بیعت عقبه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بیعت عقبه (یا بیعة‌العقبه)، نام دو بیعت مردم یثرب با رسول‌خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌باشد.


معنای عقبه

[ویرایش]

عقبه به معنای گریوه یا گردنه، راهی است که از آن به بالای کوه می‌روند.

محل وقوع بیعت عقبه

[ویرایش]

محل وقوع دو بیعت، گریوه‌ای است میان منی و مکه، نزدیک منی و پس از واقصه که در آن‌جا آبی از آنِ بنی‌عکرمه وجود داشته است.
فاصله آن با مکه حدود پنج کیلومتر است.
[۱] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۳، ص ۶۹۲ـ۶۹۳، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.


تاریخچه بیعت عقبه

[ویرایش]

بین پیامبر و مردم یثرب دو بیعت اتفاق افتاد که اولی به بیعت عقبه یا بیعة‌النساء و دومی به بیعت عقبه دوم یا بیعة‌الحرب مشهور گشت.

← علل وقوع بیعت


چون ابوطالب و خدیجه (در سال دهم بعثت) از دنیا رفتند، رسول‌خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم از یک سو کسی را که از او حمایت کند نداشت و از سوی دیگر سخت‌گیری مشرکان بر او بیشتر شده بود.
[۴] حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۱، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.


← ملاقات پیامبر (ص) با مردم یثرب


در سال یازدهم بعثت، آن حضرت با شش تن از مردم یثرب (مدینه) روبرو شد.

← محل ملاقات


محل این ملاقات را بعضی نزدیک آن عقبه
[۵] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۳، ص ۶۹۳، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
[۷] حسن ابراهیم حسن، ج ۱، ص ۹۴، حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام : السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
[۱۰] احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۵، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
و بعضی در منی نوشته‌اند.
این شش تن از قبیله خزرج بودند.
[۱۲] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۳، ص ۶۹۳، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.


← سؤال پیامبر (ص) از هویت آنان


رسول‌خدا از هویّت آنان سؤال کرد و آن‌ها خود را از مردم خزرج معرفی کردند؛ پیامبر پرسید که شما از هم‌پیمانان و دوستان [یهود|یهودید]] و پاسخ مثبت شنید.

← عرضه اسلام توسط پیامبر (ص)


سپس پیامبر با ایشان به گفتگو نشست، اسلام را بر آنان عرضه داشت و برایشان قرآن خواند.

← روشن شدن نور امید در دل یثربیان


اطلاعات پراکنده‌ای که مردم یثرب از یهودیان درباره ظهور پیامبری در مکّه به دست آورده بودند موجب توجه آنان به حضرت محمّد شد و این امید را ایجاد کرد که با حضور ایشان در یثرب بتوانند از ادامه دشمنی و جنگ بین دو قبیله اوس و خزرج پیشگیری کنند.

← دیدار دوم یثربیان با پیامبر (ص)


اینان چون به مدینه بازگشتند، داستان ظهور پیغمبر را با مردم گفتند.
در سال دوازدهم بعثت، در موسم حجّ، دوازده تن از هفت خانواده از دو قبیله اوس و خزرج در عقبه با پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم دیدار کردند، اسلام آوردند و با رسول‌خدا بیعت نمودند.

مضمون بیعت عقبه

[ویرایش]

مضمون بیعت این بود که در پرستش خدا شریکی برای او نگیرند، دزدی و زنا نکنند، فرزندان خود را نکشند، بهتان نزنند و رسول‌خدا را در آن‌چه به خیر و صلاح است نافرمانی نکنند.
اگر بدین بیعت وفا کردند، بهشت از آن آنان خواهد بود و اگر خلاف نمودند، با خداست که آنان را ببخشد یا عذاب کند.

نام دیگر بیعت عقبه

[ویرایش]

این بیعت را بیعة‌النساء گفته‌اند.
[۱۳] حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۴ـ۹۵، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
[۱۴] احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۵ـ۲۷۶، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.


← وجه تسمیه


چند وجه تسمیه برای بیعة‌النساء عنوان کرده‌اند.

←← وجود عفراء بین بایعین


به قولی، از این‌رو آن را بیعة‌النساء نامیدند که عفراء، دختر عبید بن ثعلبه، جزو بیعت کنندگان بود و او اولین زنی بود که با پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم بیعت کرد.
[۱۹] حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۵، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.

ولی ظاهراً این وجه تسمیه بی‌اساس است؛ زیرا در آن جمع زنی حاضر نبوده است.

←← جزء خانواده خود شمردن پیامبر


وجه تسمیه دیگر این‌که چون مضمون بیعت آنان این بود که پیغمبر را مانند یکی از افراد خانواده خود بدانند آن را بیعةالنساء نامیدند.

←← قطع جنگ بین آنان


آنچه درست تر به نظر می‌رسد آن است که چون قرار بود بین مسلمانان و کفّار جنگی صورت نگیرد و جنگ از شئون مردان است، آن را بیعة‌النّساء نامیدند.
[۲۰] عبدالرحمان بن عبدالله سهیلی، الروض الانف فی شرح السیرة النبویة لابن هشام، ج ۴، ص ۷۰، چاپ عبدالرحمان وکیل، قاهره ۱۳۸۹/۱۹۶۹.


