باطنه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



باطِنه‌، ایالت و سرزمین پستی در عربستان شرقی که میان سواحل خلیج عمان و کوهستان‌های الحَجَر قرار دارد.‌


بیوگرافی

[ویرایش]

باطِنه‌، ایالتی‌ ساحلی‌ در سلطان‌نشین‌ عمان‌ می‌باشد.
کوه‌های‌ الحجر که‌ در بخش‌ خاوری‌ شبه‌ جزیره مسندم‌ واقع‌ است‌، به‌ ستون‌ فقرات‌ آن‌ تشبیه‌ شده‌، و در محل‌ به‌ ظاهره‌، یعنی‌ پشت‌ یا (که ناحیه مرتفع‌تری در سمت غربی الحَجَر است) معروف‌ است‌. و از طریق دو گذرگاه مهم وادی الجِزْی و وادی الحَواسِنه به باطنه منتهی می‌شود، در مقابل‌، باطنه‌ یعنی‌ شکم‌ و درون‌ (یا به معنای ناحیه پست و کم ارتفاع است) که‌ به‌ بخش‌های‌ داخلی‌ نیمه باختری‌ مسندم‌ اطلاق‌ می‌گردد.
[۱] مجتهدزاده‌ پیروز، خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۳۲۵-۳۲۶، کشور‌ها و مرز‌ها، تهران‌، ۱۳۷۹ش‌.

خاک آن در نزدیکی ساحل شنی است و چاه‌های کم عمق فراوانی در آن وجود دارد.
خاک زمین‌های دور از ساحل رُسی و زمین‌های دامنه‌های کوهستانی سنگی است.
وادی‌های فراوانی از میان این سرزمین می‌گذرد و تا ساحل، که در آن‌جا بستر آن‌ها عریض می‌شود، ادامه می‌یابد.

← موقعیت جغرافیایی


از شمال به دماغه خَطْمَه مِلاحه و از جنوب به دهکده حَیْل آل عُمَیر، واقع در جنوب شرقی شهر السیب و مغرب شهر مسقط، محدود است.
باطنه‌ نوار ساحلی‌ نسبتاً باریکی‌ میان‌ کوه‌های‌ الحجر و دریای‌ عمان‌ است‌ که‌ از جنوب‌ عمان‌ تا تنگه هرمز کشیده‌ شده‌ است‌ و از بندر لوا تا نزدیکی‌های‌ مسقط را در بر می‌گیرد. این‌ سرزمین‌ از شن‌ سرخ‌ و ماسه نرم‌ پوشیده‌ شده‌ است‌. نواحی‌ نزدیک‌ به‌ دریا پوشیده‌ از شن‌های‌ ریز و نرم‌تر است‌ و هر چه‌ از دریا دور شویم‌ شن‌ها درشت‌تر می‌شود. پهنای‌ این‌ نوار ساحلی‌ میان‌ ۱۶ تا ۳۲ کم در نوسان‌ است‌.
[۲] جناب‌ محمدعلی‌، خلیج‌فارس‌ و آشنایی‌ با امارات‌ آن‌، ج۱، ص۳۵۷، تهران‌، ۱۳۴۹ش‌.
[۳] Lorimer، T G، ج۲، ص۲۸۳، Gazetteer of the Persian Gulf، p Oman and Central Arabia، Calcutta، ۱۹۰۸.
[۴] مجتهدزاده‌ پیروز، خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۳۲۶، کشور‌ها و مرز‌ها، تهران‌، ۱۳۷۹ش‌.

این‌ سرزمین‌ همچون‌ قوسی‌ از مسقط و دماغه ملاحه‌ کشیده‌ شده‌ است‌ و خلیج‌ فارس‌ را از دریای‌ عمان‌ جدا می‌کند. در دماغه ملاحه‌ کوه‌ها به‌ دریا نزدیک‌تر است‌ و هر چه‌ به‌ جبل‌ النخل‌ و بندر سیب‌ نزدیک‌ شویم‌، فاصله کوه‌ها از دریا بیش‌تر شده‌، بر وسعت‌ این‌ سرزمین‌ افزوده‌ می‌شود.
[۵] Miles، S B، ج۱، ص۳۷۹، The Countries and Tribes of the Persian Gulf، London، ۱۹۶۶.


