بیانی‌خوارزمی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بیانی خوارزمی، محمد یوسف فرزند باباجان بیگ ، مترجم، تاریخنگار، شاعر و خوشنویس سده سیزدهم می‌باشد.


تولد و وفات بیانی

[ویرایش]

در سال ۱۲۷۴ ش/ ۱۸۵۸ در روستای « بدرخان » از حوالی شهر خیوه به دنیا آمد و در سال ۱۳۰۲ ش/ ۱۹۲۳ در خوارزم وفات یافت.
[۱] د. ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
[۲] د. تاجیکی، ج۱، ص۳۴۹.


پدر بیانی

[ویرایش]

پدر بیانی، نوه « التوآذرخان »، خان خوارزم (۱۲۱۹ـ۱۲۲۱/ ۱۸۰۴ـ ۱۸۰۶) بود.
[۳] بیانی خوارزمی، ۱۹۹۱، ص۱۸۴.
[۴] د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.


تحصیلات بیانی

[ویرایش]

بیاتی پس از دبیرستان، در مدرسه‌های عالی به تحصیل تاریخ، ادبیات و پزشکی پرداخت.

مهارت بیاتی در انواع خط

[ویرایش]

و در انواع خط بخصوص ثلث، کوفی، ریحانی و شکسته مهارت یافت. آثاری از خط وی در کتابخانه‌ها در دست است.

شاعر بودن بیاتی

[ویرایش]

بیانی به شاعری نیز پرداخت و در گونه‌های سنتی شعر ترکی و فارسی طبع آزمایی کرد؛ دو نسخه دستنویس از دیوان اشعار او در پژوهشگاه خاورشناسی «بیرونی» تاشکند موجود است.
[۵] فرهنگستان علوم ازبکستان، ج۷، ص۲۰۷ـ ۲۰۸.
شعرهای فارسی او در خلال آثار منثورش، در جُنگها و بیاضها، از جمله در گنجینه دستنویس‌های « میرزایف » در فرهنگستان علوم تاجیکستان نقل شده است.
[۶] فرهنگستان علوم تاجیکستان، ج۵، ص۲۰.
[۷] فرهنگستان علوم تاجیکستان، ج۵، ص۱۱۰.
[۸] فرهنگستان علوم تاجیکستان، ج۵، ص۱۷۹.


بیاتی موسیقی شناس و موسیقیدان

[ویرایش]

وی موسیقی شناس و موسیقیدان هم بود، بویژه سازهای تنبور و کمانچه را خوب می‌نواخت.
[۹] د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.


اختلاف در منصب داشتن بیاتی در دربار

[ویرایش]

به گفته‌ای، منصبی در دربار نداشت
[۱۰] بیانی خوارزمی، ۱۹۶۲، ص۳.
، ولی به قولی دیگر، از مقربان دربار و دیوان بیگی بود.
[۱۱] مشرق زمین، بوستان حکمت، ص۳۵۸.


آثار بیاتی

[ویرایش]

بیانی، که از مردان روشنفکر زمان خود بود، دو اثر مهم دارد که عبارت است از:

← آثار تاریخی


شجره خوارزمشاهی (۱۳۲۹ـ۱۳۳۲/ ۱۹۱۱ـ۱۹۱۴)، درباره سرزمین خوارزم از زمان استیلای مغول تا ابتدای سده بیستم که دو نسخه خطی از آن در فرهنگستان علوم ازبکستان (شماره های ۲۷۴ و ۹۵۹۶) نگهداری می‌شود و متن مختصرش چاپ و نشر شده است؛ تاریخ خوارزم که در تکمیل وقایع کتاب نخست نوشته شده و هشت باب (از شانزده باب) آن اکنون در دست نیست.
[۱۲] بیانی خوارزمی، ۱۹۹۱، ص۱۷۸.
[۱۳] د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.


← آثار ترجمه‌ای بیاتی


بخش عمده آثار بیانی را ترجمه تشکیل داده است. در سال ۱۳۱۹/۱۹۰۱ کتاب صحایف الاخبار درویش احمد را از عربی به ترکی و در سال ۱۳۳۴/۱۹۱۵ شیبانی نامه کمال الدین بناییِ هروی را از فارسی به ترکی برگرداند. از ترجمه‌های ارزنده او تاریخ طبری است که بر پایه تحریر فارسی بلعمی به ترکی صورت گرفته است.
[۱۴] د،ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
[۱۵] د، تاجیکی، ج۱، ص۳۴۹.


منبع جهت مطالعه بیشتر

[ویرایش]

راجع به روزگار و آثار بیانی و بویژه خدماتش در تاریخنگاری، به کتابی با نام آثار تاریخی مؤنس، آگهی و بیانی، که به قلم دکتر منیروف، در سال ۱۳۳۹ ش /۱۹۶۰ در تاشکند منتشر شده است
[۱۶] د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
، می توان مراجعه کرد.

فهرست منابع

[ویرایش]


(۱) Akademii nauk Tadz §ikeska ¦y, Katala ¦g Va ¦sta ¦c §nikh ruka ¦pisey Akademii nauk Tadz §ikska ¦y SSR, vol۵, ed A M Mirzoeva and A E Bertelsa, Dushanbe ۱۹۷۴;.
(۲) Akademii nauk Uzbekska ¦y, Sa ¦branie va ¦sta ¦c §nikh ruka ¦pisey Akademii nauk Uzbekska ¦y SSR, vol۷, ed A Yrunbaeva and L M Epifanovoy, Tashkent ۱۹۶۴;.
(۳) Mohammad Yusu ¦f Baya ¦n ¦âKha ¦razm ¦â, Ghazallar, ed S Ghan ¦âyewa ¦, Tashkent ۱۹۶۲;.
(۴) idem, Shajara-ye Kha ¦razmsha ¦h i ¦, ed Nus ¤rat Alla ¦h Jum ـ ayuf and Ik ¤bala ¦y Az ¦âza ¦wa, Tashkent ۱۹۹۱;.
(۵) Ensiklopediya ¦yi Sa ¦vetii Ta ¦jik , vol I, Dushanbe ۱۹۷۸;.
(۶) Mashrik ¤zamin-h ¤ikmat bu ¦sta ¦ni , trans and compiled by H amidjan Hamidi and Mahmud Hasani , Tashkent ۱۹۹۷;.
(۷) Uzbek Savet Ensiklopediyasi, Tashkent ۱۹۷۱-۱۹۸۰.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. د. ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
۲. د. تاجیکی، ج۱، ص۳۴۹.
۳. بیانی خوارزمی، ۱۹۹۱، ص۱۸۴.
۴. د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
۵. فرهنگستان علوم ازبکستان، ج۷، ص۲۰۷ـ ۲۰۸.
۶. فرهنگستان علوم تاجیکستان، ج۵، ص۲۰.
۷. فرهنگستان علوم تاجیکستان، ج۵، ص۱۱۰.
۸. فرهنگستان علوم تاجیکستان، ج۵، ص۱۷۹.
۹. د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
۱۰. بیانی خوارزمی، ۱۹۶۲، ص۳.
۱۱. مشرق زمین، بوستان حکمت، ص۳۵۸.
۱۲. بیانی خوارزمی، ۱۹۹۱، ص۱۷۸.
۱۳. د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
۱۴. د،ازبکستان، ج۲، ص۲۴.
۱۵. د، تاجیکی، ج۱، ص۳۴۹.
۱۶. د، ازبکستان، ج۲، ص۲۴.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بیانی خوارزمی»، شماره۲۳۴۷.    


رده‌های این صفحه : تراجم | خوشنویسان | شاعران




جعبه ابزار