انبات

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



یکی از نشانه‌های بلوغ انبات است. به روییدن موی خشن بر شرمگاه (موی زهار) انبات گفته می‌شود و به مناسبت در باب‌هایی مانند صوم، جهاد، حجر و نکاح به‌کار رفته است.


تعریف انبات

[ویرایش]

یکی از نشانه‌های بلوغ، اِنبات یعنی بر آمدن موی خشن بر شرمگاه (موی زهار) است که فقهای شیعه و اهل‌سنت، جز حنفیان، به استناد احادیث متعدد بدان قایل‌اند. برخی فقها، از جمله شافعی، در یکی از دو نظر خود، این نشانه را خاصّ مشرکان دانسته‌اند، ولی این نظر در فقه شیعه و نیز نزد بیش‌تر فقهای عامه پذیرفته نشده است.
[۱۳] فقیه، یوسف، الاحوال الشخصیة فی فقه اهل البیت (ع)، ج۱، ص۱۶، بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۹.

فقیهان بر این حکم اتفاق‌نظر دارند که رویش موی خشن (زبر) بر عورت زن و مرد، نشانه‌ی بلوغ آن‌ها است.

ادّله انبات

[ویرایش]

ادّله این مساله چنین است:

← اجماع


برخی در این حکم ادّعای اجماع نموده‌اند.

← تأیید عقلا


این علامت مورد قبول عقلا است، یکی از بزرگان در این زمینه می‌نویسد: «علامت بودن انبات، نیاز به تعبّد شرعی ندارد، بلکه از علایمی است که نزد عقلا مورد قبول است و موجب اطمینان برای تحقّق بلوغ می‌باشد و چون شارع آن را نفی ننموده است، از نظر شرعی نیز حجّت و دلیل قرار می‌گیرد. البتّه باید رویش مو به‌طور طبیعی و به‌مقتضای سن اشخاص باشد نه با دارو و درمان».

← روایات


امام باقر (علیه‌السّلام) در حدیثی می‌فرماید: اگر کودک پانزده ساله شود، یا در صورت و یا عورت او پیش از پانزده سالگی، موی زبر بروید، بالغ می‌گردد.

آن حضرت در حدیث دیگری می‌فرماید: «وَ الغُلامُ لا یَجُوزُ امرُهُ فِی الشِّراءِ و البَیعِ وَ لا یَخرُجُ مِنَ الیُتمِ حَتَّی یَبلُغَ خَمسَةَ عَشَرَةَ سَنَةً او یَحتَلِمَ او یُشعِرَ اَویُنبِتَ قَبلَ ذَلِک». دخالت کودک در امر خرید و فروش جایز نیست و از حالت یتیمی (نیاز به سرپرست داشتن) خارج نمی‌گردد، مگر این‌که پانزده ساله شود یا محتلم گردد یا بر صورت یا عورت او قبل از پانزده سالگی موی زبر پیدا شود. از این روایت استفاده می‌شود رویش موی زبر، قبل از پانزده سالگی علامت بلوغ است.

علامت مشترک بین زن و مرد

[ویرایش]

بسیاری از فقها به صراحت اعلام نموده‌اند، این علامت (رویش موی زبر بر عورت) مشترک بین زنان و مردان است و اختصاص به مردان ندارد.

علامت نبودن

[ویرایش]

برخی معتقدند، رویش موی زبر فی نفسه بلوغ است، نه علامت آن. ولی نظر مشهور این است که علامت است. زیرا به‌تدریج حاصل می‌شود، در حالی‌که بلوغ این‌گونه نیست. به علاوه ابتدای زمان رویش معلوم نیست.

برای مردان، رویش موی زبر در صورت و لب نیز علامت بلوغ است.
[۴۰] شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، ج۱، ص۳۶۵.