← محصولات کشاورزی


باطنه‌ یکی‌ از مهم‌ترین‌ مناطق‌ کشاورزی‌ عمان‌ است‌ و پس‌ از مسقط پرجمعیت‌ترین‌ منطقه آن‌جا به‌ شمار می‌رود (عمان‌، npn)
در امتداد ساحل، نوار ممتدی از نخلستان‌ها وجود دارد که در بعضی جاها تا عمق بیش از ۱۱ کیلومتر در داخل خشکی پیش می‌رود. در این‌ منطقه‌ موز، زردآلو، انبه‌، انار، مورد، بادام‌ هندی‌ و انواع‌ مرکبات‌ به‌ عمل‌ می‌آید و لیموی‌ آن‌ از شهرت‌ بسیاری‌ برخوردار است‌. همچنین‌ در این‌ ناحیه‌ گندم‌، جو و سبزیجات‌ نیز کشت‌ می‌شود و صید ماهی‌ و مروارید هم‌ رواج‌ دارد (هاولی‌، ص۲۰۱-۲۰۲؛ هاولی‌، ص۲۲)
حیوانات اهلی آن‌جا عبارت‌اند از گوسفند و بز و الاغ و مخصوصاً شتر جمازه که در میان سه نوع، شتر عُمان به لحاظ راهوار بودن ممتاز است.
ماهی‌گیری اغلب با «شاشه»، که نوعی کرجی غرق نشدنی از شاخه‌های نخل («جرید») و شبیه وَرقیّه‌ی کویتی است، صورت می‌گیرد.
کشتی‌های بزرگتر برای تجارت رهسپار خلیج فارس و عربستان جنوبی و زنگبار و پاکستان می‌شوند.

← اقلیم کوهستانی


منطقه کوهستانی‌ شرق‌ باطنه‌ از شمال‌ تا جنوب‌ ۸۰ کم و از شرق‌ به‌ غرب‌ ۳۲ کم است‌. ارتفاع‌ برخی‌ قله‌های‌ آن‌ تا حدود ۵۰۰، ۲متر می‌رسد (هاولی‌، ص۲۷۲؛ هاولی‌، ص۲۱) این‌ کوه‌ها در حقیقت‌ ادامه بلندی‌های‌ زاگرس‌ در ناحیه باختری‌ و جنوبی‌ ایران‌ است‌ که‌ به‌ وسیله تنگه هرمز از یکدیگر جدا شده‌، با رشته‌ کوه‌های‌ زاگرس‌ حدود ۵۰ کم فاصله‌ دارد
[۶] مجتهدزاده‌ پیروز، خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۳۲۵-۳۲۶، کشور‌ها و مرز‌ها، تهران‌، ۱۳۷۹ش‌.
هاولی‌، ص۲۷۲)

← مناطق و شهرها


ایالت‌ باطنه‌ متشکل‌ از ۶ منطقه‌ به‌ نام‌های‌ برکاء المصنعه‌، السویتی‌، خابوره صحم‌، صحار، لوی‌ و شناحی‌ است‌
[۷] یگانه‌ عباس‌، عمان‌، ج۱، ص۶۸، تهران‌، ۱۳۷۴ش‌.
و علاوه‌ بر دو شهر کهن‌ و مهم‌ عمان‌، یعنی‌ صحار و رستاق‌، دارای‌ شهر‌هایی‌ چون‌ حزیم‌، نخل‌ و ینکال‌ است‌. در باطنه‌ بیش‌ از ۳۰۰ شهر و روستا و نیز شمار بسیاری‌ دژ‌های‌ استوار وجود دارد
[۸] Miles، S B، ج۱، ص۳۸۰، The Countries and Tribes of the Persian Gulf، London، ۱۹۶۶.


← اقتصاد


باطنه‌ از لحاظ داد و ستد یکی‌ از مهم‌ترین‌ ایالات‌ عمان‌ به‌ شمار می‌رود و ماهی‌گیری‌، سفالگری‌، نساجی‌، کشتی‌سازی‌ در آن‌جا رواج‌ دارد.
[۹] Miles، S B، ج۱، ص۳۸۰، The Countries and Tribes of the Persian Gulf، London، ۱۹۶۶.


