ترکه (فقه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ترکه اموال و حقوق بر جاى مانده از میت است واز آن در بابهایى مانند طهارت، زکات، خمس، دین، تفلیس، حجر، وصیت و ارث سخن گفته شده است.


معنای لغوی و اصطلاحی

[ویرایش]

تَرَكه: اموال و حقوق بر جاى مانده از میت و در اصطلاح به اموال و حقوق قابل انتقال به دیگرى مانند حقّ خیار، حقّ شفعه (و حقّ قصاص كه شخص پس از مرگ خویش بر جاى مى‌گذارد «تركه» گفته مى‌شود.

تعریف ترکه

[ویرایش]

به اموال و حقوق قابل انتقال به دیگرى مانند حق خیار، حق شفعه و حق قصاص که شخص پس از مرگ خویش بر جاى مى‌گذارد «ترکه» گفته مى‌شود.

جایگاه در فقه

[ویرایش]

در بابهایى مانند طهارت، زکات، خمس، دین، تفلیس، حجر، وصیت و ارث، از آن، سخن گفته شده است.

احكام فقهی و حقوقی تركه

[ویرایش]

حقوق متعلّق به تركه:به تركه میت حقوقى تعلّق مى‌گیرد كه بعضى بر بعضى دیگر مقدّم است. این حقوق عبارتند از:
۱. حقّ دیگرى كه به یكى از اعیان جزء تركه تعلّق دارد و پیش از تقسیمِ ارث باید از آن تخلّص یافت، مانند موردى كه عین در رهن(-->رهن)باشد، یا برده باقى مانده، جنایتكار باشد. در مثال نخست، مرتهن حقّى دارد كه به عین مورد رهن تعلّق گرفته است، و در مثال دوم، براى ولىّ مجنی علیه حقّى است كه به برده تعلّق دارد. در تقدیم حقّ یادشده بر هزینه تجهیز میت در صورت كافى نبودن تركه براى هر دو، اختلاف است.
[۱] مستمسك العروة ۴/ ۱۷۵ ـ ۱۷۶

۲. هزینه تکفین و تجهیز میت كه مقدار واجب آن از اصل تركه برداشته مى‌شود نه از ثلث آن. این حق بر دیون و وصایا مقدّم است.
[۲] مستمسك العروة ۴/ ۱۷۲ ـ ۱۷۳

۳. دین: رتبه دین هرچند بعد از تجهیز است، لیكن پیش از وصیت و حبوه و ارث است(.
اگر طلبکار عین مال خود را در تركه بیابد بنابر قول مشهور مى‌تواند آن را بگیرد؛به شرط آنكه تركه میت براى اداى حقوق همه طلبکاران، كافى باشد.
در اینكه مقدار تركه قرار گرفته در برابر دین به ورثه منتقل مى‌شود، لیكن حقّ تصرّف ندارند، یا آنكه در حکم مال میت است و به ورثه منتقل نمى‌شود، اختلاف است.
زکات و خمس ِ متعلّق به تركه پیش از دینهاى دیگر اخراج مى‌گردد.
۴. وصایا و منجزات مریض:وصایاى نافذ از ثلث تركه اخراج مى‌شود و در صورت افزون بودن آن بر ثلث، اخراج از تركه، منوط به اجازه ورثه است
در اینكه منجّزات مریض(-->منجّزات مریض)ـ یعنى آنچه كه شخص در بیمارىِ منجرّ به مرگ، رایگان از ملک خود خارج كرده است، مانند وقف كردن و بخشیدن مال یا آزاد کردن برده ـ از اصل تركه اخراج مى ‌شود یا از ثلث آن، اختلافى است.
۵. حَبْوَه:در تقدیم حبوه (آن مقدار از ارث كه به پسر بزرگ‌تر اختصاص دارد) بر دین و وصیت یا بالعكس، اختلاف است

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مستمسك العروة ۴/ ۱۷۵ ـ ۱۷۶
۲. مستمسك العروة ۴/ ۱۷۲ ـ ۱۷۳
۳. جواهر الکلام ۲۵/ ۲۹۶    
۴. الحدائق الناضرة ۲۰/ ۳۹۵    
۵. جواهر الکلام ۲۶/ ۸۴    
۶. جواهر الکلام ۱۵/ ۴۸    
۷. جواهر الکلام ۲۶/ ۵۹ ۶۱    
۸. جواهر الکلام ۲۶/ ۸۱    
۹. جواهر الکلام ۳۹/ ۱۳۴ ۱۳۷    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۲، ص۴۵۳    


رده‌های این صفحه : ارث | اصطلاحات فقهی | فقه




جعبه ابزار