۶۶۰ آیه است.
[۲] الاتقان، ج‌۱، ص‌۱۴۶.


شماره آیات قرآن در دیدگاه‌های مختلف

[ویرایش]

شماره آیات قرآن در دیدگاه‌های مختلف به شرح ذیل است:
۱. ۶۲۳۶ آیه به شماره کوفی که به امام علی علیه‌السّلام منسوب است و حمزه و کسائی و خلف ، آن را نقل کرده‌اند؛
۲. ۶۲۲۶ آیه به عدد شامی، منسوب به یحیی بن حارث (ابی الحرث) ذماری و عبدالله ابن عامر؛
۳. ۶۲۲۰ آیه به عدد مکی، منسوب به عبدالله ابن کثیر که یکی از قاریان سبعه است و از مجاهد از ابن عباس از ابی بن کعب نقل می‌کند؛
۴. ۶۲۱۹ آیه به عدد بصری، منقول از قتاده ؛
۵. ۶۲۱۸ آیه، منقول از ابن مسعود ؛
۶. ۶۲۱۷ آیه، عدد مدنی اول، این شماره به کسی منسوب نیست و اهل کوفه آن را به صورت مرسل از اهل مدینه نقل می‌کنند، و نافع ؛
۷. ۶۲۱۶ آیه، منقول از ابن عباس و ابن سیرین ؛
۸. ۶۲۱۴ آیه، عدد مدنی اخیر، که منسوب به ابو جعفر یزید بن قعقاع و شیبة بن نصاح است که اسماعیل بن جعفر بن ابی کثیر انصاری به واسطه سلیمان بن جماز از آن دو روایت کرده است؛
۹. ۶۲۱۲ آیه، منقول از حمید اعرج ؛
۱۰. ۶۲۱۰ آیه، صاحی تفسیر تبیان این قول را از ابوجعفر که جزء مدنی اخیر است نقل می‌کند. ابن ندیم نیز آن را از ابی بن کعب، و زعفرانی نیز از عکرمة بن سلیمان نقل کرده‌اند؛
۹. ۶۲۰۵ آیه، عدد بصری منسوب به عاصم بن عجاج جحدری ، و منقول از ایوب بن متوکل بصری ؛
۱۱. ۶۱۷۰ آیه، منقول از عطاء بن یسار ؛
۱۲. ۶۶۶۰ آیه، منسوب به میبدی .
[۳] ابن عطیه متاخر، عبد الحق بن غالب، مقدمتان فی علوم القرآن، ص۲۴۶.
[۴] رامیار، محمود، تاریخ قرآن، ص۵۷۰.
[۵] حجتی، محمد باقر، پژوهشی درتاریخ قرآن کریم، ص۷۰.


دسته‌بندی سوره‌ها

[ویرایش]

به طور کلّی سوره‌ها از جهت تعداد آیات سه دسته‌اند: یکم. چهل سوره‌اند و در تعداد آیاتشان هیچ اختلافی نیست. دوم. چهار سوره‌اند که در اجمالشان اختلافی نیست؛ یعنی همه اهل عدد در تعداد آیات آن‌ها وحدت نظر دارند؛ امّا در تفصیل آن‌ها اختلاف است؛ به طور مثال، اهل کوفه «طسم» را یک آیه و دیگران به‌جای آن «اُمّةً مِن النَّاسِ یسْقُون» را یک آیه شمرده‌اند. سوم. هم در اجمال و هم در تفصیلشان اختلاف است که هفتاد سوره‌اند؛ مانند فاتحة‌الکتاب که تعداد آیاتش را شش، هفت، هشت و نُه گفته‌اند و از طرفی گروهی «بسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرّحیم» و عدّه‌ای دیگر «أنعمتَ عَلیهِم» را یک آیه می‌دانند.
[۱۳] الاتقان، ج‌۱، ص‌۱۴۸.


نظر علاّمه طباطبایی

[ویرایش]

به نظر علاّمه طباطبایی ، عددهایی که گفته‌اند، نصّ متواتر یا خبر واحد معتبری که بتوان بر آن تکیه کرد، ندارد؛ بنابراین، اعتقاد به هیچ کدام لازم نیست؛ بلکه می‌توان هر کدام را با تحقیق پذیرفت یا رد کرد.
[۱۴] المیزان، ج‌۱۳، ص‌۲۳۲.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱)الاتقان فی علوم القرآن.
(۲)اصطلاح‌نامه علوم قرآنی.
(۳)البرهان فی علوم القرآن.
(۴)تاریخ قرآن، معرفت.
(۵)التحقیق فی کلمات القرآن الکریم.
(۶)تفسیر التحریروالتنویر.
(۷)التفسیرالکبیر.
(۸)تفسیر المنار.
(۹)التمهید فی علوم القرآن.
(۱۰)جمهرة اللغه.
(۱۱)الصحاح.
(۱۲)الدرّالمنثور فی التفسیر بالمأثور.
(۱۳)روح‌المعانی فی تفسیر القرآن العظیم.
(۱۴)قرآن در اسلام.
(۱۵)کشف‌الاسرار و عدة‌الابرار.
(۱۶)مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن.
(۱۷)المعجم الاحصائی.
(۱۸)معجم مقاییس‌اللغه.
(۱۹)مفردات الفاظ القرآن.
(۲۰)المیزان فی تفسیرالقرآن.
(۲۱)نکت الانتصار.
(۲۲)نور علم.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نور علم، ش‌۴۳ و ۴۴، ص‌۸‌، «آیه».
۲. الاتقان، ج‌۱، ص‌۱۴۶.
۳. ابن عطیه متاخر، عبد الحق بن غالب، مقدمتان فی علوم القرآن، ص۲۴۶.
۴. رامیار، محمود، تاریخ قرآن، ص۵۷۰.
۵. حجتی، محمد باقر، پژوهشی درتاریخ قرآن کریم، ص۷۰.
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۳۰.    
۷. زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۴۹.    
۸. زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۵۱-۲۵۲.    
۹. فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، بصائر ذوی التمییز فی لطائف الکتاب العزیز، ج۱، ص۵۵۸-۵۵۹.    
۱۰. زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۴۲.    
۱۱. قصص/سوره۲۸، آیه۱.    
۱۲. قصص/سوره۲۸، آیه۲۳.    
۱۳. الاتقان، ج‌۱، ص‌۱۴۸.
۱۴. المیزان، ج‌۱۳، ص‌۲۳۲.


منبع

[ویرایش]

دائرة‌المعارف قرآن کریم مقاله تعداد آیات    
فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «تعداد آیات».    


رده‌های این صفحه : شمار آیات و سور | قرآن شناسی




جعبه ابزار