← معادن مس


استخراج‌ مس‌ در باطنه‌ بیش‌ از ۵ هزار سال‌ سابقه‌ دارد و هم‌ اکنون‌ نیز از ۳ معدن‌ مس‌ فعال‌ در اطراف‌ صحار بهره‌برداری‌ می‌شود که‌ ذخایر آن‌ حدود ۱۸ میلیون‌ تن‌ تخمین‌ زده‌ شده‌ است‌.

← رونق صنعت گردشگری


این‌ منطقه‌ با سواحل‌ زیبا و جاذبه‌های‌ سیاحتی‌ و آثار باستانی‌ از مناطق‌ مهم‌ گردشگری‌ کشور عمان‌ به‌ شمار می‌رود. (عمان‌، npn)

← قبیله و جمعیت


بیشتر اهالی‌ باطنه‌ را هناوی‌ها تشکیل‌ می‌دهند که‌ از قبیله‌های‌ آل‌ سعد و حواسنه‌اند؛
قبایل عمده آبادی نشین عبارت‌اند از آل سعد و حَواسِنه که بیش‌تر بدوی‌های منطقه نیز از این دو قبیله یا از بنی خاروص‌اند.
قبایل کوچکتر عبارت‌اند از: الِبدُوات، آل حَمَد، آل جَراد، المَوالِک، النَوافِل، آل بُوقُرَیْن، آل بورُشَیْد، الشُبول.
اغلب مردم الباطنه از لحاظ سیاسی هِناوی و از نظر مذهبی اِباضی‌اند، گو این‌که بلوچ‌ها و سیاه‌پوستان بیش‌تر سنی مذهب‌اند.
در ۱۳۲۶/۱۹۰۸ لوریمر جمعیت آبادی نشین الباطنه را ۰۰۰، ۱۰۵ تن برآورد کرد، که نیمی از آن‌ها در طول ساحل اقامت داشتند ولی جمعیت‌ این‌ ایالت‌ در ۱۳۷۲ش‌/۱۹۹۳م‌ حدود ۵۴ هزار نفر بوده‌ است‌.
[۱۰] یگانه‌ عباس‌، عمان‌، ج۱، ص۱۰، تهران‌، ۱۳۷۴ش‌.


پیشینه تاریخی‌

[ویرایش]

در این قسمت به ملوک و حاکمان این منطقه از زمان اسلام آوردن اهالی این منطقه تا زمان حاضر را بررسی می‌کنیم.

← دوران شاپور اول


در روزگار شاپور اول‌ ساسانی‌ (سل ۲۴۱- ۲۷۲م‌) باطنه‌ بخشی‌ از ایالت‌ مازون‌ (عمان‌) به‌ مرکزیت‌ صحار و تحت‌ استیلای‌ ایرانیان‌ بوده‌ است‌.
[۱۱] کولسنیکف‌ آ، ایران‌ در آستانه یورش‌ تازیان‌، ج۱، ص۲۶۷، ترجمه محمد رفیق‌ یحیایی‌، تهران‌، ۱۳۵۵ش‌.
به‌ روایت‌ کلبی‌ بسیاری‌ از ساکنان‌ مازون‌ غیرعرب‌ بوده‌اند
[۱۲] ابن‌ فقیه‌ احمد، مختصر کتاب‌ البلدان‌، ج۱، ص۳۵-۳۶، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۳۰۲ق‌/۱۸۸۵م‌.
و شماری‌ زرتشتی‌ در آن‌جا می‌زیسته‌اند که‌ از ایران‌ کوچ‌ کرده‌ بودند.
[۱۳] کولسنیکف‌ آ، ایران‌ در آستانه یورش‌ تازیان‌، ج۱، ص۲۶۸، ترجمه محمد رفیق‌ یحیایی‌، تهران‌، ۱۳۵۵ش‌.


