اوقات نماز

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



نماز‌های یومیه هفده رکعتی، از مهم‌ترین اعمال عبادی مسلمانان و در پنج نوبت صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشاء خوانده می‌شود. هر یک از این نمازها دارای اوقات مخصوص، فضیلت و مشترک بوده و بر مکلف واجب است هر روز آن‌ها را در اوقاتش بجا آورد.


تعریف اصطلاحات

[ویرایش]

وقت فضیلت: قسمتی از وقت نماز است که نماز در آن وقت دارای فضلیت است و خارج از آن وقت، فضیلت وارد شده را ندارد؛ مثل اول وقت.
وقت اختصاصی: قسمتی از وقت نماز است که مختص به همان نماز است که اگر در آن وقت مخصوص، عمدا نماز واجب ترتیبی دیگری خوانده شود؛ نماز باطل است. مثلا در نماز ترتیبی ظهر و عصر و مغرب و عشا، که اگر هر کدام در وقت اختصاصی دیگری خوانده شود؛ نماز باطل است. پس اگر فردی در آخر وقتِ نماز ظهر و عصر(نزدیک مغرب)، فقط به اندازه یک نماز چهار رکعتی وقت دارد؛ باید نماز عصر بخواند، هر چند که نماز ظهر را نخوانده باشد.(البته «اگر کسی اشتباهاً نماز ظهر یا عصر را در وقت مخصوص دیگری بخواند، نمازش صحیح است».)
اول وقت: لحظات آغازین انجام تکالیف با وقت معین، است. ادای نماز در اول وقت، مستحب مؤکد و تأخیر آن از اول وقت جز در مواردی مثل نماز جماعت و غیره، که تأخیر افضل است، مکروه می باشد.
آخر وقت: لحظات پایانی زمان انجام تکالیف دارای وقت معین، است. با درک آخر وقت نمازهای یومیه، حتی به اندازۀ یک رکعت، نماز به نیت اداء، گزارده می شود.
شاخص: چوب یا چیز دیگری را که برای معین کردن ظهر، به زمین فرو می‌برند، شاخص گویند.

وقت اختصاصی نمازها

[ویرایش]

•وقت اختصاصی نماز ظهر: از اول اذان ظهر به مقدار یک نماز چهار رکعتی برای غیر مسافر و یک نماز دو رکعتی برای مسافر، وقت اختصاصی نماز ظهر می‌باشد. در این زمان خواندن نماز عصر جایز نیست.
•وقت اختصاصی نماز عصر: در آخر وقت نماز عصر، نزدیک به مغرب، به مقدار خواندن یک نماز چهار رکعتی برای غیر مسافر و یک نماز دو رکعتی برای مسافر، وقت اخصاصی نماز عصر می باشد. در این زمان خواندن نماز ظهر جایز نیست.
•وقت اختصاصی نماز مغرب: از اول وقت مغرب به مقدار خواندن یک نماز سه رکعتی، وقت اختصاصی نماز مغرب است. خواندن نماز عشاء در این زمان مخصوص جایز نیست.
•وقت اختصاصی نماز عشاء: به اندازه خواندن یک نماز چهار رکعتی برای غیر مسافر و یک نماز دو رکعتی برای مسافر در آخر وقت نماز عشاء (نصف شب)، وقت اختصاصی نماز عشاء است.(یادآوری دو نکته در این باره لازم است:
اول: هر گاه انسان عمداً نماز عشاء را تا نصف شب نخواند، وقت آن گذشته و باید قضا کند، امّا اگر به واسطه عذری نخوانده باشد، باید تا قبل از نماز صبح به جا آورد و نماز او ادا است.
دوم: برای محاسبه نصف شب بنابر احتیاط از اول غروب آفتاب تا اذان صبح محاسبه می شوند. وسط این زمان، نیمه شب می‌باشد.)
(اگر کسی نماز مغرب و نماز عشاء را از نیمه شب تأخیر انداخت از روی ناچاری مانند خواب، یا فراموشی و مانند آن، یا عمدا" تأخیر انداخته باشد. احتیاط این است که تا طلوع فجر، نماز مغرب و عشاء را به قصد مافی‌الذمه بخواند و اگر تا طلوع فجر، به مقدار هر دو نماز وقت باقی نمانده باشد احتیاطا" نماز عشاء را به جا آورد و احتیاط بیشتر این است که نماز مغرب و عشاء را پس از وقت به ترتیب قضا کند).

وقت فضیلت نمازها

[ویرایش]

•وقت فضیلت نماز صبح: وقت فضیلت نماز صبح از اذان صبح تا بیست و یک دقیقه بعد از اذان صبح ادامه دارد.
•وقت فضیلت نماز ظهر: وقت فضیلت نماز ظهر از اذان ظهر تا یک ساعت و چهل دقیقه بعد از اذان ظهر ادامه دارد.
•وقت فضیلت نماز عصر: وقت فضیلت نماز عصر دو ساعت و پنجاه دقیقه بعد از اذان ظهر شروع می شود و تا چهل و دو دقیقه ادامه دارد.
•وقت فضیلت نماز مغرب: وقت فضیلت نماز مغرب از اذان مغرب تا پنجاه و یک دقیقه ادامه دارد.
•وقت فضیلت نماز عشاء: وقت فضیلت نماز عشاء، پنجاه و یک دقیقه بعد از اذان مغرب شروع می‌شود و تا سه ساعت و ده دقیقه ادامه دارد.

وقت مشترک نمازها

[ویرایش]

وقت مشترک نماز ظهر با عصر: پس از وقت مخصوص نماز ظهر تا چهار رکعت مانده به‌ مغرب را وقت مشترک گویند.
وقت مشترک نماز مغرب با عشاء: پس از وقت مخصوص نماز مغرب تا چهار رکعت مانده به نیمه شب.

