برهان‌الدین فاضل تونی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



برهان الدین تونی، معروف به برهان الدین فاضل تونی، دولتمرد و لشکری قرن یازدهم و دوازدهم است.


حسب و نسب

[ویرایش]

فرزند ملامیر تونی و برادرزاده و داماد ملاعلاءالملک فاضل خان.
[۱] محمدشریف معتمد نَخشَبی، اقبال نامه، ج۲، ص۱۴، کلکته ۱۸۶۵.


در دربار اورنگ زیب

[ویرایش]

در شوال ۱۰۷۳ به دعوت اورنگ زیب (حک: ۱۰۶۸ـ ۱۱۱۸) از ایران به هندوستان رفت
[۲] محمدطاهر بن حسین وحید قزوینی، انشا، ج۱، ص۸۲ ـ ۸۵، لکهنو ۱۲۶۰.
و به پاداش خدمات عمویش به دربار شاهجهان (حک: ۱۰۳۷ـ ۱۰۶۸) و اورنگ زیب، و به سبب فضل و دانشِ خود، به دربار اورنگ زیب راه یافت؛ چنانکه در آن‌جا هشتصد پیاده و ۱۵۰ سوار زیر نظر او بودند.
[۳] محمد بختاورخان، مرآة العالم: تاریخ اورنگ زیب، ج۱، ص۲۹۸، چاپ ساجده س علوی، لاهور ۱۹۷۹.
[۴] میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، ج۳، ص۳۴ ـ ۳۵، ج ۳، کلکته ۱۸۹۱.


ولایت بر کشمیر

[ویرایش]

برهان الدین، در سال‌های مختلف، به مناصب دیوانی پایتخت، شاهجهان آبادد: دیوانیِ تن، و خانسامانی پادشاه رسید و دو هزار پیاده و چهار صد سوار را در اختیار گرفت
[۵] میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، ج۳، ص۳۴ـ۳۶، ج ۳، کلکته ۱۸۹۱.
و در ۱۱۰۹، والی کشمیر شد.
طی این سال‌ها لقب‌های قابل خان، اعتمادخان، و فاضل خان دریافت کرد.

وفات

[ویرایش]

در ۱۱۱۱، اورنگ زیب به او پیشنهاد کرد که به نیابتِ شاهزاده معظم، حکومت لاهور را به دست بگیرد اما او قبول نکرد و در ۱۱۱۲ یا۱۱۱۳ در برهانپور درگذشت.
[۶] میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، ج۳، ص۳۴ـ۳۶، ج ۳، کلکته ۱۸۹۱.
[۷] محمد بن رستم بدخشی، تاریخ محمدی، ج۱، ص۱۴، علیگره ۱۹۶۰، ص ۱۴.


ویژگی‌های شخصی

[ویرایش]

برهان الدین فردی وظیفه شناس و با استعداد بود و همین خصایص مایه پیشرفت او شد.

خدمات و آثار

[ویرایش]

در زمان امارتش در کشمیر، مالیات بر غلّه و دامداری را لغو کرد.
احداث مساجد، رباط‌ها، باغ‌ها، سدها، سرایها، مدارس و حمام‌ها، و همچنین، سدِ هفت چنار، خانقاه حسن آباد و جوگی لنگر در کشمیر از یادگارهای زمان اوست.

خانقاه موی مبارک

[ویرایش]

موی مبارک منسوب به حضرت رسول اکرم صلّی اللّه علیه وآله وسلّم در عهد او به کشمیر آورده شد و امروز هم خانقاه موی مبارک، معروف به بَل شریف، مورد احترام مسلمانان شبه قاره است.

احترام به بزرگان

[ویرایش]

به علما و مشایخ و شعرا احترام می‌گذاشت و آنان را به مجلس خود می‌خواند.
[۸] کاظم محمد، عالمگیرنامه، ج۱، ص۸۱۸، کلکته ۱۸۶۸.

میرزا داراب بیگ جویای تبریزی (متوفی ۱۱۱۸) مدّاح او، مثنویاتِ حسن معنی و تعریف چراغان دل را به تشویق وی سروده است.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، ج ۳، کلکته ۱۸۹۱.
(۲) محمد بختاورخان، مرآة العالم: تاریخ اورنگ زیب، چاپ ساجده س علوی، لاهور ۱۹۷۹.
(۳) محمد بن رستم بدخشی، تاریخ محمدی، علیگره ۱۹۶۰، ص ۱۴.
(۴) کاظم محمد، عالمگیرنامه، کلکته ۱۸۶۸.
(۵) محمداعظم شاه، تاریخ کشمیر اعظمی، لاهور۱۳۰۳، ص ۱۹۰.
(۶) محمدساقی مستعدخان، مآثر عالمگیری، کلکته ۱۸۷۱، ص ۳۶۹.
(۷) محمدشریف معتمد نَخشَبی، اقبال نامه، کلکته ۱۸۶۵.
(۸) محمدطاهر بن حسین وحید قزوینی، انشا، لکهنو ۱۲۶۰.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمدشریف معتمد نَخشَبی، اقبال نامه، ج۲، ص۱۴، کلکته ۱۸۶۵.
۲. محمدطاهر بن حسین وحید قزوینی، انشا، ج۱، ص۸۲ ـ ۸۵، لکهنو ۱۲۶۰.
۳. محمد بختاورخان، مرآة العالم: تاریخ اورنگ زیب، ج۱، ص۲۹۸، چاپ ساجده س علوی، لاهور ۱۹۷۹.
۴. میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، ج۳، ص۳۴ ـ ۳۵، ج ۳، کلکته ۱۸۹۱.
۵. میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، ج۳، ص۳۴ـ۳۶، ج ۳، کلکته ۱۸۹۱.
۶. میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، ج۳، ص۳۴ـ۳۶، ج ۳، کلکته ۱۸۹۱.
۷. محمد بن رستم بدخشی، تاریخ محمدی، ج۱، ص۱۴، علیگره ۱۹۶۰، ص ۱۴.
۸. کاظم محمد، عالمگیرنامه، ج۱، ص۸۱۸، کلکته ۱۸۶۸.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «برهان الدین تونی»، شماره۱۱۰۵.    


رده‌های این صفحه : تراجم | رجال سیاست




جعبه ابزار