← گرویدن به اسلام


اهالی‌ عمان‌ در ۸ ق‌ و به‌ روایتی‌ در ۶ ق‌ به‌ دست‌ فرستادگان‌ رسول‌ اکرم ‌(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به‌ دین‌ اسلام‌ درآمدند،
[۱۴] بلاذری‌ احمد، فتوح‌ البلدان‌، ج۱، ص۷۶-۷۷، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۸۶۶م‌.
اهالی باطنه در سال هشتم هجری به دست ابوزید انصاری و عمرو بن عاص، که در صحار مورد استقبال خاندان جُلَنْده قرار گرفتند، به دین اسلام درآمدند.
اما اندکی‌ پس‌ از رحلت‌ پیامبر اسلام ‌ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در ۱۱ ق‌ از اسلام‌ روی‌ گردان‌ شدند و ابوبکر، کسانی‌ را به‌ عمان‌ گسیل‌ داشت‌ و پس‌ از پیروزی‌ مسلمانان‌، اهالی‌ عمان‌ به‌ اسلام‌ گردن‌ نهادند.
[۱۵] بلاذری‌ احمد، فتوح‌ البلدان‌، ج۱، ص۷۶-۷۷، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۸۶۶م‌.
[۱۶] ابن‌ اثیر، الکامل‌، ج۲، ص۳۷۲-۳۷۳.


← پایگاه خوارج


در نیمه دوم‌ سده ۱ق‌ با ظهور خوارج‌، سواحل‌ عمان‌ مرکز دعوت‌ و پایگاه‌ نظامی‌ خوارج‌ گردید.
[۱۷] نشأت‌ صادق‌، تاریخ‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۸۱، تهران‌، ۱۳۴۴ش‌.


← دوران‌ معتضد عباسی‌


در دوران‌ معتضد عباسی‌ (حک ۲۷۹- ۲۸۹ق‌)، خوارج‌ صحار برای‌ مقابله‌ با دشمنان‌ خود از خلیفه عباسی‌ مدد خواستند. خلیفه‌ شخصی‌ به‌ نام‌ بوثور را به‌ صحار گسیل‌ داشت‌ و او آن‌جا را گشود و خطبه‌ به‌ نام‌ خلیفه عباسی‌ کرد و خوارج‌ را نیز از آن‌جا بیرون‌ راند.

← دوران عضدالدوله دیلمی‌


عمان‌ در زمان‌ عضدالدوله دیلمی‌ (حک ۳۳۸-۳۷۲ق‌) دستخوش‌ فتنه‌جویی‌های‌ خوارج‌ بود. عضدالدوله‌ برای ‌فرونشاندن‌ این‌ فتنه‌ لشکری‌ فرستاد و آن‌جا را به‌ تصرف‌ درآورد. در سراسر دوران‌ حکومت‌ آل‌بویه‌ و سلجوقیان‌ کرمان‌ (حک ۴۵۶-۵۸۳ق‌) عمان‌ تحت‌ استیلای‌ آنان‌ بود
[۱۹] نشأت‌ صادق‌، تاریخ‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۸۹ -۹۰، تهران‌، ۱۳۴۴ش‌.
[۲۰] اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۲۶-۳۰، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.
و از سده ۷ تا اوایل‌ سده ۱۰ق‌، این‌ ناحیه‌ تابع‌ جزیره هرمز شد.
[۲۱] اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۵۶، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.


← پرتغالی‌ها


در اوایل‌ سده ۱۰ق‌/۱۶م‌ موقعیت‌ تجاری‌ تنگه هرمز و سواحل‌ خلیج‌ فارس‌ و دریای‌ عمان‌ توجه‌ پرتغالی‌ها را به‌ خود جلب‌ کرد. آلبوکرک‌ دریانورد معروف‌ پرتغالی‌ در ۹۱۳ق‌/۱۵۰۷م‌ قلمرو ملوک‌ هرمز را به‌ تصرف‌ درآورد و در سواحل‌ خلیج‌ فارس‌ و دریای‌ عمان‌ از جمله‌ در مسقط دست‌ به‌ قتل‌ و غارت‌ زد. حاکم‌ بندر صحار چون‌ تاب‌ مقاومت‌ در خود نمی‌دید، شهر را تسلیم‌ آلبوکرک‌ نمود و قرار گذاشت‌ که‌ خراجی‌ را که‌ به‌ سلطان‌ هرمز می‌پرداخته‌، از این‌ پس‌ به‌ پرتغالی‌ها بپردازد.
[۲۲] قائم‌ مقامی‌ جهانگیر، اسناد فارسی‌ عربی‌ و ترکی‌ در آرشیو ملی‌ پرتغال‌ درباره هرمز و خلیج ‌فارس‌، ج۱، ص۱۲-۱۳، تهران‌، ۱۳۵۴ش‌.
[۲۳] قائم‌ مقامی‌ جهانگیر، اسناد فارسی‌ عربی‌ و ترکی‌ در آرشیو ملی‌ پرتغال‌ درباره هرمز و خلیج ‌فارس‌، ج۱، ص۲۶-۲۷، تهران‌، ۱۳۵۴ش‌.
[۲۴] اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۵۵ -۵۶، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.