فرستادن مبلغ توسط پیامبر (ص) به یثرب

[ویرایش]

پس از این بیعت بود که رسول‌خدا مُصعب، پسر عُمیر، را همراه آنان فرستاد تا قرآن تعلیم‌شان دهد.
[۲۴] احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۶، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
[۲۵] حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۴ـ۹۵، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.

بعض مورخان فرستادن مصعب را بعد از بیعت دوم نوشته‌اند.
[۲۶] احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۷، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.


بیعة‌الحرب

[ویرایش]

در سال سیزدهم بعثت بیعت دوم بین پیامبر و مردم یثرب اتفاق افتاد.

← تاریخچه بیعة‌الحرب


در موسم حجّ سال سیزدهم بعثت، هفتاد مرد یا هفتاد و دو مرد و دو زن در عقبه فراهم آمدند، و از آن سو عباس، عموی پیغمبر، نیز با رسول‌خدا حاضر شد.
عباس حاضران را گفت: محمد از ماست و تا آن‌جا که توانسته‌ایم از او حمایت کرده‌ایم.
اکنون او می‌خواهد نزد شما بیاید.
اگر توان حمایت او را دارید، چه بهتر، وگرنه او را نزد ما رها کنید.
گفتند: با او بیعت (و عهد) می‌کنیم که با هر که جنگ کند، بجنگیم و با هر که آشتی کند، در آشتی باشیم.
از این‌رو این بیعت، بیعة‌الحرب نام گرفت.
پس از این بیعت بود که رسول‌خدا دوازده تن از آنان را انتخاب و نقیب مردمشان کرد.
[۲۷] حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۶ـ۹۸، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
[۲۸] احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۷ـ۲۷۸، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.


← مقدمه هجرت پیامبر (ص)


این بیعت، مقدمه هجرت حضرت محمد به یثرب شد.

منابع مقاله

[ویرایش]

ابن سعد، الطبقات الکبری، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵.
ابن هشام، السیرة النبویة، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
عبدالرحمان بن عبدالله سهیلی، الروض الانف فی شرح السیرة النبویة لابن هشام، چاپ عبدالرحمان وکیل، قاهره ۱۳۸۹/۱۹۶۹.
محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری، تاریخ الامم والملوک، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت (۱۳۸۲ـ۱۳۸۷/ ۱۹۶۲ـ۱۹۶۷).
یاقوت حموی، معجم البلدان، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۳، ص ۶۹۲ـ۶۹۳، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۲. محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری، تاریخ الامم والملوک، ج ۲، ص ۸۰-۸۱، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت (۱۳۸۲۱۳۸۷/ ۱۹۶۲۱۹۶۷).    
۳. ابن هشام، السیرة النبویة، ج ۲، ص ۲۸۴، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.    
۴. حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۱، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
۵. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۳، ص ۶۹۳، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۶. محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری، تاریخ الامم والملوک، ج ۲، ص ۸۶، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت (۱۳۸۲۱۳۸۷/ ۱۹۶۲۱۹۶۷).    
۷. حسن ابراهیم حسن، ج ۱، ص ۹۴، حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام : السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
۸. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۲۱۸، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵.    
۹. ابن هشام، السیرة النبویة، ج ۲، ص ۲۹۴، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.    
۱۰. احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۵، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۱۱. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۲۱۸، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵.    
۱۲. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۳، ص ۶۹۳، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۱۳. حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۴ـ۹۵، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
۱۴. احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۵ـ۲۷۶، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۱۵. ابن هشام، السیرة النبویة، ج ۲، ص ۲۹۴، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.    
۱۶. ابن هشام، السیرة النبویة، ج ۲، ص ۲۹۵، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.    
۱۷. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۲۲۰، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵.    
۱۸. محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری، تاریخ الامم والملوک، ج ۲، ص ۸۷، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت (۱۳۸۲۱۳۸۷/ ۱۹۶۲۱۹۶۷).    
۱۹. حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۵، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
۲۰. عبدالرحمان بن عبدالله سهیلی، الروض الانف فی شرح السیرة النبویة لابن هشام، ج ۴، ص ۷۰، چاپ عبدالرحمان وکیل، قاهره ۱۳۸۹/۱۹۶۹.
۲۱. محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری، تاریخ الامم والملوک، ج ۲، ص ۸۸، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت (۱۳۸۲۱۳۸۷/ ۱۹۶۲۱۹۶۷).    
۲۲. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۲۲۰، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵.    
۲۳. ابن هشام، السیرة النبویة، ج ۱، ص ۲۹۳، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.    
۲۴. احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۶، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۲۵. حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۴ـ۹۵، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
۲۶. احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۷، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۲۷. حسن ابراهیم حسن، تاریخ الاسلام: السیاسی والدینی والثقافی والاجتماعی، ج ۱، ص ۹۶ـ۹۸، قاهره ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت.
۲۸. احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۷۷ـ۲۷۸، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۲۹. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۲۲۱۲۲۲، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵.    
۳۰. محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری، تاریخ الامم والملوک، ج ۲، ص ۹۱-۹۲، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت (۱۳۸۲۱۳۸۷/ ۱۹۶۲۱۹۶۷).    
۳۱. ابن هشام، السیرة النبویة، ج ۲، ص ۳۰۱-۳۰۲، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.    


منابع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بیعت عقبه»، شماره۲۴۹۲.    


رده‌های این صفحه : بیعت | پیمان های پیامبر | تاریخ اسلام




جعبه ابزار