تضاد (اصول)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تضاد به رابطه بین دو امر وجودی یا دو قضیه کلّیه غیر قابل جمع اطلاق می‌شود.


معنای تضاد

[ویرایش]

تضاد، در منطق یکی از اقسام تقابل است و گفته می شود که ضد هر چیزی، امر وجودیی است که با آن چیز در یک زمان و مکان ( با لحاظ سایر شرایط ) اجتماع نمی کند؛ برای مثال، ضد سیاهی، سفیدی است که هیچ گاه با هم در یک موضوع اجتماع نمی کنند، هر چند ارتفاع هر دو محال نیست.

تضاد در قضایا

[ویرایش]

در قضایا نیز هر گاه دو قضیه کلّیه از نظر موضوع و محمول متحد، ولی از نظر کیف ( سلب و ایجاب ) مختلف باشند، " ضد " محسوب می شوند، مانند. قضیه " هر انسانی متفکر است " که ضد قضیه " هیچ انسانی متفکر نیست " می باشد.

جایگاه در اصول فقه

[ویرایش]

از تضاد، در بسیاری از مباحث اصول سخن به میان آمده است، مانند مبحث تنافی و تعارض ادله، زیرا تنافی بین دو دلیل یا به صورت تناقض است یا به صورت تضاد. در جایی که مدلول دو دلیل دو حکم متفاوت باشد، تنافی به صورت تضاد نشان داده می شود، زیرا احکام شرعی با یکدیگر تضاد دارند. بنا بر این، اگر مدلول دلیلی وجوب نماز جمعه و مدلول دلیل دیگر حرمت آن باشد، تعارض این دو، به صورت تضاد است.
[۳] مبادی فقه واصول، فیض، علیرضا، ص ۱۹۷.
[۴] کفایة الاصول، آخوندخراسانی، محمدکاظم بن حسین، ص ۴۹۶.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. انوارالاصول، مکارم شیرازی، ناصر، ج ۳، ص ۵۰۰    
۲. کتاب التعریفات، جرجانی، محمد بن علی، ص ۵۹.    
۳. مبادی فقه واصول، فیض، علیرضا، ص ۱۹۷.
۴. کفایة الاصول، آخوندخراسانی، محمدکاظم بن حسین، ص ۴۹۶.


منبع

[ویرایش]
فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۳۰۹، برگرفته از مقاله «تضاد».    










جعبه ابزار