← دوران یعربی


بندر صحار و سواحل‌ باطنه‌ تا ۱۰۵۳ق‌/۱۶۴۳م‌ تحت‌ استیلای‌ پرتغالی‌ها باقی‌ بود، تا آنکه‌ در همین‌ سال‌ ناصر بن‌ مرشد یعربی‌ بر صحار دست‌ یافت‌ و تمام‌ پرتغالی‌های‌ مستقر در پادگان‌ آنجا را از دم‌ شمشیر گذراند و تا ۱۰۵۸ق‌/ ۱۶۴۸م‌ تمامی‌ قلعه‌های‌ پرتغالی‌ها در سواحل‌ دریای‌ عمان‌ جز مسقط را به‌ تصرف‌ خود درآورد.
[۲۵] عاشور سعید عبدالفتاح‌، تاریخ‌ اهل‌ عمان‌، ج۱، ص۱۲۳، قاهره‌، ۱۴۰۶ق‌/ ۱۹۸۶م‌.
[۲۶] اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۹۳، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.


← دوران نادرشاه‌


در دوران‌ نادرشاه‌ افشار بندر‌ها و جزیره‌های‌ خلیج‌ فارس‌ و دریای‌ عمان‌ همواره‌ دست‌خوش‌ دستبرد‌های‌ دائمی‌ خوارج‌ عمان‌ بود. نادرشاه‌ برای‌ فرونشاندن‌ این‌ ناآرامی‌ها به‌ بهانه حمایت‌ از امام‌ سیف‌ بن‌ سلطان‌ دوم‌ که‌ حکومتش‌ مورد تعرض‌ بلعرب‌ بن‌ حمیر قرار گرفته‌، و از نادرشاه‌ کمک‌ خواسته‌ بود، در ۱۱۴۹ق‌ لشکریانی‌ به‌ سواحل‌ دریای‌ عمان‌ گسیل‌ داشت‌ و تا ۱۱۵۲ق‌/۱۷۳۹م‌ به‌ ناآرامی‌های‌ عمان‌ پایان‌ داد و سیف‌ بن‌ سلطان‌ را به‌ حکومت‌ عمان‌ گماشت‌. حاکم‌ قلعه صحار، یعنی‌ احمد بن‌ سعید بوسعیدی‌ بار اول‌ حاضر به‌ تسلیم‌ شهر نشد، اما پس‌ از ۸ ماه‌ محاصره‌ از مقاومت‌ عاجز شد و پذیرفت‌ که‌ با شرایطی‌ آبرومندانه‌ صحار را تسلیم‌ ایرانیان‌ نماید.

