ایساغوجی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ایساغوجی‌ (شکل‌ عربی‌ شده واژه یونانی‌ اَیساگُگه‌ به ‌معنای‌ مدخل‌ یا مقدمه‌)، نوشته فرفوریوس‌ (۲۳۴-۳۰۴م‌) فیلسوف ‌نوافلاطونی‌، شاگرد افلوطین‌ و گردآورنده‌ و ویراستار آثار او است.


ترجمه عنوان اصلی

[ویرایش]

ترجمه عنوان‌ اصلی‌ این‌ رساله‌ در متن‌ یونانی‌ آن‌ چنین‌ است‌: «مدخلی‌ در مقولات‌ ارسطو، یا درباره آوا».

علت نگارش

[ویرایش]

فرفوریوس‌ این‌ رساله کوچک‌ را هنگامی‌ که‌ در جزیره سیسیل‌ به‌ سر می‌برده‌، بنابر تقاضای‌ سناتور رُمی‌، خریسائوریوس‌ نوشته‌ بوده‌ است‌.

شرحی بر کلیات خمس

[ویرایش]

این‌ نوشته‌ در واقع‌ شرحی‌ است‌ بر آن‌چه‌ نزد ارسطو مفاهیم‌ کلی‌ ( جنس‌، نوع‌، فصل‌، خاصه‌ و عرض‌) به‌ شمار می‌روند و در منابع‌ عربی‌ منطق‌، و نیز در منابع‌ لاتینی‌ سده‌های‌ میانه‌ «کلیات‌ خمس‌» نامیده‌ می‌شوند. از سوی‌ دیگر ارسطو از مقولات‌ دهگانه‌ای‌ یاد می‌کند که‌ عبارتند از: چه‌ای‌ (ماهوالشی‌ء)؛ چندی‌ (کم‌ّ)؛ چونی‌ (کیف‌اضافه‌ (نسبت‌مکان‌؛ زمان‌؛ وضع‌ (نهاد)؛ داشتن‌ (ملک‌)؛ کُنش‌ (فعل‌، یفعل‌)، واکنش‌ (انفعال‌، ینفعل‌).

محتوا

[ویرایش]

فرفوریوس‌ در نوشته خود به‌ نحوه وجودی‌ کلیات‌ پنجگانه‌ و پیوندهای‌ گوناگون‌ آن‌ها با یکدیگر می‌پردازد، بی‌آنکه‌ به‌ تفصیل‌ بیشتر وارد شود.

شرح

[ویرایش]

هرچند این‌ نوشته‌ به‌ هیچ‌ روی‌ از اهمیت‌ ویژه‌ای‌ برخوردار نیست‌، ولی‌ سرنوشت‌ آن‌ چنان‌ بود که‌ چند تن‌ از مفسران‌ بعدی‌ آثار ارسطو بر آن‌ شرح‌ و تفسیر نوشتند که‌ برجسته‌ترین‌ آنان‌ بوئتیوس‌ (۴۸۰- ۵۲۵م‌) بوده‌ است‌. وی‌ افزون‌ بر شرح‌، ترجمه تازه‌ای‌ هم‌ از آن‌ فراهم‌ کرده‌ بود.

شهرت

[ویرایش]

این‌ نوشته‌ در سده‌های‌ میانه‌ از چنان‌ شهرت‌ و اهمیتی‌ برخوردار شده‌ بود که‌ در واقع‌ در سراسر آن‌ دوران‌ها، مهم‌ترین‌ منبع‌ مختصر منطق‌ به‌ شمار می‌رفت‌. در مشرق‌ زمین‌ نیز به‌ سریانی‌ و سپس‌ به‌ عربی‌ ترجمه‌ شده‌ بود و نزد فیلسوفان‌ اسلامی‌ نیز از اهمیت‌ برخوردار بود.

ترجمه به عربی

[ویرایش]

مترجم‌ آن‌ از سریانی‌ به‌ عربی‌ ابوعثمان‌ دمشقی‌ (د پس‌ از ۳۰۲ق‌/ ۹۱۴م‌) است‌.

منطق شفا

[ویرایش]

ابن‌ سینا نیز منطق‌ شفا را با یک‌ «مدخل‌» آغاز می‌کند که‌ در آن‌ با نظریات‌ فرفوریوس‌ مناقشاتی‌ دارد.

شارحان عرب‌زبان

[ویرایش]

در میان‌ شارحان‌ عرب‌ زبان‌ِ نوشته فرفوریوس‌ باید از اثیرالدین‌ ابهری‌ (د ح‌ ۶۶۳ق‌/۱۲۶۵م‌) نام‌ برد که‌ کتاب‌ ایساغوجی‌ وی‌ از شهرت‌ ویژه‌ای‌ برخوردار است‌ و با عنوان‌ رسالة الاثیریة فی‌ المنطق‌ نیز شهرت‌ دارد. بر رساله ابهری‌ نیز شرح‌ها و حواشی‌ متعدد نوشته‌ شده‌ است‌.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابوالفرج‌ ابن‌ طیب‌، تفسیر کتاب‌ ایساغوجی‌ لفر فوریوس‌، به‌ کوشش‌ کوامی‌ جیکی‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
(۲) ایساغوجی‌ لفرفوریوس‌ الصوری‌، نقل‌ ابی‌ عثمان‌ الدمشقی‌، به‌ کوشش‌ احمد فؤاد اهوانی‌، قاهره‌، ۱۹۵۲م‌؛

پانویس

[ویرایش]


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ایساغوجی»، ج۱۰، ص۴۱۹۰.    


رده‌های این صفحه : منطق




جعبه ابزار