تسهیل

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تسهیل، از اصطلاحات بکار رفته در علم تجوید بوده و به معنای به سهولت ادا کردن است که، اغلب در قرائت الف و همزه می‌باشد.


تعریف

[ویرایش]

تسهیل، به معنای به سهولت ادا کردن است که، اغلب در قرائت الف و همزه می‌باشد. تسهیل الف همان ترقیق و اماله صغری یعنی (عدم اشباع فتحه ماقبل الف) می‌باشد که قبلا بیان شد. و در مورد همزه چون مخرج آن ابتدای حلق و دورترین مخارج حروف الفبا است، و به سنگینی ادا می‌شود، بیان آن دشوارتر از سایر حروف است. لذا به آن «اثقل الحروف» می‌گویند.

کاربرد

[ویرایش]

تسهیل در اختلاف قرائات بکار می‌رود. مثلا هر گاه دو همزه در یک کلمه پهلوی هم واقع شوند، و اولی مفتوح و دومی ساکن باشد، همزه دوم به جهت تسهیل، قلب به الف می‌شود. مانند: ائمن و ائمرکه امن و امر نوشته و خوانده می‌شوند.
و چنان‌چه همزه اول مضموم باشد، همزه دوم قلب به واو می‌گردد مانند: ائمن که اومن نوشته و خوانده می‌شود. و اگر همزه اول مکسور باشد همزه دوم قلب به یاء می‌شود مانند: ائمان ـ ائتونی که ایمان و ایتونی نوشته و خوانده می‌شود.

مثال‌های قرآنی

[ویرایش]

موارد دیگری نیز وجود دارد که مربوط به اختلاف قرائات است.
مانند: ااسلمتم که بعضی آسلمتم خوانده‌اند.
و یا: االذکرین که آلذکرین خوانده می‌شود.
و یا: ارایت که اریت خوانده‌اند.
و یا: من آمن که به صورت منامن خوانده شده.
و یا: مؤجلا که موجلا خوانده‌اند.
و یا: ننشئکم که ننشیکم بعضی خوانده‌اند.
و مستهزؤن که مستهزیون خوانده شده.
و لا یطؤون که لایطون خوانده شده.
و متکئین که به صورت متکین خوانده‌اند.
و الارض که به صورت الرض و الامر که بصورت المر خوانده‌اند.
و یا: کداب که به صورت کداب خوانده شده.
و یا بئس که به صورت بیس و جئت به صورت جیت و ذئب به صورت ذیب و جئنا به صورت جینا خوانده شده است.
و کلمه یؤلون به صورت یولون و رؤیا به صورت رویا خوانده‌اند.
و نیز بعضی قران را به صورت قران و مسئولا را به صورت مسولا و سوء را به صورت سو خوانده‌اند.
و بعضی از قراء خطیئة را خطیة و هنیئا را به صورت هنیا و بریئون را به صورت بریون خوانده‌اند.

نکته مهم

[ویرایش]

قابل ذکر است که شیوه قرائت قراء در مورد همزه یکسان نیست، و بهتر است با تحقیق قرائت شود.
لذا پاره‌ای از قراء هنگامی که همزه مفرد متحرک در اول یا وسط یا آخر کلمه‌ای که ماقبلش ساکن باشد و در یک یا دو کلمه واقع شود را بطریق سکته خوانده‌اند، یعنی بین حرف ساکن و همزه صدا را قطع می‌کنند تا حرف ساکنی که سکته بر آن می‌شود، بیان گردد و قدرت بر تکلم همزه نیز بیشتر شود مانند:
شیئا ـ قران ـ قدافلح ـ خلوا الی ـ والارض.
گاهی از تسهیل با تعابیر مترادف دیگر، یعنی: تخفیف، تلیین، و تخفیف همزه یاد می‌کنند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل عمران/سوره۳، آیه۲۰.    
۲. انعام/سوره۶، آیه۱۴۳.    
۳. ماعون/سوره۱۰۷، آیه۱.    
۴. آل عمران/سوره۳، آیه۱۴۵.    
۵. واقعه/سوره۵۶، آیه۶۱.    
۶. بقره/سوره۲، آیه۱۴.    
۷. توبه/سوره۹، آیه۱۲۰.    
۸. کهف/سوره۱۸، آیه۳۱.    
۹. آل عمران/سوره۳، آیه۱۱.    
۱۰. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۰.    
۱۱. فرقان/سوره۲۵، آیه۱۶.    
۱۲. یونس/سوره۱۰، آیه۴۱.    
۱۳. زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، ج۱، ص۳۲۰.    
۱۴. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۴۰-۳۴۲.    


منبع

[ویرایش]
سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «قرائات از دیدگاه روایات»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۲/۱۸.    
فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «تخفیف همزه».    



جعبه ابزار