← دوران بوسعیدی‌


پس‌ از آن‌ وی‌ به‌ حکمرانی‌ صحار و یکی‌ دو نقطه دیگر از عمان‌ گماشته‌ شد و متعهد گردید که‌ هر ساله‌ مبلغی‌ به‌ عنوان‌ خراج‌ به‌ عامل‌ ایران‌ در عمان‌ بپردازد؛ اما او در ۱۱۵۸ق‌/۱۷۴۵م‌ از آشفتگی‌های‌ سیاسی‌ اواخر زمام‌داری‌ نادرشاه‌ بهره‌ جست‌ و توانست‌ به‌ راحتی‌ بر صحار و شهرهای‌ باطنه‌، مسقط و دیگر نواحی‌ عمان‌ دست‌ یابد و بدین‌ترتیب‌، امامت‌ خود و سلطنت‌ اعقابش‌ را در عمان‌ تأمین‌ کند.
[۲۷] عاشور سعید عبدالفتاح‌، تاریخ‌ اهل‌ عمان‌، ج۱، ص۱۷۹، قاهره‌، ۱۴۰۶ق‌/ ۱۹۸۶م‌.
[۲۸] عاشور سعید عبدالفتاح‌، تاریخ‌ اهل‌ عمان‌، ج۱، ص۱۸۴-۱۸۶، قاهره‌، ۱۴۰۶ق‌/ ۱۹۸۶م‌.
[۲۹] اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۱۰۶-۱۰۷، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن‌ اثیر، الکامل‌.
(۲) ابن‌ فقیه‌ احمد، مختصر کتاب‌ البلدان‌، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۳۰۲ق‌/۱۸۸۵م‌.
(۳) اصطخری‌ ابراهیم‌، مسالک‌ و ممالک‌، ترجمه کهن‌ فارسی‌، به‌ کوشش‌ ایرج‌ افشار، تهران‌، ۱۳۶۸ش‌.
(۴) اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.
(۵) بلاذری‌ احمد، فتوح‌ البلدان‌، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۸۶۶م‌.
(۶) جناب‌ محمدعلی‌، خلیج‌فارس‌ و آشنایی‌ با امارات‌ آن‌، تهران‌، ۱۳۴۹ش‌.
(۷) عاشور سعید عبدالفتاح‌، تاریخ‌ اهل‌ عمان‌، قاهره‌، ۱۴۰۶ق‌/ ۱۹۸۶م‌.
(۸) قائم‌ مقامی‌ جهانگیر، اسناد فارسی‌ عربی‌ و ترکی‌ در آرشیو ملی‌ پرتغال‌ درباره هرمز و خلیج ‌فارس‌، تهران‌، ۱۳۵۴ش‌.
(۹) کولسنیکف‌ آ، ایران‌ در آستانه یورش‌ تازیان‌، ترجمه محمد رفیق‌ یحیایی‌، تهران‌، ۱۳۵۵ش‌.
(۱۰) مجتهدزاده‌ پیروز، خلیج‌فارس‌، کشورها و مرزها، تهران‌، ۱۳۷۹ش‌.
(۱۱) نشأت‌ صادق‌، تاریخ‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌، تهران‌، ۱۳۴۴ش‌.
(۱۲) یگانه‌ عباس‌، عمان‌، تهران‌، ۱۳۷۴ش‌.
(۱۳) D، The Trucial States، London، ۱۹۷۰.
(۱۴) Lorimer، T G، Gazetteer of the Persian Gulf، p Oman and Central Arabia، Calcutta، ۱۹۰۸.
(۱۵) Miles، S B، The Countries and Tribes of the Persian Gulf، London، ۱۹۶۶.
(۱۶) X Oman/ Al Batinah/ The Region n، www asiatour com/oman/e-۰۷ alba/eo-alb۱۰htm.
(۱۷) الکامل فی التاریخ، چاپ کارلوس ترنبرگ، لیدن ۱۸۵۱ـ۱۸۷۶.
(۱۸) ابن بشر، تاریخ مکه ۱۳۴۹/۱۹۳۰.
(۱۹) ابن رُزَیق، فتح، نسخة خطی کمبریج، ش Add ۲۸۹۲.
(۲۰) احمدبن یحیی بلاذری، فتوح البلدان، چاپ دخویه، لیدن ۱۸۶۶.
(۲۱) سالمی، تحفة الاعیان، قاهره ۱۳۳۲ـ۱۳۴۷/ ۱۹۱۳ـ ۱۹۲۸.
(۲۲) یاقوت حموی، معجم البلدان، چاپ ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجتهدزاده‌ پیروز، خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۳۲۵-۳۲۶، کشور‌ها و مرز‌ها، تهران‌، ۱۳۷۹ش‌.
۲. جناب‌ محمدعلی‌، خلیج‌فارس‌ و آشنایی‌ با امارات‌ آن‌، ج۱، ص۳۵۷، تهران‌، ۱۳۴۹ش‌.
۳. Lorimer، T G، ج۲، ص۲۸۳، Gazetteer of the Persian Gulf، p Oman and Central Arabia، Calcutta، ۱۹۰۸.
۴. مجتهدزاده‌ پیروز، خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۳۲۶، کشور‌ها و مرز‌ها، تهران‌، ۱۳۷۹ش‌.
