بازگشت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بازگشت، اصطلاحی در طریقه نقشبندی است.


منظور از بازگشت

[ویرایش]

یکی از هشت کلمه ای که خواجه عبدالخالق غُجدوانی (متوفی ۵۷۵) وضع کرده و به همراه سه کلمه دیگر، که بعدها افزوده شده است، اصول یازده گانه طریقه نقشبندیه را تشکیل می‌دهد.
این کلمه فارسی، مانند دیگر اصطلاحات فارسی نقشبندیه (مثل «هوش در دم»، «نظر بر قدم»)، در متون عربی و ترکی و اردو نیز به همین هیئت متداول است.
بازگشت آن است که سالک پس از ذکر («یادکرد»)، که با شرایطی خاص گفته می‌شود، این عبارت را به زبان آرد یا بر دل بگذراند که «الهی انتَ مقصودی و رضاکَ مطلوبی» (خداوندا مقصود من تویی و خشنودی تو خواست من است).
معمولاً عبارت بازگشت پس از هر صد بار ذکر گفته می‌شود
[۱] احمد بن مصطفی کمشخانوی، جامع الاصول، ج۱، ص۱۴۹، استانبول ۱۲۷۶.
[۲] محمداسعد صاحب زاده، الفیوضات الخالدیه، ج۱، ص۱۵، قاهره ۱۳۱۱.
و گاه در آغاز ذکر نیز ادا می‌شود.
[۳] احمد بن مصطفی کمشخانوی، جامع الاصول، ج۱، ص۱۴۹، استانبول ۱۲۷۶.


هدف از بازگشت

[ویرایش]

غرض اصلی از بازگشت، چنانکه گفته اند، نفی خواطر است.
بدین وسیله درون سالک از هر خاطرِ نیک و بد پاک و از تصور ما سوای حق فارغ می‌شود و ذکر او از شایبه غیْرخالص می‌ماند
[۴] محمدبن محمد پارسا، تحفة السالکین، ج۱، ص۱۱۹، دهلی ۱۳۸۳.
[۵] علی بن حسین واعظ کاشفی، ص۴۵، رشحات عین الحیات، چاپ اصغر معینیان، تهران ۱۳۵۶ش.

چون، به تعبیر شیخ احمد سرهندی، «مقصودیّت شی ء مستلزم معبودیّت آن است»، بازگشتْ سالک را از تصوّر هر مقصود و معبودی جز خدا باز می‌دارد.

تعریف دیگر برای بازگشت

[ویرایش]

برخی گفته‌اند که بازگشت کنایه از رجوع ذاکر به خداوند است برای اظهار عجز و تقصیر؛ زیرا توفیق ذکر و حضور داشتن و کشف اسرار، همه، به یاری خداوند تعالی است.
[۶] عبدالمجیدبن محمدخانی، الحدائق الوردیه فی حقائق اجلاّءالنقشبندیه، ج۱، ص۱۱۷، قاهره ۱۳۰۶.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) محمدبن محمد پارسا، تحفة السالکین، دهلی ۱۳۸۳.
(۲) محمدبن محمد پارسا، قدسیّة، چاپ احمد طاهری عراقی، تهران ۱۳۵۴ ش.
(۳) عبدالمجیدبن محمدخانی، الحدائق الوردیه فی حقائق اجلاّءالنقشبندیه، قاهره ۱۳۰۶.
(۴) احمدبن عبدالاحد سرهندی، مکتوبات امام ربانی، لاهور ۱۳۹۱.
(۵) محمداسعد صاحب زاده، الفیوضات الخالدیه، قاهره ۱۳۱۱.
(۶) احمد بن مصطفی کمشخانوی، جامع الاصول، استانبول ۱۲۷۶.
(۷) علی بن حسین واعظ کاشفی، رشحات عین الحیات، چاپ اصغر معینیان، تهران ۱۳۵۶ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. احمد بن مصطفی کمشخانوی، جامع الاصول، ج۱، ص۱۴۹، استانبول ۱۲۷۶.
۲. محمداسعد صاحب زاده، الفیوضات الخالدیه، ج۱، ص۱۵، قاهره ۱۳۱۱.
۳. احمد بن مصطفی کمشخانوی، جامع الاصول، ج۱، ص۱۴۹، استانبول ۱۲۷۶.
۴. محمدبن محمد پارسا، تحفة السالکین، ج۱، ص۱۱۹، دهلی ۱۳۸۳.
۵. علی بن حسین واعظ کاشفی، ص۴۵، رشحات عین الحیات، چاپ اصغر معینیان، تهران ۱۳۵۶ش.
۶. عبدالمجیدبن محمدخانی، الحدائق الوردیه فی حقائق اجلاّءالنقشبندیه، ج۱، ص۱۱۷، قاهره ۱۳۰۶.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بازگشت»، شماره۲۰۳.    


رده‌های این صفحه : اصطلاحات صوفیه | تصوف




جعبه‌ابزار