تاریخ محمدی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تاریخ محمّدی (یا احسن التواریخ)، کتابی به فارسی درباره هجده سال آخر حکومت زندیه و وقایع دوره آقامحمدخان قاجار، است.


مؤلف

[ویرایش]

تألیف محمد فتح اللّه بن محمدتقی سارَوی، شاعر و مورخ دوره آقامحمدخان و فتحعلی شاه قاجار .

وجه تسمیه این کتاب

[ویرایش]

مؤلف در دیباچه کتاب
[۱] محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۲۳، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
آقامحمدخان را «احسن الملوک» نامیده و در نظر داشته که نام کتابش را نیز «احسن التواریخ» بگذارد، ولی فتحعلی شاه ــ که در آن زمان ولیعهد بوده ــ آن را تاریخ محمّدی نامیده است.

تاریخ نگارش

[ویرایش]

تألیف این کتاب در ۱۲۰۰ آغاز شده است؛
[۲] محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
(بعدها فتحعلی شاه) در مازندران شد
[۳] محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۱۴۴، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
[۴] هادی هدایتی، تاریخ زندیه، ج۱، ص۵۵، ج ۱، تهران ۱۳۳۴ش.
[۵] غلامرضا ورهرام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زندیه، ج۱، ص۲۷، تهران ۱۳۶۶ش.
و به تصریح مؤلف،
[۶] محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۳۱۵، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
تألیف آن در ۱۲۱۱ پایان یافته است.

برخی از مطالب تاریخ محمّدی

[ویرایش]

برخی از مطالب تاریخ محمّدی عبارت است از: توضیحی مفصّل درباره اصل و نسب خاندان قاجار و اشاره ای کوتاه به ماجرای رفتن فتحعلی خان قاجار به اصفهان برای کمک به شاه سلطان حسین (حک: ۱۱۰۵ـ ۱۱۳۵)، چگونگی کشته شدن محمدحسن خان قاجار، فرار آقامحمدخان از شیراز (۱۱۹۳) و مقدمات و مراحل به قدرت رسیدن او. شرح رخدادهای این سالها به صورت سالشمار است و تا ۱۲۱۱، سال کشته شدن آقامحمدخان در قلعه شوشی و حمل جنازه وی به نجف اشرف، ادامه می‌یابد.

اهمیت تاریخ محمدی

[ویرایش]

از آن‌جا که تاریخ محمّدی شامل حوادث سالهای آخر حکومت زندیه و ابتدای قاجار است، می توان آن را ذیل گلشن مراد میرزاابوالحسن غفاری کاشانی دانست. اگرچه تاریخ محمّدی ویژگی نوشته های درباری و فرمایشی را دارد، حاوی اطلاعات موثق و گرانبهایی درباره منشأ قاجاریان است که دربار در اختیار نویسنده قرار می‌داده است.
[۷] محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۱۲، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
[۸] علیرضا بن عبدالکریم شیرازی، تاریخ زندیه: جانشینان کریم خان زند، ج۱، ص۱۴، چاپ ارنست بیر، تهران ۱۳۶۵ش.
همچنین در این کتاب اطلاعات باارزشی از اوضاع سالهای آخر حکومت زندیه و جنگهای این خاندان با قاجار وجود دارد و از این لحاظ دارای اهمیت ویژه ای است.

شیوه نگارش

[ویرایش]

تاریخ محمّدی از لحاظ ادبی ارزش چندانی ندارد؛ نثر کتاب متأثر از نثر میرزا مهدی خان استرآبادی (متوفی ح۱۱۷۵ـ ۱۱۸۰) و مملو از جملات تکلف آمیز و مُغلَق و گاه آمیخته به لغات ترکی و مغولی است.

آداب اجتماعی در این کتاب

[ویرایش]

تاریخ محمّدی تاریخ اجتماعی است، ازینرو آداب و رسوم زمان مؤلف را بیان می‌کند، از جمله عروسی‌ها، سوکواری‌ها، استقبال مردم از آقامحمدخان قاجار، مراسم نوروز و نحوه زندگی روزمره مردم.

چاپ

[ویرایش]

این کتاب در ۱۳۷۱ش به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد در تهران به چاپ رسیده است.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
(۲) علیرضا بن عبدالکریم شیرازی، تاریخ زندیه: جانشینان کریم خان زند، چاپ ارنست بیر، تهران ۱۳۶۵ش.
(۳) غلامرضا ورهرام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زندیه، تهران ۱۳۶۶ش.
(۴) هادی هدایتی، تاریخ زندیه، ج ۱، تهران ۱۳۳۴ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۲۳، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
۲. محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
۳. محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۱۴۴، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
۴. هادی هدایتی، تاریخ زندیه، ج۱، ص۵۵، ج ۱، تهران ۱۳۳۴ش.
۵. غلامرضا ورهرام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زندیه، ج۱، ص۲۷، تهران ۱۳۶۶ش.
۶. محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۳۱۵، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
۷. محمدفتح اللّه بن محمدتقی ساروی، تاریخ محمّدی (احسن التواریخ)، ج۱، ص۱۲، چاپ غلامرضا طباطبائی مجد، تهران ۱۳۷۱ش.
۸. علیرضا بن عبدالکریم شیرازی، تاریخ زندیه: جانشینان کریم خان زند، ج۱، ص۱۴، چاپ ارنست بیر، تهران ۱۳۶۵ش.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «تاریخ محمدی»، شماره۳۱۳۲.    






جعبه ابزار