برخی از احکام

[ویرایش]

اگر زنی نوزادی را به اندازه روییدن گوشت و محکم شدن استخوان وی شیر دهد، نوزاد فرزند رضاعی او شمرده می‌شود و احکام فرزند نَسَبی همچون محرمیّت و حرمت ازدواج با او بر آن مترتّب می‌گردد.
کودکان در جنگ کشته نمی‌شوند، بلکه به اسارت گرفته می‌شوند و اگر بلوغ طفلی محرز نباشد، از راه‌های احراز آن، انبات موهای زهار است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن قدامه، عبدالله بن أحمد، المغنی، ج۹، ص۳۱۰-۳۱۱.    
۲. جزیری، عبدالرحمن، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۲، ص۳۱۴.    
۳. زحیلی، وهبه مصطفی، الفقه الاسلامی و ادلّته، ج۶، ص۴۴۷۴.    
۴. نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج۲۶، ص۵ ۶.    
۵. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، ج۲، ص۲۸۲ ۲۸۳، ج ۲، چاپ محمد تقی کشفی، تهران ۱۳۸۷.    
۶. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، ج۲۰، ص۳۴۶.    
۷. شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج۲، ص۱۴۴، چاپ محمد کلانتر، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.    
۸. نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج۲۶، ص۵.    
۹. قدامه، عبدالله بن أحمد، المغنی، ج۹، ص۳۱۱.    
۱۰. نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج۲۶، ص۵۶.    
۱۱. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، ج۲، ص۲۸۳، ج ۲، چاپ محمد تقی کشفی، تهران ۱۳۸۷.    
۱۲. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، ج۲۰، ص۳۴۷.    
۱۳. فقیه، یوسف، الاحوال الشخصیة فی فقه اهل البیت (ع)، ج۱، ص۱۶، بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۹.
۱۴. علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقها، ج۱۴، ص۱۸۶.    
۱۵. علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۲، ص۱۳۳.    
۱۶. موسوی عاملی، سیدمحمد، مدارک الاحکام، ج۶، ص۱۵۸.    
۱۷. شیخ انصاری، مرتضی، سلسله تالیفات (کتاب الصوم)، ص۲۰۷.    
۱۸. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان، ج۹، ص۱۸۷.    
۱۹. قمی، میرزاابوالقاسم، غنایم الایام، ج۱، ص۶۴.    
۲۰. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲۰، ص۳۴۶.    
۲۱. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۴، ص۱۴۱.    
۲۲. طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۹، ص۲۳۷.    
۲۳. خوانساری، سیداحمد، جامع المدارک، ج۳، ص۳۶۳.    
۲۴. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۲۷۸، باب ۶، من ابواب عقد النکاح و اولیاء العقد، ح۹.    
۲۵. شیخ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۷، ص۱۹۸، باب حد الغلام و الجاریة، ح۱.    
۲۶. علامه حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام الشرعیة، ج۲، ص۵۳۴.    
۲۷. ابن‌ ادریس حلّی، محمد بن منصور، السرائر، ص۳۶۷.    
۲۸. محقق کرکی، علی ‌بن حسین، جامع المقاصد، ج۵، ص۱۸۰.    
۲۹. طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۹، ص۲۴۰.    
۳۰. شیخ طوسی، محمد بن حسن، النهایة، ص۶۱۱.    
۳۱. ابن‌ ادریس حلّی، محمد بن منصور، السرائر، ج۱، ص۳۶۷.    
۳۲. حلی، یحیی بن سعید، الجامع الشرایع، ص۱۵۳.    
۳۳. حلی، یحیی بن سعید، الجامع الشرایع، ص۳۶۰.    
۳۴. فاضل آبی، حسن بن ابی‌طالب، کشف الرموز، ج۱، ص۵۵۲.    
۳۵. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲۰، ص۳۴۶.    
۳۶. علامه حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام الشرعیة، ج۲، ص۵۳۵.    
۳۷. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۴، ص۱۴۱.    
۳۸. محقق کرکی، علی ‌بن حسین، جامع المقاصد، ج۵، ص۱۸۰.    
۳۹. فاضل لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعة (کتاب المضاربة و الحجر)، ص۲۸۰.    
۴۰. شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، ج۱، ص۳۶۵.
۴۱. علامه حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام الشرعیه، ج۲، ص۵۳۵.    
۴۲. طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۹، ص۲۳۸.    
۴۳. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲۰، ص۳۴۶.    
۴۴. نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام ج۲۹، ص۲۷۱.    
۴۵. نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام ج۲۱، ص۱۲۱.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶.    
انصاری، قدرت‌الله، احکام و حقوق کودکان در اسلام، ج۱، ص۸۰-۸۲، برگرفته از بخش «علامت دوّم:انبات (رویش موی خشن)»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۶/۲۶.    


رده‌های این صفحه : اصطلاحات فقهی | بلوغ | شرایط تکلیف




جعبه ابزار