تعارض احوال لفظ

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تعارض احوال لفظ، تنافی حالات مختلف لفظ به حسب دلالت را می‌گویند.


تعریف

[ویرایش]

برای لفظ، احوالی وجود دارد، مانند: مجاز ، اشتراک ، تخصیص ، نقل، و اضمار ، حال اگر میان آنها، تعارض پیدا شود چه باید کرد؟

حکم

[ویرایش]

نظر مشهور این است که اگر امر دایر شد بین معنای حقیقی و یکی از امور پنج گانه بالا، بدون شک معنای حقیقی بر معنای غیر حقیقی تقدم دارد، مگر این که قرینه‌ای بر خلاف در میان باشد؛ برای مثال، اگر گفته شود: «رایت اسدا»؛ در صورت شک در این که معنای حقیقی از لفظ اسد اراده شده یا معنای مجازی ، بی گمان، معنای حقیقی بر غیر حقیقی مقدم است، مگر این که قرینه‌ای بر خلاف آن باشد.
و اگر در اراده یکی از آن معانی پنج گانه، شک شود، برای مثال، امر دایر باشد بین اراده مجاز و اشتراک ، یا مجاز و تخصیص ، یا اشتراک و نقل...؛ اصولیون در تقدم هر یک بر دیگری وجوهی را ذکر کرده‌اند.
مرحوم « محقق خراسانی » می‌گوید: تمام این وجوه، استحسانی است و بر درستی آنها برهان منطقی اقامه نشده، و وجوه استحسانی، افاده قطع و یقین نمی‌کند.
[۴] کفایة الاصول، فاضل لنکرانی، محمد، ج۱، ص (۱۲۱-۱۲۰).
[۵] الاصول، شیرازی، محمد، ج۱، ص۵۹ و ۳۵.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. کفایة الاصول، آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، ص۶۲.    
۲. الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیة، اصفهانی، محمد حسین، ص ۴۰-۳۹.    
۳. محاضرات فی اصول الفقه، خویی، ابوالقاسم، ج۱، ص۱۲۵.    
۴. کفایة الاصول، فاضل لنکرانی، محمد، ج۱، ص (۱۲۱-۱۲۰).
۵. الاصول، شیرازی، محمد، ج۱، ص۵۹ و ۳۵.


منبع

[ویرایش]
فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۳۱۱، برگرفته از مقاله «تعارض احوال لفظ».    







جعبه ابزار