۵. Miles، S B، ج۱، ص۳۷۹، The Countries and Tribes of the Persian Gulf، London، ۱۹۶۶.
۶. مجتهدزاده‌ پیروز، خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۳۲۵-۳۲۶، کشور‌ها و مرز‌ها، تهران‌، ۱۳۷۹ش‌.
۷. یگانه‌ عباس‌، عمان‌، ج۱، ص۶۸، تهران‌، ۱۳۷۴ش‌.
۸. Miles، S B، ج۱، ص۳۸۰، The Countries and Tribes of the Persian Gulf، London، ۱۹۶۶.
۹. Miles، S B، ج۱، ص۳۸۰، The Countries and Tribes of the Persian Gulf، London، ۱۹۶۶.
۱۰. یگانه‌ عباس‌، عمان‌، ج۱، ص۱۰، تهران‌، ۱۳۷۴ش‌.
۱۱. کولسنیکف‌ آ، ایران‌ در آستانه یورش‌ تازیان‌، ج۱، ص۲۶۷، ترجمه محمد رفیق‌ یحیایی‌، تهران‌، ۱۳۵۵ش‌.
۱۲. ابن‌ فقیه‌ احمد، مختصر کتاب‌ البلدان‌، ج۱، ص۳۵-۳۶، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۳۰۲ق‌/۱۸۸۵م‌.
۱۳. کولسنیکف‌ آ، ایران‌ در آستانه یورش‌ تازیان‌، ج۱، ص۲۶۸، ترجمه محمد رفیق‌ یحیایی‌، تهران‌، ۱۳۵۵ش‌.
۱۴. بلاذری‌ احمد، فتوح‌ البلدان‌، ج۱، ص۷۶-۷۷، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۸۶۶م‌.
۱۵. بلاذری‌ احمد، فتوح‌ البلدان‌، ج۱، ص۷۶-۷۷، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۱۸۶۶م‌.
۱۶. ابن‌ اثیر، الکامل‌، ج۲، ص۳۷۲-۳۷۳.
۱۷. نشأت‌ صادق‌، تاریخ‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۸۱، تهران‌، ۱۳۴۴ش‌.
۱۸. اصطخری‌ ابراهیم‌، مسالک‌ و ممالک‌، ج۱، ص۲۶.    
۱۹. نشأت‌ صادق‌، تاریخ‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۸۹ -۹۰، تهران‌، ۱۳۴۴ش‌.
۲۰. اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۲۶-۳۰، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.
۲۱. اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۵۶، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.
۲۲. قائم‌ مقامی‌ جهانگیر، اسناد فارسی‌ عربی‌ و ترکی‌ در آرشیو ملی‌ پرتغال‌ درباره هرمز و خلیج ‌فارس‌، ج۱، ص۱۲-۱۳، تهران‌، ۱۳۵۴ش‌.
۲۳. قائم‌ مقامی‌ جهانگیر، اسناد فارسی‌ عربی‌ و ترکی‌ در آرشیو ملی‌ پرتغال‌ درباره هرمز و خلیج ‌فارس‌، ج۱، ص۲۶-۲۷، تهران‌، ۱۳۵۴ش‌.
۲۴. اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۵۵ -۵۶، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.
۲۵. عاشور سعید عبدالفتاح‌، تاریخ‌ اهل‌ عمان‌، ج۱، ص۱۲۳، قاهره‌، ۱۴۰۶ق‌/ ۱۹۸۶م‌.
۲۶. اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۹۳، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.
۲۷. عاشور سعید عبدالفتاح‌، تاریخ‌ اهل‌ عمان‌، ج۱، ص۱۷۹، قاهره‌، ۱۴۰۶ق‌/ ۱۹۸۶م‌.
۲۸. عاشور سعید عبدالفتاح‌، تاریخ‌ اهل‌ عمان‌، ج۱، ص۱۸۴-۱۸۶، قاهره‌، ۱۴۰۶ق‌/ ۱۹۸۶م‌.
۲۹. اقبال‌ آشتیانی‌ عباس‌، مطالعاتی‌ در باب‌ بحرین‌ و جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌، ج۱، ص۱۰۶-۱۰۷، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۱، ص۴۳۶۴،برگرفته از مقاله «ایالت باطنه».    
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۲۴۱، برگرفته از مقاله «باطنه».    






جعبه ابزار