اول وقت و آخر وقت نمازها

[ویرایش]

اول و آخر وقت نماز ظهر: از زوال ظهر، هنگامی که سایه شاخص به طرف مشرق شروع به زیادتر شدن کند وقت نماز ظهر و به مقدار چهار رکعت مانده به مغرب آخرین وقت اقامه نماز ظهر می‌باشد.
اول و آخر وقت نماز عصر: پس از نماز ظهر (به مقدار چهار رکعت از اول زوال گذشته) تا مغرب است.
اول و آخر وقت نماز مغرب: از مغرب (زمان از بین رفتن سرخی پس از غروب آفتاب در طرف مشرق) تا به مقدار چهار رکعت مانده به نیمه شب است.
اول و آخر وقت نماز عشاء: پس از نماز مغرب (به مقدار سه رکعت از اول مغرب گذشته) تا نیمه شب است.

ظهر شرعی

[ویرایش]

اگر چوب یا چیزی مانند آن (شاخص) را، راست در زمین هموار فرو برند، صبح که خورشید بیرون می‌آید، سایه آن به طرف مغرب می‌افتد و هر چه آفتاب بالا می‌آید این سایه کم می‌شود و در شهرهای ما در اوّل ظهر شرعی به آخرین درجه کمی می‌رسد و ظهر که گذشت، سایه آن به طرف مشرق برمی‌گردد و هر چه خورشید رو به مغرب می‌رود، سایه زیادتر می‌شود. بنابراین، وقتی سایه به آخرین درجه کمی رسید و دو مرتبه رو به زیاد شدن گذاشت، معلوم می‌شود ظهر شرعی شده است؛ ولی در بعضی شهرها مثل مکه که گاهی موقع ظهر سایه به کلّی از بین می‌رود، بعد از آن که سایه دوباره پیدا شد، معلوم می‌شود ظهر شده است.

وقت مخصوص و مشترک

[ویرایش]

وقت مخصوص و مشترک برای اشخاص فرق می‌کند؛ به طور مثال، اگر به اندازه خواندن دو رکعت نماز از اول ظهر بگذرد، وقت مخصوص نماز ظهر کسی که مسافر است، تمام شده و داخل وقت مشترک می‌شود و برای کسی که مسافر نیست، باید به اندازه خواندن چهار رکعت نماز بگذارد.

معنای نصف شب در اوقات نماز

[ویرایش]

احتیاط واجب آن است که برای نماز مغرب و عشاء و مانند این‌ها شب را، از اول غروب تا اذان صبح حساب کنند و برای نماز شب و مانند آن تا اوّل آفتاب حساب نمایند.

احکام وقت نماز

[ویرایش]

۱- موقعی انسان می‌تواند مشغول نماز شود که یقین کند وقت داخل شده است، یا دو مرد عادل به داخل شدن وقت خبر دهند.
۲- کسی که به اندازه خواندن یک رکعت نماز، وقت دارد، باید نماز را به نیت ادا بخواند؛ ولی نباید به عمد نماز را تا این وقت تأخیر بیندازد.
۳- کسی که مسافر نیست، اگر تا مغرب به اندازه خواندن پنج رکعت نماز وقت دارد، باید نماز ظهر و عصر هر دو را بخواند و اگر کمتر وقت دارد باید فقط نماز عصر را بخواند و بعد نماز ظهر را قضا کند؛ و اگر تا نصف شب به اندازه خواندن پنج رکعت نماز وقت دارد، باید نماز مغرب و عشاء را بخواند و اگر کمتر وقت دارد، باید فقط عشا را بخواند و بعد از آن نماز مغرب را بخواند و به احتیاط واجب، نیت ادا و قضا ننماید (یعنی به نیّت مافی الذمه بخواند).
۴- کسی که مسافر است، اگر تا مغرب به اندازه خواندن سه رکعت نماز وقت دارد، باید نماز ظهر و عصر را بخواند و اگر کمتر وقت دارد، باید فقط عصر را بخواند و بعد نماز ظهر را قضا کند، و اگر تا نصف شب به اندازه خواندن چهار رکعت نماز وقت دارد، باید نماز مغرب و عشاء را بخواند و اگر کمتر وقت دارد، باید فقط عشاء را بخواند و بعد مغرب را بدون نیت ادا و قضا به جا آورد، و چنانچه بعد از خواندن عشاء، معلوم شود که به مقدار یک رکعت یا بیشتر وقت به نصف شب مانده است، باید فورا" نماز مغرب را به نیت ادا به جا آورد.
۵- مستحب است انسان نماز را در اول وقت آن بخواند و راجع به آن خیلی سفارش شده است و هر چه به اول وقت نزدیک‌تر باشد بهتر است، مگر آنکه تأخیر آن از جهتی بهتر باشد، به طور مثال صبر کند که نماز را به جماعت بخواند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۳۷-۱۳۸.    
۲. خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۳۸.    
۳. مکارم شیرازی، ناصر، رساله توضیح المسائل، ج۱، ص۱۳۴، مسأله ۶۸۰.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، رساله توضیح المسائل، ج۱، ص۱۳۳، مسأله ۶۷۹.    
۵. خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۳۸.    
۶. خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱،‌ ص۱۳۸.    
۷. خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۳۸.    
۸. خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۳۸.    
۹. خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیلة ج۱، ص۱۴۰.    


منبع

[ویرایش]

جمعی از نویسندگان، احکام اسلامی، ج۱، ص۵۱-۵۴.    
پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، برگرفته از مقاله «اوقات نماز»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۱۰/۰۷.    


رده‌های این صفحه : اوقات شرعی | اوقات نماز | نماز اول وقت




جعبه ابزار